του ΝΙΚΟΥ ΔΕΡΕΔΑΚΗ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ 18 Σεπτεμβρίου 2026

Ο Νίκος Ορφανός γεννήθηκε το 1924 στα Πλευριανά Μυλοποτάμου και πέθανε στην Αθήνα το 2005.  Πατέρας του ήταν ο δάσκαλος Αντώνης Ορφανός και μητέρα του η Ειρήνη Ζαχαράκη. Είχε ακόμα δυο αδέρφια, τον Αντώνη, μετέπειτα επιστάτη στο Γυμνάσιο Αρρένων και την Ελένη. 

Ο δάσκαλος Αντώνης Ορφανός, με τους γιους του Νίκο (δεξιά) και Αντώνη (αριστερά)

Τα πρώτα του γράμματα στο δημοτικό σχολείο τα διδάχθηκε στη Λαγκά, χωριό της μητέρας του, όπου εκεί υπηρετούσε ο πατέρας του ως δάσκαλος. Στη συνέχεια φοίτησε στο σχολείο των Πλευριανών και την τελευταία τάξη του δημοτικού την ολοκλήρωσε στο Ρέθυμνο, όπου μετατέθηκε ο πατέρας του. Το σπίτι τους ήταν στην παλιά Πόλη, πίσω από την πλατεία Τίτου Πετυχάκη. Στο Ρέθυμνο τελείωσε και το Γυμνάσιο στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής.

Ο Νίκος Ορφανός σε νεαρή ηλικία.

 Πήρε το πτυχίο του Δασκάλου από την Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και μετά από μια μακροχρόνια στρατιωτική θητεία, που διήρκεσε πάνω από τρία χρόνια λόγω του Εμφυλίου, διορίστηκε Δάσκαλος στο ορεινό κτηνοτροφικό χωριό Κούμοι του Ρεθύμνου. Εκεί γνώρισε και τη σύζυγό του, Ελένη Πολογιώργη, η οποία, υπερενενηντακονταετής, πλέον ζει στην Αθήνα. 

Ο Νίκος Ορφανός με τη σύζυγό του Ελένη Πολογιώργη και τις κόρες τους Ειρήνη, Μαρία και Αμαλία, το 1959. Η Ελένη είναι έγκυος στην τέταρτη κόρη τους της Αντωνία.

Μαζί απέκτησαν τέσσερις κόρες: Την Ειρήνη (1953), τη Μαρία (1954), την Αμαλία (1956) και την Αντωνία (1959). Στους Κούμους υπηρέτησε εννιά χρόνια, από το 1950 έως το 1959, κοντά στους αγνούς ανθρώπους της υπαίθρου, με τον παραδοσιακό, ακόμα, τρόπο ζωής και μελέτησε, ζώντας ανάμεσά τους, τα γνήσια ήθη, έθιμα, λαλιά και ψυχοσύνθεση του βουνίσιου Κρητικού.

Η οικογένεια Ορφανού σε πλήρη σύνθεση το 1961.

 Όλα αυτά τα στοιχεία τα φύλαξε μέσα του και όταν μετατέθηκε στην πόλη του Ρεθύμνου, το 1959, άρχισε να δημοσιεύει στον ημερήσιο Τύπο και στα κρητικά περιοδικά ηθογραφικά διηγήματα, που το καθένα είχε μέσα του πλήθος λαογραφικών στοιχείων από τη ζωή των κατοίκων του κρητικού χωριού.

Ο Νίκος ορφανός στους Κούμους με κάτοικο του χωριού.

 Τις πνευματικές του ανησυχίες τις κληρονόμησε από την πατέρα του, ο οποίος έγραφε κι αυτός και δημοσίευε με το ψευδώνυμο «Βιλαράς». Στο Ρέθυμνο υπηρέτησε στο δημοτικό σχολείο του Γιαννουδίου και στη συνέχεια στο δημοτικό του Ορφανοτροφείου, που στεγαζόταν στο 5^ο Δημοτικό σχολείο. 

Ο Νίκος Ορφανός με μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Γιαννουδίου σε διάφορες σχολικές εκδρομές.

Ο Νίκος Ορφανός σε παρέλαση και Γυμναστικές επιδείξεις με το Σχολείο του Ορφανοτροφείου.

Το 1966, με την ευκαιρία της επετείου των 100 χρόνων από τη μεγάλη κρητική επανάσταση και το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, η Καλλιτεχνική Σκηνή Ρεθύμνης ανέβασε το θεατρικό ηθογραφικό έργο του «Καλά ξέτελα» και αργότερα το άλλο έργο του «Τα σηκωματάρικα». 

Οι συντελεστές του θεατρικού έργου “καλά ξέτελα”, στο Ωδείο Ρεθύμνου, με τον Νίκο Ορφανό στο κέντρο. Στα πόδια του, το κοριτσάκι με το λευκό φόρεμα είναι η κόρη του Αμαλία, που συμμετείχε στην παράσταση.

Το 1967 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Κρητικά διηγήματα», το οποίο επανεκδόθηκε το 1987 και το 1990, ενώ το 1989 κυκλοφόρησε το τελευταίο του βιβλίο «Οι κύκλοι του δρυγιά».

Η Πρώτη και η τρίτη έκδοση του βιβλίου “Κρητικά διηγήματα” και “Οι κύκλοι του δρυγιά”.

Το 1970 μετακόμισαν οικογενειακώς στην Αθήνα, ώστε οι κόρες του να μπορούν να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στη γνώση, αφού η πρωτότοκη κόρη η Ειρήνη ήθελε να σπουδάσει γιατρός, όπως και έγινε.  Αγόρασαν ένα μικρό τριάρι στην Κυψέλη, όπου ο Νίκος Ορφανός στέγασε εκ νέου τις πνευματικές ανησυχίες του. Δούλευε σκληρά πρωί και απόγευμα για να μπορεί να ανταπεξέλθει στις αυξημένες υποχρεώσεις της πρωτεύουσας. Υπηρέτησε σε σχολεία της Κυψέλης, απ’ όπου αφυπηρέτησε το 1985, όντας τα τελευταία χρόνια Διευθυντής σχολείου.

Ο Νίκος Ορφανός με μαθητές σε σχολείο της Κυψέλης.

Ως συνταξιούχος στην Αθήνα, συνέχισε να δημοσιεύει σε εφημερίδες και περιοδικά ποιήματα γραμμένα στην κρητική λαλιά, καθώς και χρονογραφήματα στο ίδιο γλωσσικό πρότυπο, τα οποία όμως δεν πρόλαβε να εκδώσει σε βιβλία. Όμως δεν ήταν το ίδιο. Ο Νίκος Ορφανός ποτέ δεν αγάπησε την Αθήνα. Μετοίκησε εκεί για χάρη των παιδιών του. Έχασε την καθημερινή του επαφή με τους ανθρώπους της Κρήτης που αγάπησε και λάτρεψε. Και γι αυτό η παραγωγική του περίοδος ήταν αυτή που έζησε στην Κρήτη. Εκεί είχε τα ερεθίσματά του, εκεί συναναστράφηκε με τους ανθρώπους που τη ζωή τους αποτύπωσε στο χαρτί. 

Το βιβλίο του «Κρητικά διηγήματα» περιέχει μέσα 50 αυτοτελείς ιστορίες, ενώ οι «κύκλοι του δρυγιά» περιέχουν 12 διηγήματα. Και στα δυο βιβλία υπάρχει εκτενές Γλωσσάρι, με λέξεις της κρητικής τοπιολαλίας, για να βοηθήσει τον αμύητο αναγνώστη να απολαύσει τα κείμενα κατανοώντας και την παραμικρή λέξη ή φράση.

Ο Νίκος Ορφανός με τον μεγάλο Ρεθεμνιώτη λογοτέχνη Παντελή Πρεβελάκη, σε δεξίωση στο ξενοδοχείο ΞΕΝΙΑ. Ανάμεσά τους η πρωτότοκη κόρη του Νίκου Ορφανού, Ειρήνη, Στο βάθος, καθήμενος, ο γιατρός Γιώργης Αγγελιδάκης.

Όπως αναφέρει ο ίδιος, έμεινα πολλά χρόνια ως δάσκαλος σε ορεινά χωριά του νησιού μας και είδα από κοντά και έζησα κι ο ίδιος την όμορφη ζωή, τη γεμάτη γραφικότητες, όπως τη ζουν οι άνθρωποι σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα. Στην αρχή, απλός θεατής, από περιέργεια, παρακολουθούσα τις χαρμόσυνες ή πένθιμες εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής των κατοίκων, ντυμένες με ιδιαίτερο χρώμα, που αναλύοντάς το πιο ύστερα, βρήκα πολλά στοιχεία, κατάλοιπα από την αρχαιότητα και πολλές λέξεις, που όσο κι αν έχουν παραλλαχτεί από το πέρασμα του χρόνου, είναι καθαρά αρχαίες ελληνικές. Έτσι, στο διήγημα «ο κομήτης» από το βιβλίο «οι κύκλοι του δρυγιά» αναρωτιέται γιατί φαίνεται παράξενο στους Ελλαδίτες που λέμε στην Κρήτη αίγα αντί για κατσίκα και αμπώθω αντί για σπρώχνω, αφού και οι δυο λέξεις έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα. 

Το Ρέθυμνο των Γραμμάτων: Από αριστερά: Ο λυκειάρχης Μανώλης Βογιατζάκης που σκηνοθέτησε τα “Καλά ξέτελα”, ο βιβλιοθηκάριος Μάρκος Γιουμπάκης, ο Νίκος Ορφανός και ο μεγάλος Παντελής Πρεβελάκης.

Και συνεχίζει ο Νίκος Ορφανός: Καμάρωσα στα γλέντια τη λεβεντιά, ανακατεμένη με τη σεμνότητα. Θαύμασα το πόσο ψηλά έχουν τοποθετήσει το αίσθημα της αγάπης, της αλληλεγγύης, του έρωτα, της τιμής και της ηθικής. Έμεινα πολλές φορές μ’ ανοιχτό το στόμα, μπροστά στη θυμοσοφία του απλού χωρικού. Διασκέδασα συχνά με το πηγαίο χιούμορ και τις διάφορες επινοήσεις των χωρατατζήδων και των φαρσαδόρων, για να σκορπίσουν το γέλιο και την ευθυμία, που στο χωριό, που στερείται από κάθε ψυχαγωγία, είναι τόσο απαραίτητα όσο και το ψωμί.

Αυτός, λοιπόν, ήταν ο σκοπός του Νίκου Ορφανού: Η διάσωση και η προβολή των ηθών, των εθίμων, της γλώσσας και της ψυχοσύνθεσης των ανθρώπων του κρητικού χωριού. Και αν τη δεκαετία του 1960 που γράφτηκαν αυτά τα ατόφια κρητικά διηγήματα, η κρητική τοπιολαλιά ήταν πιο έντονη και καθημερινή, έξι δεκαετίες μετά, που τείνει να χαθεί, μαζί με τα ήθη και τα έθιμα της κρητικής υπαίθρου, τα διηγήματα του Νίκου Ορφανού αποκτούν μεγαλύτερη υπεραξία, διατηρώντας ζωντανή και άσβεστη την καθημερινότητα των προγόνων μας.

Αναρωτιέται ο Νίκος Ορφανός, αν οι εργαζόμενοι και οι μεγαλοφαμελίτες, όπως ήταν κι αυτός, θα έπρεπε να ασχολούνται με το γράψιμο, όσο κι αν τους αρέσει η τέχνη τούτη του λόγου. Κανονικά, λέει, έπρεπε να βάζουν κερί στ’ αυτιά σαν εκείνο του ομηρικού βασιλιά της Ιθάκης, όταν ήτανε να περάσει από το νησί των Σειρήνων. Γιατί, για ν΄αρχίσει κανείς και να τελειώσει σωστά και όμορφα ένα γραφτό, χρειάζονται, εκτός από το τάλαντο, ή πετριά όπως αλλιώς το λένε, μυαλό λαγαρό, λεύτερος χρόνος και ησυχία. Κι απάνω που στρωνόμουνα κι άπλωνα τις σκέψεις και τις ιδέες μου, κι απάνω που ετοιμαζόμουνα να διαλέξω ποιες απ’ όλες θα ταίριαζαν, να χτίσουν το γραφτό χτίρι, συνέβαινε ό,τι συμβαίνει στους πλανόδιους-παράνομους πραματευτάδες, στην εμφάνιση των χωροφυλάκων. Θα τους έχετε δει όλοι πώς μαζεύουν γρήγορα και άταχτα τις πραμάτειες τους, τις κάνουν ένα μπόγο και όπου φύγει φύγει! Οι χωροφύλακες που μ’ έκαναν εμένα, πολλές φορές, να μαζεύω και να ξαναφυλάω τις απλωμένες σκέψεις και ιδέες μου, ήταν οι υπηρεσιακές και οι οικογενειακές έγνοιες και υποχρεώσεις, που παρουσιάζονταν και ξαναπαρουσιάζονταν. Και ήτανε ατελείωτες και ανεξάντλητες οι βλοημένες! 

Τώρα, αναρωτιέται ο Νίκος Ορφανός, πώς κατάφερα να δημιουργήσω (σιγά τον πολυέλαιο) αναφέρει με έντονο αίσθημα αυτοσαρκασμού αλλά και ταπεινότητας, τις δυο τρεις συγγραφικές μου εργασίες (βάζει κι η κοσκινού τον άντρα της με τους πραματευτάδες) συνεχίζει με το ίδιο χιουμοριστικό ύφος και διάθεση, ε! έτσι στ’ αρπαχτά! Με πολύτιμο βοηθό την αγάπη για τα ήθη και τα έθιμα του νησιού μου.

Προσωπογραφία του Νίκου Ορφανού του 1990, σε σκίτσο του Μ. Νικολινάκου. Βρίσκεται στο οπισφόφυλλο της 3ης έκδοσης του βιβλίου του “Κρητική διηγήματα”.

Μπορούσε όμως ο Νίκος Ορφανός να γράψει κάτι διαφορετικό εκτός από ηθογραφικό διήγημα; Την ερώτηση αυτή του είχαν απευθύνει γνωστοί και φίλοι, γραπτά και προφορικά. Μπορούσα να γράψω και μυθιστόρημα και νουβέλα, απαντά ο ίδιος. Αλλά δεν θέλω! Κι αυτό, γιατί με το ηθογραφικό διήγημα, μελετώ όχι μόνο τα ήθη, τα έθιμα, τη λαλιά, αλλά και την ψυχή των Κρητικών, ιδιαίτερα εκείνων που ζουν στα ορεινά πιο πολύ χωριά του νησιού μας. Αλλά μην νομίζει κανείς, συνεχίζει ο Νίκος Ορφανός, πως το είδος αυτό του γραπτού λόγου είναι κάτι το εύκολο. Έτσι νομίζουν μερικοί, που επειδή στην παιδική τους ηλικία βρέθηκαν κάποια καλοκαίρια στο χωριό του παππού και της γιαγιάς, μπορούν ν’ αποδώσουν στο χαρτί τα έθιμα και την ψυχοσύνθεση των κατοίκων του «θερέτρου» τους. Όχι! Κείνο δεν είναι ηθογραφία! Για να κάμεις αληθινή, πιστή περιγραφή, αλάθητο ψυχογράφημα για όλα τούτα, πρέπει να μείνεις για πολύ καιρό στους τόπους αυτούς, μικρός και μεγάλος, σ’ όλες τις εποχές του χρόνου, ανάμεσα στους κατοίκους, να ζήσεις τη δική τους ζωή, να πάρεις μέρος στις χαρές και τις λύπες τους. Μονάχα έτσι γεμίζει ηθογραφικό μελάνι το στιλό του μυαλού σου κι ύστερα από χρόνια πέφτει λαμπικαρισμένο και χαράζει μόνο του την πάσαν αλήθεια.

Έζησα στην ύπαιθρο του νησιού μας, της Κρήτης μας, τα πρώτα τριάντα πέντε χρόνια της ζωής μου κι όσα γράφω τάχω ακούσει, τάχω δει, τάχω ζήσει κι έτσι πιστεύω πως καταχωρήθηκαν πιστά στη θύμησή μου και τολμώ πια να σας τα παρουσιάσω «χωρίς φόβο και πάθος». Και δείχνοντας, για μια ακόμη φορά τη σεμνότητα που τον διέκρινε, συνεχίζει: Δεν θέλω να παραστήσω τον τρανό. Προς θεού! Κοιτάζω πάντα τη σκιά μου, όχι το πρωί που ‘ναι γιγάντια, μα το μεσημέρι που ναι μικρότερη από το σώμα που τη ρίχνει. Σας βεβαιώνω όμως πως σε κάθε γραφτό μου χρησιμοποιώ όλες μου τις δυνάμεις, προσπαθώντας να δώσω κάτι καλό.

 Όπως αναφέρει η καλή μου φίλη και δημοσιογράφος Εύα Λαδιά, σε κείμενα του Νίκου Ορφανού στηρίζεται η αναβίωση του έθιμου του Κλήδονα από το Λύκειο Ελληνίδων του Ρεθύμνου κάθε χρόνο.

Σκηνή από την αναβίωση του εθίμου του Κλήδωνα από το Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνου, σε κείμενα του Νίκου Ορφανού.

 Και σκιαγραφόντας το προφίλ του, τον χαρακτηρίζει ως ένα γλυκύτατο άνθρωπο, που ακτινοβολούσε ολόκληρος, Ρεθεμνιώτικη Αρχοντιά. Κι όταν τον επαινούσες για τη γραφή του προσπαθούσε να σου εξηγήσει πως απλά «περνούσε την ώρα του μουτζουρώνοντας χαρτιά». Εντύπωση προξενούσε πάντα η φρέσκια έμπνευση, η αποτύπωση συναισθημάτων και η μυθοπλασία πάνω σε νέα θέματα χωρίς πλατειασμούς κι επαναλήψεις. Ποτέ δεν επιδίωξε την προβολή. Απέφευγε με ευγένεια πάντα κάθε δημοσιότητα. Όταν άλλοι έκαναν τα πάντα για μια αναφορά στην εφημερίδα εκείνος πλησίαζε το κατώφλι της μόνο για ένα χαιρετισμό αγάπης. Αρνιόταν κάθε πρόταση για αφιερωματική εκδήλωση στο πρόσωπό του. Ερχόταν τα καλοκαίρια και μας έδινε χαρά με την σεμνή παρουσία του. Συνήθιζε να κάνει τον περίπατό του εκεί στην παλιά πόλη και να θυμάται τα μεγαλεία που γνώρισαν τα έργα του εκεί στη Σκηνή του Ωδείου.

Η Μαρία Ταταράκη το 1992 σκηνοθέτησε το έργο του «Σηκωματάρικα» που ανέβηκε στην Αύρα και τα Αστέρια. Ανέβηκε τότε στην Αθήνα για να τον γνωρίσει, θεωρώντας ηθικό της χρέος να πάρει την άδειά του. Αναφέρει για τον Νίκο Ορφανό ότι ήθελε με ένα μοναδικό τρόπο να μεταφέρει τα ήθη και τα έθιμα της Κρήτης μέσα απ’ τούς θεατρικούς διαλόγους. Και το κατάφερνε με μοναδικό τρόπο, που όποιος διάβαζε τα κείμενά του μπορούσε να μεταφερθεί στον φανταστικό τόπο της Κρήτης.

 Ο Νίκος Ορφανός έφυγε τόσο αθόρυβα, τόσο διακριτικά, χωρίς ποτέ να μας δώσει το περιθώριο να του επαναλάβουμε πόσο περήφανα θα πρέπει να είναι τα Κρητικά Γράμματα, που πλούτισε με το ανόθευτο από ξένα στοιχεία έργο του και πόσο το Ρέθυμνο τον ανέβασε ψηλά εκεί που του άξιζε. Στη θέση των μεγάλων δημιουργών του.

Με τις τρεις από τις τέσσερις κόρες του Νίκου Ορφανού, στην τιμητική εκδήλωση που διοργάνωσε η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου προς τιμήν του τον Σεπτέμβριο του 2026.

Και αν κάπου τον λησμονήσαμε, τούτη εδώ η ταπεινή εκδήλωση έρχεται για να φρεσκάρει τη μνήμη μας, για να αποδώσει στον Νίκο Ορφανό τα εύσημα που του αξίζουν και να υπενθυμίσει στις νεότερες γενιές ότι υπήρξαν άνθρωποι, πραγματικοί «ρέχτες» της κρητικής, ανόθευτης παράδοσης, που διέσωσαν και μεταλαμπάδευσαν στους «Νεοκρήτες» την πραγματική κρητική λεβεντιά και αρχοντιά, το πραγματικό ήθος και πρεπιά, που κάπου τα έχουμε χάσει, οδηγούμενοι σε παράξενες ατραπούς.

Το πάνελ των ομιλητών της εκδήλωσης προς τιμή του Νίκου Ορφανού.

ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΑΡΘΡΟΥ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΌ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΟΡΦΑΝΟΥ.

Νίκος Ορφανός: Ανάδειξε με την πένα του τις παραδόσεις του τόπου

ΑπόΕύα Λαδιά

19/01/2022 – 1:03 μμ

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ στην κατηγορία Αφιερώματα

Είχα τη χαρά να γνωρίσω Ρεθεμνιώτες που έκαναν πάντα περήφανη την πόλη τους, αλλά εκείνος ο Νίκος Ορφανός ζει πάντα στη μνήμη μου με το υπέροχο γλυκύτατο χαμόγελό του.

Όταν έμαθα πως ήταν δάσκαλος σκέφτηκα πόσο τυχεροί θα είναι οι μαθητές του.

Σκεφτείτε τώρα πως ένοιωσα, όταν γνώρισα το λογοτεχνικό του έργο και τη χαρισματική γραφή του. Με απόλυτη αφοσίωση στη ντοπιολαλιά είχε καταφέρει να αναδείξει ατόφια την Κρητική Ηθογραφία. Κάθε του έργο άφηνε και τη σφραγίδα της διαχρονικότητας. Εκείνος όμως απλά χαιρόταν για το αποτέλεσμα αποφεύγοντας κάθε προβολή.

Μάταια προσπαθούσα να τον πείσω για μια συνέντευξη. Μου έλεγε πάντα με κείνο το απόλυτα αφοπλιστικό του χαμόγελο.

«Άσε μωρέ παιδί μου να μιλήσουν εκείνοι που έκαναν κάτι. Εγώ τι πρόσφερα πέρα από το να μουτζουρώσω μερικά χαρτιά;».

Έτσι ήταν πάντα. Συμπεριφερόταν σαν να ένοιωθε ο τελευταίος των θνητών. Έτσι όπως αισθάνονται όλοι οι σημαντικοί και μεγάλοι άνθρωποι σε έργο και προσφορά.

Ήταν σπουδαίος άνθρωπος ο Νίκος Ορφανός. Ποτέ δεν ξέχασα το μικρόσωμο αλλά πάντα ευγενικό δάσκαλο, με την καθάρια σκέψη, που δεν άκουσα από το στόμα του πικρή κουβέντα για κανένα. Ο Μανόλης Βογιατζάκης, μου μιλούσε με θέρμη γι’ αυτόν, επειδή στηριζόταν πάνω του, κάθε φορά που ήθελε να ενεργοποιήσει την Ερασιτεχνική Σκηνή του Ωδείου.

Δυσκολεύτηκα πολύ, τώρα που αναζητώ στοιχεία για τις προσωπικότητες του Ρεθύμνου, να βρω έστω μια φωτογραφία. Ευτυχώς με βοήθησε, ακόμα μια φορά και την ευχαριστώ, η εκλεκτή φίλη Βαρβάρα Σκαρβέλη, από την οποία έμαθα και κάποιες λεπτομέρειες, από το ανέβασμα της ηθογραφίας «Καλά Ξέτελα» μεγάλης επιτυχίας του Ορφανού, που αξίζει να τις παραθέσω.

Όπως είναι γνωστό η κ. Σκαρβέλη ανήκει στις παλιές καλές οικογένειες του Ρεθύμνου. Ο πατέρας της διατηρούσε το κέντρο εστίασης, από το οποίο πέρασαν πολιτικοί, άνθρωποι της τέχνης και του πνεύματος, εκλεκτοί μας επισκέπτες, τότε που η πόλη δεν είχε μεγάλη τουριστική υποδομή. Η γνώση τυφλού συστήματος γραφομηχανής την έφερε στη Δημόσια Βιβλιοθήκη, για ένα μικρό διάστημα, πριν διοριστεί στην Αγροτική Τράπεζα.

Εκεί, λόγω Μάρκου Γιουμπάκη, μαζευόταν η θεατρική σκηνή του Ωδείου για να κάνει πρόβες στην ηθογραφία του Νίκου Ορφανού «Καλά Ξέτελα».

Είχαν όλοι ενθουσιαστεί με το κείμενο, αλλά ο συγγραφέας κοκκίνιζε κάθε φορά που εκφράζανε το θαυμασμό τους, σκηνοθέτης και ηθοποιοί μπροστά του.

Ήταν το πρώτο του έργο

Ήταν το πρώτο του έργο και είναι φυσικό να μην μπορεί εύκολα να διαχειριστεί τα συναισθήματα αυτής της συγκλονιστικής εμπειρίας ο συγγραφέας.

«Ήταν θαυμάσιος άνθρωπος, μας λέει η κ. Σκαρβέλη, για τον Νίκο Ορφανό. Μου έκανε εντύπωση η αυθεντικότητα της ντοπιολαλιάς που χρησιμοποιούσε στο έργο του».

Αυτό το στοιχείο όμως ήταν και αφορμή να πάρει και η Βαρβάρα το ρόλο στο έργο. Δοκίμαζε μια φράση, επειδή προφέρεται δύσκολα και ήταν τόσο άνετη, τόσο φυσική, που την έβαλαν κι εκείνη επί τόπου στην ομάδα. Αλλά δεν ήταν η μοναδική συμβολή της στο έργο. Εκείνη την εποχή, μιλάμε για το 1966, δεν υπήρχαν φωτοαντιγραφικά μηχανήματα.

Η Βαρβάρα λοιπόν καθόταν και αντέγραφε το έργο στη μηχανή, με καρμπόν, και μοίραζε το κείμενο στους ηθοποιούς.

Το έργο, «Καλά Ξέτελα» απαντώ σε αναγνώστρια που ρωτά σχετικά, υπάρχει στη Δημόσια Βιβλιοθήκη, αλλά δεν δανείζεται.

Ο Νίκος Ορφανός έδειχνε να πετά στα ουράνια με την τόση αποδοχή που είχε το έργο του. Και εξέφραζε με λόγια ευγνωμοσύνης και αγάπης τον ενθουσιασμό του σε όλους τους συντελεστές. Είχε μάλιστα κι ένα μοναδικό τρόπο να αγγίζει ο λόγος του, σε χαμηλό πάντα τόνο φωνής, την καρδιά του άλλου που τον άκουγε.

Παιδί της κρητικής υπαίθρου

Ο μέγιστος αυτός συγγραφέας έργων Κρητικής Ηθογραφίας, γεννήθηκε στα Πλευριανά Μυλοποτάμου το 1924. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στη Λαγκά, χωριό της μάνας του, που εκεί υπηρετούσε δάσκαλος και ο πατέρας του. Μετά πήγε μερικές τάξεις στα Πλευριανά και την τελευταία τάξη έβγαλε στο Ρέθυμνο, όπου τέλειωσε και το Γυμνάσιο. Ήταν τα δύσκολα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής.

Ο Νίκος, με τη γνωστή επιμέλεια που τον διέκρινε, προχώρησε αμέσως τις σπουδές του στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου. Σαν να ήξερε πόσο θα τον ταλαιπωρούσε ο στρατός και βιαζόταν να ξεμπερδέψει με το πτυχίο του.

Μετά από μια μακρά, λόγω συνθηκών, στρατιωτική θητεία, γεμάτη οδυνηρές αναμνήσεις, διορίστηκε δάσκαλος στους Κούμους. Όπως το λουλούδι μόλις αισθανθεί το νερό ζωηρεύει, έτσι και ο Ορφανός μόλις βρέθηκε ανάμεσα σε απλούς ανθρώπους, αφοσιωμένους στις παραδόσεις του τόπου, άρχισε να θεριεύει πνευματικά, έχοντας τα πρώτα ερεθίσματα για να γράψει. Με προσοχή μελετούσε λέξεις, φράσεις και συμπεριφορές του ανθρώπου που ζει σε μια ορεινή περιοχή, τα ήθη και τα έθιμα της μικρής του κοινωνίας.

Με αυτό τον ερευνητικό πλούτο από τον λαϊκό μας πολιτισμό, όταν διορίστηκε σε σχολείο της πόλης, άρχισε να γράφει στον τοπικό τύπο και στα κρητικά περιοδικά ηθογραφικά διηγήματα, που είχε καθένα πλήθος λαογραφικών στοιχείων από τη ζωή των κατοίκων της ορεινής Κρήτης.

Αργότερα,θα γράψει ο ίδιος ίστον πρόλογο βιβλίου του:«Βρήκα πολλά στοιχεία,κατάλοιπα από την αρχαιότητα και πολλές λέξεις που όσο κι αν έχουν παραλλαχθεί από το πέρασμα του χρόνου είναι καθαρά αρχαίες ελληνικές.

Καμάρωσα στα γλέντια τη λεβεντιά ανακατεμένη με τη σεμνότητα. Θαύμασα το πόσο ψηλά έχουν τοποθετήσει τα αισθήματα της αγάπης, της αλληλεγγύης, του έρωτα, της τιμής και της ηθικής. Έμεινα πολλές φορές με το στόμα ανοικτό μπροστά στη θυμοσοφία του απλού χωρικού.

Διασκέδασα συχνά με το πηγαίο χιούμορ και τις διάφορες νοήσεις των χωρατατζήδων και των φαρσαδόρων, για να σκορπίσουν το γέλιο και την ευθυμία, που στο χωριό, τον τόπο αυτό που στερείται από κάθε ψυχαγωγία είναι τόσο απαραίτητο όσο και το ψωμί…».

Η μεγάλη του στιγμή

Κι έρχεται η περίοδος προετοιμασίας των μεγάλων εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Το Ρέθυμνο ζει τις μεγάλες στιγμές να ασχολείται ο ίδιος ο Παντελής Πρεβελάκης με το θέμα, ανταποκρινόμενος στο αίτημα του δημάρχου Βαγγέλη Δασκαλάκη και του Γιάννη Χαλκιαδάκη, που είχε επίσης θεσμικό ρόλο στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ανεβαίνει το «Ηφαίστειο» με τεράστια επιτυχία, το καλοκαίρι του 1966, στην αυλή του Τούρκικου Σχολείου, αλλά τι θα μπορούσε να παρουσιαστεί το Νοέμβριο στο πλαίσιο της επετείου. Κι όταν μάλιστα το Ρέθυμνο είχε ζήσει κορυφαίες καλλιτεχνικές στιγμές με τους ηθοποιούς του Εθνικού Θεάτρου, που είχαν ερμηνεύσει τους βασικούς ρόλους.

Ο παραγωγικός νους του Μανόλη Βογιατζάκη θριάμβευσε για μια ακόμα φορά. Σκέφτηκε και πολύ σωστά, ότι μια επέτειος, που σημάδεψαν με τη θυσία τους απλοί άνθρωποι του λαού μας, θα χρειαζόταν ίσως μια ηθογραφία. Τι καλύτερη σπονδή στα αφιερώματα τιμής σε κείνους τους ήρωες…

Αμέσως η σκέψη του πήγε στον Νίκο Ορφανό, γιατί εκτός των άλλων ο δάσκαλος είχε κι ένα μεγάλο προτέρημα. Σεμνός από τη φύση του, επιδίωκε πάντα να κάνει το καλύτερο δυνατόν, από αυτό που του ζητούσαν και απέφευγε κάθε εγωκεντρική παρέμβαση και κάθε προσπάθεια επίδειξης γνώσεων ή θεατρικής κατάρτισης.

Μόλις λοιπόν του εξήγησε ο Βογιατζάκης τι θέλει, αμέσως εκείνος σκέφτηκε μια θαυμάσια ηθογραφία, όπως ήταν τελικά τα «Καλά Ξέτελα».

Βέβαια δεν παρέλειψε να εκφράσει στον φίλο του καθηγητή, τους ενδοιασμούς του, επειδή ήταν και η πρώτη φορά που θα έγραφε για θέατρο. Εκείνος όμως με τον μοναδικό του τρόπο τον έπεισε και θα λέγαμε πως τον ενέπνευσε κιόλας, αν κρίνουμε από το τόσο μεστό και ζωντανό είναι το κείμενο που ευωδιάζει παράδοση.

Πολλές οι κριτικές

Ακόμα κι ένα μήνα μετά την παράσταση διαβάζουμε στον τοπικό τύπο αναφορές για αυτήν. Ανάμεσά τους προσέξαμε μια κριτική του κ. Μιχάλη Τζεκάκη, πρώην διευθυντή της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου μας που έχει μεγάλο ενδιαφέρον και αξίζει να σας δώσουμε κάποια αποσπάσματα.

Έγραφε μεταξύ των άλλων ο κ. Μιχάλης Τζεκάκης:

«Ο φετινός χρόνος ήταν γεμάτος εκδηλώσεις αλλά η ηθογραφία του κ. Νίκου Ορφανού που ανέβηκε αυτές τις μέρες από την Ερασιτεχνική Σκηνή του Ωδείου Ρεθύμνης, κέρδισε, από την πρώτη στιγμή, την αγάπη και το ενδιαφέρον του κοινού. Τα πράγματα στην περίπτωση αυτή αλλάζουν. Αυτός που το ‘γραψε είναι Ρεθεμνιώτης, που κάθε μέρα περνά από τους ίδιους δρόμους που περνάμε κι εμείς, αυτοί που το παίζουν είναι συνάδελφοί μας, γνωστοί μας, συγγενείς μας. Οι ρόλοι που υποδύονται είναι πολύ κοντά μας. Ο καθένας μας στους ρόλους αυτούς έχει ζωντανέψει ένα δικό του πρόσωπο, τον πατέρα του, τη μάνα του, ένα θείο του ή ένα συγχωριανό του. Όλ’ αυτά σε αφοπλίζουν από την αρχή, σου αφαιρούν κάθε κριτική διάθεση και σε προδιαθέτουν, ώστε να ρουφάς κυριολεκτικά κάθε φράση ή υπαινιγμό, κάθε κίνηση από το έργο. Έτσι και μόνο το στοιχείο αυτό να μας πρόσφερε η προσπάθεια αυτή, ήταν ικανή για να δικαιώσει την παρουσία της …».

Με το γνωστό του εύστοχο τρόπο ο κ. Τζεκάκης αναλύει πιστεύουμε τα στοιχεία που έδωσαν στα «Καλά Ξέτελα» την μεγάλη επιβράβευση της κλασικής δημιουργίας.

Και κάτι σπουδαιότερο για ένα έργο. Μια διαχρονικότητα που αποκτά κάθε ηθογραφία, γιατί κλείνει την πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.

Λαμπρή η συνέχεια

Ακολούθησαν αργότερα τα «Σηκωματάρικα», επίσης, απολαυστική ηθογραφία.

Και τα δύο έργα παίχτηκαν σε όλη την Κρήτη αμέτρητες φορές από θεατρικές ομάδες. Τα «Καλά Ξέτελα» παίχτηκαν ακόμα στα Χανιά και στον Πειραιά με τεράστια επιτυχία.

Ακολούθησαν τα βιβλία του:«Οι κύκλοι του Δρυγιά». 12 Κρητικά Διηγήματα και φυσικά τα θεατρικά του.

Μεγάλοι λογοτέχνες εκφράστηκαν με θέρμη για τα διηγήματα του Νίκου Ορφανού.

«Ο Νίκος Ορφανός κατέχει και στο θέατρο και στο αφήγημα να στήνει ζωντανούς τύπους, παρμένους ως αναμνήσεις ή ως σύγχρονες οντότητες, από την Κρητική Κοινότητα και πλαισιωμένους από τις παραδόσεις και τις συνήθειες του νησιού του Μίνωα». Τάκης Δόξας συγγραφέας.

«Θυμούμαι πάντα την ωραία παράσταση. Να γράφεις Νίκο, να συνεχίσεις να γράφεις. Ήταν ένα τέλειο θεατρικό έργο…», Παντελής Πρεβελάκης.

«Εμείς τα παιδιά της Κρήτης, πετούμε ως τα μεσούρανα, κάνουμε κουλουμούντρες από τη χαρά μας, σαν γνωρίσουμε τη φωνή, το ντέρτι, την ψυχή της. Μια τέτοια συγκίνηση μου ’φερε το καλό αυτό συναπάντημα «Κρητικά Διηγήματα» τα τόσο χαριτωμένα, που με γέμισαν θαυμασμό με τη μαστοριά τους…», Σοφία Μαυροειδή – Παπαδάκη, ποιήτρια.

«Τα «Καλά Ξέτελα» αξίζει να κινηματογραφηθεί και να τύχει διεθνούς προβολής. Γιατί αυτά είναι τα πραγματικά ήθη και τας έθιμα της Κρήτης και όχι η σκύλευσις των υπαρχόντων της μαντάμ Ορντάνς, που μας έκανε ρεντίκουλο στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης, και μας παρουσίασε για ημιάγριους, συκοφαντώντας μας …», Μαρίκα Τζεράκη – Βλασοπούλου, δημοσιογράφος.

«Ανεπιφύλακτα γράφω για τον Νίκο Ορφανό ότι είναι ένας καλλιτέχνης αξιόλογος με την κύρια σημασία του όρου, κι ένας επίσης πολύτιμος αποθησαυριστής των λαϊκών εκείνων στοιχείων, που θα ξεχαστούν μια μέρα, μα που έχουν ανυπολόγιστη αξία, για την ιστορική πορεία του λαού μας στους αιώνες. Ο Νίκος Ορφανός κάνει το μεγάλο του καθήκον, σαν Έλληνας, σαν επιστήμονας, σαν πνευματικός άνθρωπος. Αν υπάρχει ακόμα αγάπη κι ενδιαφέρον γι’ αυτό τον τόπο, ας προσέξει το έργο του η Ακαδημία και οι οποιοιδήποτε άλλοι αρμόδιοι…» Δημοσθένης Ζαδές, συγγραφέας -Κριτικός Περιοδικό «Κρητική Εστία».

Κι όμως ο Νίκος Ορφανός έμεινε απλά στην ιστορία, αρκετά ξεχασμένος στις μέρες μας, χωρίς να γίνεται αναφορά στο έργο του. Εξαίρεση φωτεινή παραμένει το Λύκειο Ελληνίδων μας, αυτή η κοιτίδα Πολιτισμού και παράδοσης. Κάθε χρόνο με κείμενο του Νίκου Ορφανού αναβιώνει το έθιμο του Κλήδονα που σημειώνει τόσο μεγάλη επιτυχία.

Ο εκλεκτός αυτός άνθρωπος κάποια στιγμή μετοίκισε στην Αθήνα, όπου συνέχισε, με την άνεση χρόνου που του παρείχε η συνταξιοδότηση να συνεχίσει τη συγγραφή. Εντύπωση προξενούσε πάντα η φρέσκια έμπνευση, η αποτύπωση συναισθημάτων και η μυθοπλασία πάνω σε νέα θέματα χωρίς πλατειασμούς κι επαναλήψεις.

Ποτέ δεν επιδίωξε την προβολή. Απέφευγε με ευγένεια πάντα κάθε δημοσιότητα. Όταν άλλοι έκαναν τα πάντα για μια αναφορά στην εφημερίδα εκείνος πλησίαζε το κατώφλι της μόνο για ένα χαιρετισμό αγάπης. Αρνείτο κάθε πρόταση για αφιερωματική σ’ αυτόν βραδιά. Ερχόταν τα καλοκαίρια και μας έδινε χαρά με την σεμνή παρουσία του. Συνήθιζε να κάνει τον περίπατό του εκεί στην Παλιά Πόλη, και να θυμάται τα μεγαλεία που γνώρισαν τα έργα του εκεί στη Σκηνή του Ωδείου. Πάντα νομίζει ο νοσταλγός εκείνων των ημερών ότι ακούει το παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού που αποθεώνει το συγγραφέα, τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Ο Νίκος Ορφανός έφυγε τόσο αθόρυβα, τόσο διακριτικά χωρίς ποτέ να μας δώσει το περιθώριο να του επαναλάβουμε πόσο περήφανα θα πρέπει να είναι τα Κρητικά Γράμματα, που πλούτισε με το ανόθευτο από ξένα στοιχεία έργο του και πόσο το Ρέθυμνο τον ανέβασε ψηλά εκεί που του άξιζε. Στη θέση των μεγάλων δημιουργών του.

Στο αφιέρωμά μας για το θέατρο στο Ρέθυμνο και τους μεγάλους δημιουργούς του θέλαμε να έχει μια δεσπόζουσα θέση και ο Νίκος Ορφανός.

Το «Πολιτιστικό Ρέθυμνο» που ετοιμάζει μια πλήρη καταγραφή της πορείας του θεάτρου στο Ρέθυμνο από τη δύση του 1800 μέχρι σήμερα ήδη του έχει δώσει τη θέση που του αξίζει. Για να γνωρίσουν και οι επόμενοι τον αδαμάντινο χαρακτήρα ενός δασκάλου και το μεγάλο ταλέντο ενός χαρισματικού συγγραφέα, όπως ήταν ο Νίκος Ορφανός.

Πηγές:

Εύας Λαδιά: Ο μαέστρος της Κρητικής Ηθογραφίας.

The post Νίκος Ορφανός: Ο ηθογράφος δάσκαλος του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Σε αυτό το πλαίσιο, το 1989, γεννήθηκε στο Ρέθυμνο ένας σταθμός που έμελλε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η τοπική κοινωνία επικοινωνούσε, ενημερωνόταν και αυτοπροσδιοριζόταν: το Studio Ρέθυμνο 98.0 FM.

Κώστας Ρακιντζής: Ο Οραματιστής Ιδρυτής με το «Μικρόβιο» της Δημιουργίας

Πίσω από τη δημιουργία του σταθμού βρισκόταν ο Κώστας Ρακιντζής, ο άνθρωπος που διέκρινε πριν από πολλούς άλλους τη δύναμη που θα είχε το ραδιόφωνο αν συνδεόταν οργανικά με τα προβλήματα και τον πολιτισμό της επαρχίας. Η επιχειρηματική και πολιτιστική επιτυχία του Κώστα Ρακιντζή δεν ήταν προϊόν μιας εύκολης διαδρομής. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση απαιτούσε σκληρό αγώνα. Η μητέρα του, Ειρήνη, τον μεγάλωσε με τεράστιο κόπο και στερήσεις, αποτελώντας το πρώτο, πιο σταθερό στήριγμα στη ζωή του και μεταδίδοντάς του τις αξίες του ήθους και της αξιοπρέπειας. Η μεγαλύτερη δικαίωση για την ίδια ήταν ότι τον καμάρωσε να εξελίσσεται σε έναν σημαντικό επιχειρηματία, ο οποίος έχαιρε της γενικής εκτίμησης και του σεβασμού ολόκληρου του Ρεθύμνου.

Ο Κώστας Ρακιντζής είχε πάντα μέσα του αυτό που οι άνθρωποι της τέχνης ονομάζουν «το μικρόβιο της δημιουργίας». Η ανησυχία του για τα πολιτιστικά δρώμενα εκδηλώθηκε από τα νεανικά του χρόνια, όταν συμμετείχε ενεργά σε κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές ως κομπάρσος, επιδιώκοντας να βρίσκεται κοντά στον κόσμο της έκφρασης. Κορυφαία στιγμή αυτής της καλλιτεχνικής του αναζήτησης ήταν η συμμετοχή του στο εμβληματικό έργο «Το Ηφαίστειο» του Παντελή Πρεβελάκη, το οποίο ανέβηκε σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή από το Εθνικό Θέατρο στη Φορτέτζα το 1966, για τα 100 χρόνια από το Ολοκαύτωμα της Ιερής Μονής Αρκαδίου.

Αυτή η βιωματική επαφή με την ιστορία και την τέχνη σφράγισε την αισθητική του. Ιδρύοντας την εταιρεία ΡΑΚΙΝΤΖΗΣ Κ. ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε., μετέτρεψε το πάθος του σε ραδιοφωνική συχνότητα. Η μεγάλη φιλοσοφική καινοτομία που εισήγαγε βασίστηκε στην άμεση διαδραστικότητα. Άνοιξε τις τηλεφωνικές γραμμές και έδωσε το μικρόφωνο στον αγρότη, τον φοιτητή και τον κάτοικο των απομακρυσμένων χωριών, μετατρέποντας το ραδιόφωνο σε ένα ζωντανό κοινωνικό βήμα.

Τι Ήρθε να Καλύψει ο Σταθμός: Το Κενό της Τοπικότητας

Μέχρι την ίδρυση του Studio Ρέθυμνο 98.0, η Κρήτη ενημερωνόταν για τα δικά της ζητήματα κυρίως μέσα από τον τοπικό τύπο. Το ραδιόφωνο προσέφερε την αμεσότητα. Ο σταθμός ήρθε να καλύψει τρία μεγάλα κενά:

• Την άμεση πολιτική και κοινωνική παρέμβαση: Τα καθημερινά προβλήματα της πόλης απέκτησαν μόνιμο βήμα συζήτησης.
• Τη μουσική ταυτότητα: Ο σταθμός ισορρόπησε ανάμεσα στη σύγχρονη ελληνική δισκογραφία και την αυθεντική κρητική παράδοση.
• Τη γεφύρωση της υπαίθρου με το κέντρο: Το Ρέθυμνο απέκτησε μια κοινή ακουστική πλατεία.

Η «Χρυσή Γενιά» των Συνεργατών και οι Μεγάλες Καινοτομίες

1. Εύα Λαδιά: Η Πρωτοβουλία της Πρώτης Πρωινής Εκπομπής και το Ιστορικό Αρχείο

Η παρουσία της δημοσιογράφου και ιστορικής ερευνήτριας Εύας Λαδιά στο Studio Ρέθυμνο υπήρξε βαθιά επιδραστική, καθώς σφραγίστηκε από μια τεράστια ραδιοφωνική καινοτομία. Με δική της αποκλειστική πρωτοβουλία σχεδιάστηκε, οργανώθηκε και καθιερεύθηκε η πρώτη πρωινή ραδιοφωνική εκπομπή στο Ρέθυμνο.

Η κίνηση αυτή ανέτρεψε τα δεδομένα της εποχής: έφερε τη ζωντανή, καθημερινή ενημέρωση στα σπίτια και τους εργασιακούς χώρους των Ρεθεμνιωτών από νωρίς το πρωί, συνδυάζοντας την άμεση επικαιρότητα με τη διαδραστική επικοινωνία. Η Εύα Λαδιά έδωσε ρυθμό και ταυτότητα στην πρωινή ζώνη, κάνοντας τον σταθμό απαραίστητο κομμάτι της καθημερινότητας του τόπου.

Παράλληλα, η Λαδιά μετέτρεψε το ραδιόφωνο σε εργαλείο διάσωσης της προφορικής ιστορίας. Μαζί με τον Σταύρο Ρακιντζή, ο οποίος «έντυνε» τις έρευνες με τη χαρακτηριστική, βαθιά και καθαρή φωνή του ως αφηγητής, πραγματοποίησαν σπουδαία ιστορικά αφιερώματα και δημιούργησαν μνημειώδη οπτικοακουστικά ντοκιμαντέρ, με κορυφαίο το εμβληματικό «Το Ρέθυμνο του ΟΧΙ».

2. Σταύρος Ρακιντζής: Η Συνέχεια και το Ακαδημαϊκό Βάθος

Την παρακαταθήκη του Κώστα Ρακιντζή ανέλαβε, συνέχισε και διεύρυνε ο γιος του, Σταύρος Ρακιντζής, ο οποίος εξελίχθηκε στην εμβληματική «φωνή» του Ρεθύμνου. Η καθημερινή του εκπομπή «Διαφανή Πόλη» έγινε συνώνυμο της έγκυρης δημοσιογραφίας που αντιμετωπίζει το μικρόφωνο ως κοινωνικό λειτούργημα και αποφεύγει τον εύκολο εντυπωσιασμό.

Ο Σταύρος Ρακιντζής έφερε στον σταθμό μια σπάνια πνευματική προσέγγιση. Ως υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, μπόρεσε να μπολιάσει την καθημερινή ειδησεογραφία με επιστημονικό και κοινωνιολογικό βάθος. Η ακαδημαϊκή του δίψα αποτέλεσε μάλιστα αντικείμενο ενδιαφέροντος για τα πανελλαδικά μέσα, καθώς σπούδαζε στο ίδιο πανεπιστήμιο παράλληλα με τη σύζυγό του και τα δύο τους παιδιά. Υπό τη διεύθυνσή του, ο σταθμός παρέμεινε οικονομικά υγιής, τεχνολογικά σύγχρονος και απόλυτα ανεξάρτητος.

3. Δημήτρης Κορωνάκης: Η Σχολή του Καθαρού Ρεπορτάζ

Σημαντικό ρόλο στη δημοσιογραφική θωράκιση της ευρύτερης ραδιοφωνικής και εκδοτικής ταυτότητας της πόλης διαδραμάτισε ο Δημήτρης Κορωνάκης. Ως στέλεχος της ιστορικής εφημερίδας «Κρητική Επιθεώρηση» και ενεργό μέλος των «Ρεθεμνιώτικων Χρονικών», ο Κορωνάκης έφερε στα μέσα της εποχής την κουλτούρα της διασταυρωμένης είδησης και του γραπτού κύρους, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο δομήθηκαν οι ενημερωτικές ζώνες του τόπου.

Η Σύγχρονη Εποχή και η Εκπομπή «ΔΙΑΛΟΓΟΙ» με τον Αντώνη Βαμιεδάκη

Το Studio Ρέθυμνο 98.0 FM δεν έμεινε στάσιμο στο παρελθόν. Μετακομίζοντας στην καρδιά της πόλης, στην οδό Κωνσταντίνου Γερακάρη 93, εκσυγχρονίστηκε και άνοιξε τις πόρτες του στην ψηφιακή εποχή, εκπέμποντας παγκοσμίως μέσα από το επίσημο site του.

Στο σύγχρονο πρόγραμμα, η βαριά πολιτιστική κληρονομιά και η παράδοση των μεγάλων, ουσιαστικών συζητήσεων συνεχίζεται επάξια μέσα από την εκπομπή «ΔΙΑΛΟΓΟΙ» με τον Αντώνη Βαμιεδάκη. Η εκπομπή αυτή αποτελεί τον πνευματικό επίγονο της φιλοσοφίας του σταθμού, βασιζόμενη στο δημοσιογραφικό ήθος και την ανταλλαγή ιδεών, μακριά από στείρους μονολόγους.

Ο Αντώνης Βαμιεδάκης ανοίγει δύσκολες αλλά αναγκαίες συζητήσεις για φλέγοντα κοινωνικά ζητήματα, όπως:

• Οι γυναικοκτονίες
• Η έμφυλη βία
• Η ψυχική υγεία

Στο μικρόφωνο της εκπομπής του φιλοξενούνται συχνά ακαδημαϊκοί και ερευνητές (σε συνεργασία με φορείς όπως το ΕΛΜΕΠΑ), καλλιτέχνες, λογοτέχνες, καθώς και εκπρόσωποι τοπικών φορέων, διατηρώντας το υψηλό επίπεδο λόγου και την εγκυρότητα που καθιέρωσε ο σταθμός από την ίδρυσή του.

Συμπέρασμα: Μια Παρακαταθήκη με Μέλλον

Η πορεία του Studio Ρέθυμνο 98.0 FM αποδεικνύει ότι το όραμα που είχε ο Κώστας Ρακιντζής στα τέλη του 1980 ήταν βαθιά σωστό. Το ραδιόφωνο στην επαρχία δεν είναι πολυτέλεια· είναι ανάγκη ταυτότητας.

Μέσα από τη διαδοχή των γενεών, τη δημοσιογραφική σοβαρότητα του Σταύρου Ρακιντζή, την πρωτοπορία και το ιστορικό βάθος της Εύας Λαδιά, καθώς και το κοινωνικό βήμα των «Διαλόγων» του Αντώνη Βαμιεδάκη, ο σταθμός παραμένει μέχρι σήμερα ο καθρέφτης μιας πόλης που επιμένει να παραμένει «Διαφανής».

The post Η Άνοιξη των Ερτζιανών στην Περιφέρεια και η Γέννηση του Studio Ρέθυμνο 98.0 FM appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΦΩΦΩ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ 1965

The post (Τ’ Αρκάδι λεύτερο να ζη είναι γραπτό) appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΔΡΑΙΟΣ

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ 1965

The post Οι Τουρκοκρήτες και το Αρκάδι appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΦΟΙΤΗΤΗ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Πολλά και μεγάλα είναι τα καλά που μπορεί να προσφέρη στον φτωχό αγρότη ο γεωργικός
συνεταιρισμός. Θεωρείται και είναι ένα μέσο αυτοβοηθείας προσώπων, οικονομικά, ασθενών.
Σκοπός του συνεταιρισμού είναι η οικονομική βελτίωση του αγρότη και γενικώτερα η αύξηση του
βιοτικού των επιπέδου.
Διακρίνομεν τις εξής κατηγορίες συνεταιρισμών:
I. Πιστωτικοί συνεταιρισμοί
II. Παραγωγικοί συνεταιρισμοί
III. Προμηθευτικοί συνεταιρισμοί
IV. Πωλήσεως συνεταιρισμοί
Είναι δυνατό ένας γεωργικός συνεταιρισμός να χαρακτηρίζεται από τις δραστηριότητες που έχουν
και οι 4 πάρα πάνω τύποι συνεταιρισμών ή οι 3 μόνο ή οι 2 και ο ένας μόνο.
Επιδιώξεις του συνεταιρισμού είναι:
α) Εξεύρεση κεφαλαίων για τους αγρότες.
β) Προμήθευση πρώτων υλών και εφοδίων ως είναι σπόροι, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, εργαλεία,
μηχανήματα, κτηνοτροφές κ.λπ., σε μικρότερη τιμή και καλύτερη ποιότητα.
γ) Ασφάλιση των προϊόντων και των μέσων παραγωγής.
δ) Από κοινού καλλιέργεια των κτημάτων.
ε) Από κοινού επεξεργασία των προϊόντων με αποτέλεσμα μείωση του κόστους παραγωγής.
στ) Από κοινού αποθήκευση των προϊόντων.
ζ) Από κοινού πώληση των προϊόντων.
η) Απόκτηση μηχανών και μηχανικών εγκαταστάσεων για κοινή χρήση από τους συνεταίρους. Με
αποτέλεσμα μικρότερο κόστος παραγωγής.
θ) Άσκηση δικαίου ελέγχου στην ποιότητα των συγκεντρωμένων προϊόντων και κατάταξη αυτών
στην κατηγορία που πράγματι ανήκουν χωρίς να αδικήση ή να μεροληπτή για κανένα.
ι) Παρακολούθηση στην κίνηση του εμπορίου με αποτέλεσμα να γνωρίζη με ακρίβεια τις τιμές των
προϊόντων και τις ενδεχόμενες διακυμάνσεις τους.
Ενώ καθένας χωριστά αγρότης δεν θα το ήτο δυνατό να το επιτύχη.
Φυσικό είναι τις παραπάνω επιδιώξεις των συνεταιρισμών να καρπούνται περισσότερο οι
μικροκτηματίαι.
Έτσι ο συνεταιρισμός μπορεί να αναλάβει χρηματοδότηση των παραγωγών με πίστωση.
Επίσης μπορεί να ασχοληθή με την προμήθεια υλικών ως και ειδών διατροφής χωρίς να
παρεμβάλλων είτε μεσάζοντες οι οποίοι και ανεβάζουν υπερβολικά τις τιμές.
Σημαντικότατο ρόλο μπορεί να παίζη στην παραγωγική διαδικασία, στην κατεργασία των
παραχθέντων αγροτικών προϊόντων ως και στην κατασκευή εγγειοβελτιωτικών έργων (αρδεύσεις,
αγροτικοί δρόμοι, φράγματα κ.λπ.) εφ’ ίδον αυτά. Αποβλέπουν άμεσα ή τουλάχιστον έμμεσα στην
αύξηση της γεωργικής παραγωγής.
Έτσι σε μια σιτηροπαραγωγική περιφέρεια (Θεσσαλία, Μακεδονία, Μεσσαρά κ.λπ.) μπορεί να
εφαρμοσθή από κοινού καλλιέργεια στα κτήματά τους με κοινά μηχανήματα πράγμα που δεν είναι
πραγματοποιήσιμο σε καθένα χωριστά, το όργωμα, η σπορά, ο θερισμός, ο αλωνισμός, η μηχανική
καταπολέμηση ασθενειών κ.λπ.
Κάτι το αντίστοιχο μπορεί να γίνη σε μια ελαιοπαραγωγικήν περιφέρεια για διάφορες δουλειές όπως
είναι το κλάδευμα, η καταπολέμηση επικινδύνων εχθρών για την ελαιοπαραγωγή (δάκος, πυρηνοτρήτης
κ.λπ.), η επεξεργασία του ελαιοκάρπου από κοινό όλων των παραγωγών είτε για την παρασκευή
βρωσίμων ελαιών καλά συσκευασμένων – τυποποιημένων, είτε για την παραγωγή ελαιολάδου με μικρή
οξύτητα, την τυποποίηση, αυτού και την από κοινού πώληση.
Αλλά και σε κτηνοτροφική περιφέρεια πολλά προσφέρει ο συνεταιρισμός. Οι παραγωγοί
προμηθεύονται κατά πολύ φθηνότερα τις διάφορες ζωοτροφές, επιτυγχάνουν δε και καλύτερες τιμές στα
κτηνοτροφικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυριά, αυγά κ.λπ.)

Το ίδιο συμβαίνει και σε μια αμπελοκομική περιοχή, όπου ο συνεταιρισμός συντελεί:
α) Στην κοινή οινοποίηση των σταφυλών.
β) Στην κοινή πώληση του οίνου
γ) Στην κοινή πώληση τυποποιημένων επιτραπεζίων σταφυλών.
δ) Στην προμήθεια λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων, σκαπτικών μηχανημάτων, αμπελοκομικών οργάνων
κ.λπ.
Στην πώληση των περισσότερων αγροτικών προϊόντων σημαντικό ρόλο παίζει ο συνεταιρισμός.
Αυτό οφείλεται:
1) Στην επιμελημένη και σύγχρονη συσκευασία.
2) Στην κατανομή των προϊόντων σε κατηγορίες.
3) Στην πώληση των προϊόντων σε αγορά που βρίσκεται μακρυά από τον τόπο παραγωγής.
4) Στην κατάργηση των μεσαζόντων κατά την πώληση.
5) Στην στενή παρακολούθηση των τιμών των προϊόντων και των διακυμάνσεων των τιμών αυτών.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα έχομε από τον συνεταιρισμό των Πεζών Ηρακλείου Κρήτης.
Από όσα παραπάνω γράφονται πολύ εύκολα μπορεί να τεθή το ερώτημα.
Γιατί εφ’ όσον ο συνεταιρισμός είναι τόσο πολύ ωφέλιμος και βοηθός στον αγροτικό κόσμο δεν έχει
την ανάλογη διάδοση; Δυστυχώς όμως τα αίτια είναι πολλά, που μερικά απ’ αυτά είναι:
1) Η έλλειψη πειθαρχίας και συνεταιριστικού πνεύματος από μέρους των συνεταιρισμών.
2) Η ύπαρξη πολλών αντιδραστικών στοιχείων που σκοπό έχουν την κωλυσιεργία μόνο, κατά την
πραγματοποίηση έργων προόδου κινούμενοι από ποταπά αίτια.
3) Η εντύπωση των συνεταιρισμών ότι μόλις εισέλθουν στον συνεταιρισμό πρέπει να λυθούν όλα τα
προβλήματά τους (τα οικονομικά) και να γίνουν ταυτόχρονα πλούσιοι. Ενώ στην αρχή χρειάζονται θυσίες
από μέρους των συνεταίρων και επιμονή. Έτσι δηλώνοντες δειλία προβαίνουν σε διάλυση του
συνεταιρισμού παίρνοντες μαζί τους κακές εντυπώσεις περί συνεταιρισμών.
4) Η φοβία που υπάρχει στους αγρότες και που προέρχονται από επεισόδια και ναυάγια
συνεταιρισμών γειτονικών χωρών ή γειτονικών νομών που προήλθαν από την κακή οργάνωση και
διοίκηση αυτών είτε από μέρους του διοικητικού συμβουλίου του συνεταιρισμού είτε από μέρους των
ίδιων των συνεταιρισμών.
Όσοι από τους αγρότες μας κατώρθωσαν να παραμερίσουν τα παραπάνω εμπόδια, εδημιούργησαν
συνεταιρισμούς με αξιοζήλευτη δραστηριότητα. Η οικονομική τους κατάσταση βελτιώθηκε και η
πνευματική τους στάθμη σιγά – σιγά ανέβηκε.
Όλοι λοιπόν οι αγρότες να είναι συνεταιρισμένοι, για να μπορέση ο αγροτικός κόσμος να
πραγματοποιήση ένα βήμα προόδου για ένα καλύτερο αύριο.

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ

The post Ο Συνεταιρισμός για τον αγρότη appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Η ιδέα της ενισχύσεως του Ερυθρού Σταυρού επιτέλους εύρεν απήχησιν και παρά τη ημέρα κοινωνία
εν η έλαβεν χώρα χθες προς τον σκοπόν τούτον η εορτή των Σημαιών.
Ο πατριωτικός και φιλανθρωπικός σκοπός της υποθέσεως καθ’ όλα εκ των πρωτίστων διά τα
καθήκοντα εκάστου όστις έχει συναίσθησιν του προορισμού μιας τοιαύτης πράξεως δεν χρήζει
επεξηγήσεως περισσοτέρας ει μη μόνον ότι ο οβύλος της χήρας εις την περίστασιν ταύτην έχει την αυτήν σημασίαν ή έχει και το ταλέντο του πλουσίου.
Υπό το πνεύμα τούτο δε και η διοργάνωσις της λαϊκής εορτής τυγχάνει πάσης επικρατήσεως με την
υποσημείωσιν ότι οι πλούσιοι μας και άλλοι ευκατάστατοι, δεν θα λείψουν από του να προσέλθουν
αρωγοί εις το πλέον ή θεάρεστον έργον της ιδέας του Ερυθρού Σταυρού δι’ ιδιαίτερων προσφορών, εις άλλην περίστασιν.
Τα της διεξαγωγής της διανομής των σημαιών αι οποίαι ήσαν ερυθραί με τον προαιρετικόν έρανον
εκάστου υπήρξε καθ’ όλα επιτυχής λαβών χώραν ως εξής.
Από της 9ην πρωινής όμιλοι κυριών και Δεσποινίδων εκ της καλιτέρας παρ’ ημίν κοινωνίας
εξεχύθησαν και κατέλαβον τας οδούς και τα διάφορα κέντρα της πόλεώς μας.
Τα φαιδρά επεισόδια κατά την επικόλλησιν των σημαιούλων μετά της αφεμάξεως και των βαλαντίων
του κόσμου ουκ ολίγα.
Εν γένει η γυναικεία ευστροφία με τα ακατάβλητα προσόντα της εποχής και δελεαστικής επιδράσεως
εις τας διαθέσεις ημών των λεγομένων ισχυρών υπήρξε μοναδική και αξιοσημείωτος.
Ο κόσμος ο οποίος κατελήφθη εξ απήνης, προθύμως μη συνεισέφερε εις τα κυτεία των δεσποινίδων
την συνδρομήν του με όλον το κατ- της αβρότητος ην απήτει η περίστασις.
Αι εισπράξεις της εορτής ανελθόν το ποσόν των δραχμών 1551,05.
Το ποσόν τούτο κατατεθέν εις την Νομαρχίαν εις χείρας του κ. Νομάρχου παρουσίασε τα εξής
αποτελέσματα εις την είσπραξιν κατά Επιτροπάς:
1) Και Πενθερουδάκι, Φωφώ Λειαναντωνάκι και Λ. Εσπερόν δραχ. 232
2) Και Ιουλία Πετυχάκη, Φερενίκη Βαλαρή και Μ. Παπαμιχελάκη δραχ. 196,70
3) Και Εμμ. Ζαχαράκη, Δαφνομήλη και Γολόγη δραχ. 141,80
4) Και Ζακάκη, Χατζηδάκι και Γαβαλά δραχ. 138,50
5) Και Σωτήρχου, Μαραγκουδάκη και Καλομενοπούλου δραχ. 195,75
6) Και Σπανδάγου, Λουκάκη, Μοήτσου και Α. Δασκαλάκι δραχ. 477,30
7) Και Δασκαλάκι, Βερνίκου και Μπασιά δραχ. 157,70
8) Και Πρεβελάκι και Δασκαλάκι δραχ. 206,60
9) Και Πατσουράκι, Μουάτσου Π. Μανουσάκη, δραχ. 104,60

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
ΡΕΘΥΜΝΟΝ 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 1917

The post Μάρτιος 1917 appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
3 ΜΑΡΤΙΟΥ 1917

The post Λογοδοσία Συλλόγου Κυριών Ρεθύμνης appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
15 ΜΑΡΤΙΟΥ 1917

The post Ιδρυση του Λυκείου Ελληνίδων Ρεθυμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Ένας Άγγλος φιλέλλην αγωνιστής της αντιστάσεως της Κρήτης και συγγραφεύς

Είχεν ήδη ζήσει επί ένα χρόνο στην Κρήτη κατευθύνοντας τον μυστικό αγώνα κατά των κατακτητών τον δυτικό τομέα της νήσου, όταν τον συνήντησα και τον γνώρισα για πρώτη φορά από κοντά, τα Χριστούγεννα του 1942 που τα περάσαμε μαζί με άλλους αγωνιστές της αντιστάσεως στο φιλόξενο και ηρωικό χωριό της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνης, το Γερακάρι. Μας φιλοξένησαν ο Δάσκαλος κ. Αλέξανδρος Κοκκονάς, ο Ταγματάρχης έ.α. κ. Κουτελιδάκης, ο αείμνηστος Δάσκαλος Γεώργιος Αγγελάκης (τον εξετέλεσαν οι κατακτητές μαζί με άλλα 36 παλληκάρια όταν επυρπόλησαν και κατέστρεψαν το χωρίο τον Αύγουστο 1944) και πολλοί άλλοι κάτοικοι. Επρόκειτο να γίνει σύσκεψις και είχαν έλθει εκεί και οι άλλοι Άγγλοι Αξιωματικοί που δρούσαν τότε στην Κρήτη.

Ο γνωστός από την απαγωγή του Κράιπε και τα φιλελληνικά του άρθρα για το Κυπριακό κ. Πάτρικ Λη Φέρμορ και ο επικεφαλής του κλιμακίου κατασκοπείας και σαμποτάζ ταγματάρχης Τόμ Ταμπάμπιν, που πέθανε προ 7ετίας στην Οξφόρδη στο Πανεπιστήμιο της οποίας ήταν καθηγητής της ελληνικής ιστορίας και αρχαιολογίας κι έγραψε μεταπολεμικώς το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο – ΟΙ ΔΥΤΙΚΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ για την μεγάλη Ελλάδα της αρχαίας εποχής. Την Σικελία, δηλαδή, και την νότιο Ιταλία.

Από τους τρεις αυτούς Άγγλους αξιωματικούς της κατασκοπείας ο Φίλντινγκ ήταν ο μικρότερος στο ανάστημα κι ολιγώτερο επιβλητικός γιατί ήταν κι αδύνατος. Έμοιαzε όμως, περισσότερο από τους άλλους δύο, με Κρητικό, γιατί ήταν ντυμένος σαν σφακιανός βοσκός, ήταν καστανός και μιλούσε τα Κρητικά σαν τους κατοίκους των χωριών που είναι γύρω στα λευκά όρη, τους τρόπους συμπεριφοράς και τις χειρονομίες των οποίων εμιείτο με επιτυχία. Στις διαδρομές που έκανε έφερε πάντοτε στην πλάτη του ένα βουργιάλι.

Με ένα τέτοιο βουργιάλι στην πλάτη του, τόσο πολύ γιομάτο και παραφουσκωμένο ώστε δεν θα χωρούσε ούτε βελόνα, επρόκειτο να τον παρακολουθώ εννέα μήνες αργότερα κοντά στις αρχές Οκτωβρίου (3 ή 4 Οκτωβρίου) 1943 καθώς με μια μικρή ανταρτική ομάδα ανηφορίζαμε στην χαράδρα της Σκαλωτής και στις απότομες πλαγιές πάνω απ’ αυτήν προς τα βουνά του Καλλικράτη. Με οδηγό τον κ. Χάρη Σαριδάκη που είναι σήμερα διευθυντής του Εθνικού Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης προσπαθούσαμε να διαφύγωμε προς στις κορφές του Μανικά από τοn κλοιό ισχυρών γερμανικών δυνάμεων, που μας περιέσφυγγαν από όλες τις κατευθύνσεις. Την προηγούμενη ημέρα το πρωί και στην θέσι Τσιλίβδικα όπου είχαμε καταλύσει με δυό διμοιρίες της ανταρτικής ομάδος του Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά, μερικούς άνδρες του Καπετάν Γιάννη Κοτσιά και του Καπετάν Μανώλη Γιαννιά είχε γίνει συμπλοκή με δύο ομάδες Γερματοϊταλών υπό τον Γερμανό φρούραρχο της περιοχής.

Και οι δύο εχθρικές ομάδες διελύθησαν, ο φρούραρχος, δύο Γερμανοί και ένας Ιταλός εφονεύθησαν, ένας συνελήφθη αιχμάλωτος και οι υπόλοιποι ετράπησαν εις φυγήν. Το βράδυ περιμέναμε μέχρι τα μεσάνυχτα σ’ ένα κολπίσκο, κοντά στο χωριό Ροδάκινο, ένα υποβρύχιο να φύγωμε για την Αίγυπτο. Δεν φάνηκε όμως -όπως μάθαμε αργότερα υπέστη επίθεσι ανοικτά από εχθρικά αεροπλάνα κι αναγκάστηκε να αλλάξη πορεία – και μεις ύστερα από εντατική πορεία μέσα στα βουνά και στην νύχτα φθάσαμε τις πρωινές ώρες και καλυφθήκαμε στην χαράδρα της Σκαλωτής, που βρίσκεται μεταξύ Ροδακίνου και Φραγκοκάστελλου.

Το απόγευμα όμως η θέσις μας κατέστη επισφαλής γιατί οι Γερμανοί κατέφθασαν στην περιοχή απ’ όλα τα σημεία σε μεγάλο αριθμό. Έκαψαν τα χωριά Καλή Συκιά και Καλλικράτη κι εξετέλεσαν όσους κατοίκους συνέλαβαν, μεταξύ των οποίων και γριές γυναίκες. (Μέσα στον κλοιό που σχημάτισαν ευρέθη κι ένας από τους πιο γενναίους συνδέσμους της Αντιστάσεως ο Μανώλης Ντισμπεράκης από τις Καμάρες Ηρακλείου, ο οποίος το προηγούμενο βράδυ κατά την πορεία μας κουράστηκε, έμεινε βραδυπορών πίσω και κοιμήθηκε. Όταν ξύπνησε βρέθηκε στον κλοιό των Γερμανών αλλά κατώρθωσε να διαφύγη με το πιστόλι του στο χέρι (γιατί έτρεχε σαν αστραπή). Τραυματίσθηκε όμως και αναγκάσθηκε να μεταφύγη στο χωριό Λευκώγεια και να ζητήση από έναν γιατρό να του επιδέση τραύμα. Εν τω μεταξύ όμως κάποιος ειδοποίησε τους Γερμανούς που είχαν φυλάκιο εκεί κοντά και τον συνέλαβαν. Αργότερα τον εξετέλεσαν γιατί κατά το 1942 τον είχαν συλλάβει και είχε δραπετεύσει μέσα από τα χέρια τεσσάρων αξιωματικών στους οποίους είχεν υποσχεθή ότι θα ωδηγούσε να ανακαλύψουν και να συλλάβουν ωρισμένα στελέχη της Αντιστάσεως).

Άλλος τρόπος αντιμετωπίσεως της καταστάσεως δεν υπήρχε παρά μόνο να ανεβούμε στην πλαγιά επάνω από την χαράδρα κατά το σούρουπο να ανηφορήσωμε προς τις κορφές από το χωριό Καλλικράτη και να προσπαθήσωμε να διαφύγωμε σε μικρές ομάδες προς διάφορες κατευθύνσεις ή να δώσωμε μάχη σε σημείο που θα μας επέτρεπε να διασπάσωμε τον κλοιό με τις μικρότερες δυνατές απώλειες.

Έτσι εκείνο το βράδυ με το βουργιάλι του πλήρες και με το ταχυβόλο του ανά χείρας, ο Ζαν Φίλντινγκ ανέβαινε μαζί μας την απότομη πλαγιά της χαράδρας, τον θυμάμαι καλά ουραγό, γιατί πήγαινα κι εγώ με τους τελευταίους. Όταν ξεκινήσαμε μας είπαν οι οδηγοί ότι σε μια ώρα περίπου θα φθάναμε στην θέσι Μανικά, όπου θα βρίσκαμε και νερό να πιούμε. Διψούσαμε αφάνταστα γιατί στην χαράδρα της Σκαλωτής δεν υπήρχε νερό. Στην προσπάθειά μας μέσα στη νύκτα, καθώς ανηφορίζαμε από κορυφή σε κορυφή, ο ιδρώτας άναβε την δίψα μας περισσότερο. Πέρασαν περίπου δύο ώρες και ακόμη βαδίζαμε. Οι οδηγοί μάς απάντησαν σε σχετική ερώτηση ότι κοντεύαμε, σε ένα τέταρτο ως μισή ώρα. Πέρασε όμως μια ώρα ακόμη και δεν είχαμε φθάσει. Ο Φίλντιγκ δεν μπορούσε να συγκρατηθή περισσότερο.

-Απαιτώ είπε, να μάθω την αλήθεια! Δεν μπορώ να καταλάβω, τόνισε θυμωμένα, τι ώρα είναι αυτή, που έχετε σεις οι Κρητικοί!

Μας διεβεβαίωσεν τότε ότι σε μια ώρα θα φθάναμε. Όπως κι έγινε.

Τότε οι οδηγοί εξήγησαν στον Φίλντινγκ ότι οι Κρητικοί έχουν πλήρη αντίληψι της ώρας και των αποστάσεων. Όμως εάν από την αρχή ήταν γνωστό σε όλους ότι θα χρειαζώμεθα να βαδίζωμε τέσσερεις ώρες μέσα στην νύκτα στα κατσάβραχα, πολλοί, ίσως κι ο ίδιος ο Φίλντινγκ, θα είχαν απογοητευθή από την αρχή και θα έμεναν βραδυπορούντες. Με την ιδέα όμως ότι πλησιάζαμε κάθε τόσο έκαναν όλοι υπομονή και δεν έμεινε κανείς πίσω.

Το περιστατικό αυτό καθώς και ότι έγραψε στο «Οχυρόν» για την φιλοτουρκική πολιτική των Αγγλικών Κυβερνήσεων δείχνει την αγάπη του Φίλντινγκ για την αλήθεια που δεν δίσταζε ποτέ να την λέη όσο πικρή κι αν ήταν. Γιατί ήταν ειλικρινής, τίμιος και θαρραλέος αγωνιστής. Δείχνει όμως και ότι κάποτε – κάποτε έβγαζε βεβιασμένα και βάσιμα συμπεράσματα. Αυτό παρατηρείται και σε μερικά σημεία του βιβλίου του εις ότι αφορά ωρισμένα πρόσωπα και πράγματα. Δεν χαρίζεται ούτε σε ανωτέρους του ούτε σε κατωτέρους. Και αυτό όμως αποδεικνύει το θάρρος του να λέη την αλήθεια, όπως αυτός την αντελαμβάνετο προς όλες τις κατευθύνσεις» χωρίς συμβιβασμούς και λιβανίσματα, πράγμα όχι μόνο δύσκολο αλλά και πολλές φορές επικίνδυνο στην εποχή μας.

Γ. ΕΥΘ. ΧΑΡΟΚΟΠΟΣ

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ

ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1965

The post Ο ΑΓΓΛΟΣ ΛΟΧΑΓΟΣ «ΑΛΕΚΟΣ» ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Εισαγωγή: Η προσωπικότητα και το αποτύπωμά του στο Ρέθυμνο

Υπάρχουν προσωπικότητες που η διαδρομή τους ταυτίζεται απόλυτα με την ιστορική μοίρα, τη μετάβαση και την πνευματική αναγέννηση ενός τόπου. Στη σύγχρονη ιστορία του Ρεθύμνου, ο Μανώλης Καλαϊτζάκης αποτελεί ένα εμβληματικό κεφάλαιο, έναν άνθρωπο-σύμβολο που γεφύρωσε το σκοτάδι της δικτατορίας με το ελπιδοφόρο φως της Μεταπολίτευσης. Δεν υπήρξε απλώς ένας πολιτικός ή ένας θεσμικός παράγοντας της τοπικής αυτοδιοίκησης· υπήρξε μια χαρισματική, ακτινοβολούσα προσωπικότητα, προικισμένη με σπάνια πνευματικά χαρίσματα, βαθιά καλλιέργεια, ευγένεια ψυχής και μια ανιδιοτελή αγάπη για τη γενέτειρά του.

Το αποτύπωμα που άφησε στο Ρέθυμνο παραμένει ανεξίτηλο, όχι μόνο μέσα από τα χειροπιαστά έργα της σύντομης αλλά πυκνής δημαρχιακής του θητείας, αλλά κυρίως μέσα από το ήθος με το οποίο πολιτεύτηκε. Σε μια εποχή έντονων πολιτικών παθών, ο Καλαϊτζάκης κατάφερε να λειτουργήσει ως ενωτικός πόλος, εμπνέοντας τους συντοπίτες του και αποδεικνύοντας ότι η πολιτική μπορεί να είναι συνώνυμο της προσφοράς, της αισθητικής και της πνευματικής ανάτασης. Το Ρέθυμνο, η «πόλη των γραμμάτων», βρήκε στο πρόσωπό του τον ιδανικό εκφραστή των αξιών της.

Τα πρώτα χρόνια και οι Σπουδές: Η καταγωγή, τα νεανικά χρόνια και η νομική επιστήμη

Γεννημένος στο Ρέθυμνο το 1940, σε μια περίοδο που η Ελλάδα βρισκόταν στο κατώφλι των δραματικών δοκιμασιών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής, ο Μανώλης Καλαϊτζάκης μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που δοκιμαζόταν από τις στερήσεις της μεταπολεμικής περιόδου, αλλά ταυτόχρονα έσφυζε από πνευματικές ανησυχίες. Από τα μαθητικά του χρόνια στο Ρέθυμνο, ξεχώρισε για την έφεση του στα γράμματα, την αγάπη του για το βιβλίο και την ικανότητά του στον γραπτό και προφορικό λόγο.

Η απόφασή του να σπουδάσει Νομική δεν ήταν απλώς μια επιλογή επαγγελματικής αποκατάστασης, αλλά μια βαθύτερη εσωτερική ανάγκη για την κατανόηση των δομών της δικαιοσύνης και της κοινωνικής οργάνωσης. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του, ήρθε σε επαφή με τα μεγάλα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής, σφυρηλατώντας μια δημοκρατική συνείδηση που θα καθόριζε ολόκληρη τη μετέπειτα πορεία του. Η νομική επιστήμη τού προσέφερε τα μεθοδολογικά εργαλεία, την αναλυτική σκέψη και τη ρητορική δεινότητα, στοιχεία τα οποία αργότερα θα έθετε στην υπηρεσία των συμπολιτών του. Παράλληλα, τα φοιτητικά του χρόνια συνέπεσαν με μια περίοδο έντονων κοινωνικοπολιτικών διεργασιών στην Ελλάδα, γεγονός που όξυνε τα αντανακλαστικά του και τον προετοίμασε για τον ενεργό ρόλο που θα αναλάμβανε στα κοινά.

Η δικηγορία και η δημοσιογραφική δράση: Η προσφορά του στα κοινά πριν την εμπλοκή με την αυτοδιοίκηση

Επιστρέφοντας στο Ρέθυμνο ως μάχιμος δικηγόρος, ο Μανώλης Καλαϊτζάκης κέρδισε γρήγορα την εκτίμηση της τοπικής κοινωνίας. Στο δικαστικό βήμα δεν διακρίθηκε μόνο για την επιστημονική του επάρκεια, αλλά και για την ηθική του ακεραιότητα. Αντιμετώπιζε τη δικηγορία ως λειτούργημα προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αδυνάτων, γεγονός που τον κατέστησε ιδιαίτερα αγαπητό ανάμεσα στους απλούς ανθρώπους του μόχθου.

Ωστόσο, η ανησυχία του για τα κοινά δεν μπορούσε να περιοριστεί μέσα στους τοίχους των δικαστικών αιθουσών. Η δημοσιογραφία και η συγγραφή αποτέλεσαν τη μεγάλη του αγάπη και το κανάλι μέσα από το οποίο επικοινωνούσε τις ιδέες του. Με άρθρα, δοκίμια και φιλολογικές αναλύσεις, παρενέβαινε δραστικά στην πνευματική ζωή του τόπου. Η πένα του ήταν κομψή, αλλά ταυτόχρονα αιχμηρή όταν επρόκειτο να στηλιτεύσει τα κακώς κείμενα ή να αναδείξει τις αναπτυξιακές υστερήσεις της Κρήτης. Μέσα από τη δημοσιογραφική του δράση, ο Καλαϊτζάκης λειτούργησε ως ένας άτυπος διαμορφωτής της κοινής γνώμης, θέτοντας στην ατζέντα ζητήματα πολιτισμού, παιδείας και υποδομών, πολύ πριν ο ίδιος βρεθεί σε θέση θεσμικής ευθύνης. Η περίοδος αυτή υπήρξε το προπαρασκευαστικό στάδιο για τη μεγάλη πολιτική αλλαγή που θα ακολουθούσε.

Η ιστορική Δημαρχία (1975-1978): Η εκλογή του ως ο πρώτος Δήμαρχος της Μεταπολίτευσης, το όραμά του και οι προκλήσεις της εποχής

Το 1975 αποτέλεσε έτος-ορόσημο για την ελληνική τοπική αυτοδιοίκηση. Μετά την πτώση της δικτατορίας, οι πολίτες καλούνταν να εκλέξουν τις δημοτικές αρχές που θα οδηγούσαν τις πόλεις στη νέα δημοκρατική εποχή. Στο Ρέθυμνο, η υποψηφιότητα του Μανώλη Καλαϊτζάκη συσπείρωσε τις προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις του τόπου. Στις ιστορικές εκλογές της 30ής Σεπτεμβρίου 1975, ο Καλαϊτζάκης αναδείχθηκε νικητής με το εντυπωσιακό ποσοστό του 54%, επικρατώντας του έμπειρου Γιάννη Χαλκιαδάκη. Σε ηλικία μόλις 35 ετών, έγινε ο νεότερος Δήμαρχος σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Η ανάληψη των καθηκόντων του έγινε μέσα σε ένα περιβάλλον τεράστιων προκλήσεων. Οι υποδομές της πόλης ήταν παραμελημένες, τα οικονομικά του Δήμου πενιχρά και το κλίμα της εποχής φορτισμένο από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις της μεταδικτατορικής περιόδου. Ο Καλαϊτζάκης, ωστόσο, αντιπαρέβαλε ένα ρηξικέλευθο όραμα. Αντελήφθη αμέσως ότι το Ρέθυμνο δεν χρειαζόταν απλώς διαχειριστική επάρκεια, αλλά μια συνολική αναπτυξιακή και πολιτιστική επανεκκίνηση.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του (1975-1978), εργάστηκε με εξαντλητικούς ρυθμούς για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, τη διάνοιξη δρόμων και τη διαμόρφωση κοινόχρηστων χώρων. Το πιο σημαντικό όμως χαρακτηριστικό της δημαρχίας του ήταν η εισαγωγή ενός νέου μοντέλου διοίκησης: συμμετοχικού, διαφανούς και ανοιχτού στον πολίτη. Ο νεαρός Δήμαρχος βρισκόταν καθημερινά στους δρόμους, συνομιλούσε με τους δημότες, άκουγε τα προβλήματά τους και επέβαλε ένα ήθος διοίκησης που άφησε εποχή.

Το Πανεπιστήμιο Κρήτης: Ο καθοριστικός ρόλος της περιόδου εκείνης στην ίδρυση και απαρχή λειτουργίας του ιδρύματος στο Ρέθυμνο

Αν υπάρχει ένα γεγονός που σφράγισε τη δημαρχιακή θητεία του Μανώλη Καλαϊτζάκη και καθόρισε το μέλλον του Ρεθύμνου για τις επόμενες δεκαετίες, αυτό είναι αναμφίβολα η απαρχή λειτουργίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η διεκδίκηση της έδρας των θεωρητικών σχολών υπήρξε ένας σκληρός και πολυεπίπεδος αγώνας, καθώς υπήρχαν έντονες τοπικιστικές πιέσεις και κυβερνητικές παλινδρομήσεις.

Ο Καλαϊτζάκης, συνειδητοποιώντας ότι το Πανεπιστήμιο αποτελούσε τη μοναδική ευκαιρία της πόλης να ανακτήσει τον ιστορικό της τίτλο ως «Πόλη των Γραμμάτων» και να αποφύγει την οικονομική και πληθυσμιακή μαράζωση, ηγήθηκε της προσπάθειας με πάθος και στρατηγική σκέψη. Συνεργάστηκε στενά με την Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου, με την Επιτροπή Αγώνα και με εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής.

Η δημαρχιακή του αρχή προσέφερε κάθε δυνατή διευκόλυνση, από την παραχώρηση οικοπέδων και κτιρίων μέχρι τη διασφάλιση των απαραίτητων υποδομών για τη φιλοξενία των πρώτων καθηγητών και φοιτητών. Όταν το 1977 άνοιξαν οι πύλες της Φιλοσοφικής Σχολής στο Ρέθυμνο, η συγκίνηση του Μανώλη Καλαϊτζάκη ήταν βαθιά. Η δικαίωση αυτού του αγώνα άλλαξε ριζικά το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό πρόσωπο της πόλης, μετατρέποντάς την σε ένα διεθνές πνευματικό κέντρο.

Το πρόωρο τέλος και η υστεροφημία: Η παρακαταθήκη που άφησε στις επόμενες γενιές Ρεθεμνιωτών

Μετά την ολοκλήρωση της θητείας του το 1978, ο Μανώλης Καλαϊτζάκης επέστρεψε με την ίδια σεμνότητα στα επαγγελματικά του καθήκοντα, παραμένοντας πάντα ένας ενεργός και ανησυχών πολίτης, ένας πολύτιμος σύμβουλος για τους μεταγενέστερους. Η μοίρα όμως στάθηκε σκληρή μαζί του. Το 1989, σε ηλικία μόλις 49 ετών, έφυγε πρόωρα από τη ζωή, βυθίζοντας σε βαρύ πένθος την οικογένειά του και ολόκληρη την κοινωνία του Ρεθύμνου.

Ο θάνατός του άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά η υστεροφημία του παρέμεινε ανέγγιχτη από τον χρόνο. Στη συλλογική μνήμη των Ρεθεμνιωτών, ο Μανώλης Καλαϊτζάκης δεν μνημονεύεται απλώς ως ένας επιτυχημένος Δήμαρχος, αλλά ως το πρότυπο του δημόσιου λειτουργού. Η παρακαταθήκη που άφησε στις επόμενες γενιές είναι πολυδιάστατη: είναι η πίστη ότι η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να παράγει υψηλό πολιτισμό, είναι το παράδειγμα της πολιτικής εντιμότητας και, πάνω από όλα, είναι το όραμα ενός Ρεθύμνου που δεν φοβάται να διεκδικεί το μέλλον που του αξίζει. Δεκαετίες μετά το φευγιό του, το όνομά του παραμένει συνώνυμο της ευγένειας, της προσφοράς και της δημοκρατικής ευθύνης.

The post Μανώλης Καλαϊτζάκης (1940-1989): Ο Δήμαρχος της Αναγέννησης του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.