του ΝΙΚΟΥ ΔΕΡΕΔΑΚΗ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ 18 Σεπτεμβρίου 2026

Ο Νίκος Ορφανός γεννήθηκε το 1924 στα Πλευριανά Μυλοποτάμου και πέθανε στην Αθήνα το 2005.  Πατέρας του ήταν ο δάσκαλος Αντώνης Ορφανός και μητέρα του η Ειρήνη Ζαχαράκη. Είχε ακόμα δυο αδέρφια, τον Αντώνη, μετέπειτα επιστάτη στο Γυμνάσιο Αρρένων και την Ελένη. 

Ο δάσκαλος Αντώνης Ορφανός, με τους γιους του Νίκο (δεξιά) και Αντώνη (αριστερά)

Τα πρώτα του γράμματα στο δημοτικό σχολείο τα διδάχθηκε στη Λαγκά, χωριό της μητέρας του, όπου εκεί υπηρετούσε ο πατέρας του ως δάσκαλος. Στη συνέχεια φοίτησε στο σχολείο των Πλευριανών και την τελευταία τάξη του δημοτικού την ολοκλήρωσε στο Ρέθυμνο, όπου μετατέθηκε ο πατέρας του. Το σπίτι τους ήταν στην παλιά Πόλη, πίσω από την πλατεία Τίτου Πετυχάκη. Στο Ρέθυμνο τελείωσε και το Γυμνάσιο στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής.

Ο Νίκος Ορφανός σε νεαρή ηλικία.

 Πήρε το πτυχίο του Δασκάλου από την Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και μετά από μια μακροχρόνια στρατιωτική θητεία, που διήρκεσε πάνω από τρία χρόνια λόγω του Εμφυλίου, διορίστηκε Δάσκαλος στο ορεινό κτηνοτροφικό χωριό Κούμοι του Ρεθύμνου. Εκεί γνώρισε και τη σύζυγό του, Ελένη Πολογιώργη, η οποία, υπερενενηντακονταετής, πλέον ζει στην Αθήνα. 

Ο Νίκος Ορφανός με τη σύζυγό του Ελένη Πολογιώργη και τις κόρες τους Ειρήνη, Μαρία και Αμαλία, το 1959. Η Ελένη είναι έγκυος στην τέταρτη κόρη τους της Αντωνία.

Μαζί απέκτησαν τέσσερις κόρες: Την Ειρήνη (1953), τη Μαρία (1954), την Αμαλία (1956) και την Αντωνία (1959). Στους Κούμους υπηρέτησε εννιά χρόνια, από το 1950 έως το 1959, κοντά στους αγνούς ανθρώπους της υπαίθρου, με τον παραδοσιακό, ακόμα, τρόπο ζωής και μελέτησε, ζώντας ανάμεσά τους, τα γνήσια ήθη, έθιμα, λαλιά και ψυχοσύνθεση του βουνίσιου Κρητικού.

Η οικογένεια Ορφανού σε πλήρη σύνθεση το 1961.

 Όλα αυτά τα στοιχεία τα φύλαξε μέσα του και όταν μετατέθηκε στην πόλη του Ρεθύμνου, το 1959, άρχισε να δημοσιεύει στον ημερήσιο Τύπο και στα κρητικά περιοδικά ηθογραφικά διηγήματα, που το καθένα είχε μέσα του πλήθος λαογραφικών στοιχείων από τη ζωή των κατοίκων του κρητικού χωριού.

Ο Νίκος ορφανός στους Κούμους με κάτοικο του χωριού.

 Τις πνευματικές του ανησυχίες τις κληρονόμησε από την πατέρα του, ο οποίος έγραφε κι αυτός και δημοσίευε με το ψευδώνυμο «Βιλαράς». Στο Ρέθυμνο υπηρέτησε στο δημοτικό σχολείο του Γιαννουδίου και στη συνέχεια στο δημοτικό του Ορφανοτροφείου, που στεγαζόταν στο 5^ο Δημοτικό σχολείο. 

Ο Νίκος Ορφανός με μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Γιαννουδίου σε διάφορες σχολικές εκδρομές.

Ο Νίκος Ορφανός σε παρέλαση και Γυμναστικές επιδείξεις με το Σχολείο του Ορφανοτροφείου.

Το 1966, με την ευκαιρία της επετείου των 100 χρόνων από τη μεγάλη κρητική επανάσταση και το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, η Καλλιτεχνική Σκηνή Ρεθύμνης ανέβασε το θεατρικό ηθογραφικό έργο του «Καλά ξέτελα» και αργότερα το άλλο έργο του «Τα σηκωματάρικα». 

Οι συντελεστές του θεατρικού έργου “καλά ξέτελα”, στο Ωδείο Ρεθύμνου, με τον Νίκο Ορφανό στο κέντρο. Στα πόδια του, το κοριτσάκι με το λευκό φόρεμα είναι η κόρη του Αμαλία, που συμμετείχε στην παράσταση.

Το 1967 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Κρητικά διηγήματα», το οποίο επανεκδόθηκε το 1987 και το 1990, ενώ το 1989 κυκλοφόρησε το τελευταίο του βιβλίο «Οι κύκλοι του δρυγιά».

Η Πρώτη και η τρίτη έκδοση του βιβλίου “Κρητικά διηγήματα” και “Οι κύκλοι του δρυγιά”.

Το 1970 μετακόμισαν οικογενειακώς στην Αθήνα, ώστε οι κόρες του να μπορούν να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στη γνώση, αφού η πρωτότοκη κόρη η Ειρήνη ήθελε να σπουδάσει γιατρός, όπως και έγινε.  Αγόρασαν ένα μικρό τριάρι στην Κυψέλη, όπου ο Νίκος Ορφανός στέγασε εκ νέου τις πνευματικές ανησυχίες του. Δούλευε σκληρά πρωί και απόγευμα για να μπορεί να ανταπεξέλθει στις αυξημένες υποχρεώσεις της πρωτεύουσας. Υπηρέτησε σε σχολεία της Κυψέλης, απ’ όπου αφυπηρέτησε το 1985, όντας τα τελευταία χρόνια Διευθυντής σχολείου.

Ο Νίκος Ορφανός με μαθητές σε σχολείο της Κυψέλης.

Ως συνταξιούχος στην Αθήνα, συνέχισε να δημοσιεύει σε εφημερίδες και περιοδικά ποιήματα γραμμένα στην κρητική λαλιά, καθώς και χρονογραφήματα στο ίδιο γλωσσικό πρότυπο, τα οποία όμως δεν πρόλαβε να εκδώσει σε βιβλία. Όμως δεν ήταν το ίδιο. Ο Νίκος Ορφανός ποτέ δεν αγάπησε την Αθήνα. Μετοίκησε εκεί για χάρη των παιδιών του. Έχασε την καθημερινή του επαφή με τους ανθρώπους της Κρήτης που αγάπησε και λάτρεψε. Και γι αυτό η παραγωγική του περίοδος ήταν αυτή που έζησε στην Κρήτη. Εκεί είχε τα ερεθίσματά του, εκεί συναναστράφηκε με τους ανθρώπους που τη ζωή τους αποτύπωσε στο χαρτί. 

Το βιβλίο του «Κρητικά διηγήματα» περιέχει μέσα 50 αυτοτελείς ιστορίες, ενώ οι «κύκλοι του δρυγιά» περιέχουν 12 διηγήματα. Και στα δυο βιβλία υπάρχει εκτενές Γλωσσάρι, με λέξεις της κρητικής τοπιολαλίας, για να βοηθήσει τον αμύητο αναγνώστη να απολαύσει τα κείμενα κατανοώντας και την παραμικρή λέξη ή φράση.

Ο Νίκος Ορφανός με τον μεγάλο Ρεθεμνιώτη λογοτέχνη Παντελή Πρεβελάκη, σε δεξίωση στο ξενοδοχείο ΞΕΝΙΑ. Ανάμεσά τους η πρωτότοκη κόρη του Νίκου Ορφανού, Ειρήνη, Στο βάθος, καθήμενος, ο γιατρός Γιώργης Αγγελιδάκης.

Όπως αναφέρει ο ίδιος, έμεινα πολλά χρόνια ως δάσκαλος σε ορεινά χωριά του νησιού μας και είδα από κοντά και έζησα κι ο ίδιος την όμορφη ζωή, τη γεμάτη γραφικότητες, όπως τη ζουν οι άνθρωποι σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα. Στην αρχή, απλός θεατής, από περιέργεια, παρακολουθούσα τις χαρμόσυνες ή πένθιμες εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής των κατοίκων, ντυμένες με ιδιαίτερο χρώμα, που αναλύοντάς το πιο ύστερα, βρήκα πολλά στοιχεία, κατάλοιπα από την αρχαιότητα και πολλές λέξεις, που όσο κι αν έχουν παραλλαχτεί από το πέρασμα του χρόνου, είναι καθαρά αρχαίες ελληνικές. Έτσι, στο διήγημα «ο κομήτης» από το βιβλίο «οι κύκλοι του δρυγιά» αναρωτιέται γιατί φαίνεται παράξενο στους Ελλαδίτες που λέμε στην Κρήτη αίγα αντί για κατσίκα και αμπώθω αντί για σπρώχνω, αφού και οι δυο λέξεις έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα. 

Το Ρέθυμνο των Γραμμάτων: Από αριστερά: Ο λυκειάρχης Μανώλης Βογιατζάκης που σκηνοθέτησε τα “Καλά ξέτελα”, ο βιβλιοθηκάριος Μάρκος Γιουμπάκης, ο Νίκος Ορφανός και ο μεγάλος Παντελής Πρεβελάκης.

Και συνεχίζει ο Νίκος Ορφανός: Καμάρωσα στα γλέντια τη λεβεντιά, ανακατεμένη με τη σεμνότητα. Θαύμασα το πόσο ψηλά έχουν τοποθετήσει το αίσθημα της αγάπης, της αλληλεγγύης, του έρωτα, της τιμής και της ηθικής. Έμεινα πολλές φορές μ’ ανοιχτό το στόμα, μπροστά στη θυμοσοφία του απλού χωρικού. Διασκέδασα συχνά με το πηγαίο χιούμορ και τις διάφορες επινοήσεις των χωρατατζήδων και των φαρσαδόρων, για να σκορπίσουν το γέλιο και την ευθυμία, που στο χωριό, που στερείται από κάθε ψυχαγωγία, είναι τόσο απαραίτητα όσο και το ψωμί.

Αυτός, λοιπόν, ήταν ο σκοπός του Νίκου Ορφανού: Η διάσωση και η προβολή των ηθών, των εθίμων, της γλώσσας και της ψυχοσύνθεσης των ανθρώπων του κρητικού χωριού. Και αν τη δεκαετία του 1960 που γράφτηκαν αυτά τα ατόφια κρητικά διηγήματα, η κρητική τοπιολαλιά ήταν πιο έντονη και καθημερινή, έξι δεκαετίες μετά, που τείνει να χαθεί, μαζί με τα ήθη και τα έθιμα της κρητικής υπαίθρου, τα διηγήματα του Νίκου Ορφανού αποκτούν μεγαλύτερη υπεραξία, διατηρώντας ζωντανή και άσβεστη την καθημερινότητα των προγόνων μας.

Αναρωτιέται ο Νίκος Ορφανός, αν οι εργαζόμενοι και οι μεγαλοφαμελίτες, όπως ήταν κι αυτός, θα έπρεπε να ασχολούνται με το γράψιμο, όσο κι αν τους αρέσει η τέχνη τούτη του λόγου. Κανονικά, λέει, έπρεπε να βάζουν κερί στ’ αυτιά σαν εκείνο του ομηρικού βασιλιά της Ιθάκης, όταν ήτανε να περάσει από το νησί των Σειρήνων. Γιατί, για ν΄αρχίσει κανείς και να τελειώσει σωστά και όμορφα ένα γραφτό, χρειάζονται, εκτός από το τάλαντο, ή πετριά όπως αλλιώς το λένε, μυαλό λαγαρό, λεύτερος χρόνος και ησυχία. Κι απάνω που στρωνόμουνα κι άπλωνα τις σκέψεις και τις ιδέες μου, κι απάνω που ετοιμαζόμουνα να διαλέξω ποιες απ’ όλες θα ταίριαζαν, να χτίσουν το γραφτό χτίρι, συνέβαινε ό,τι συμβαίνει στους πλανόδιους-παράνομους πραματευτάδες, στην εμφάνιση των χωροφυλάκων. Θα τους έχετε δει όλοι πώς μαζεύουν γρήγορα και άταχτα τις πραμάτειες τους, τις κάνουν ένα μπόγο και όπου φύγει φύγει! Οι χωροφύλακες που μ’ έκαναν εμένα, πολλές φορές, να μαζεύω και να ξαναφυλάω τις απλωμένες σκέψεις και ιδέες μου, ήταν οι υπηρεσιακές και οι οικογενειακές έγνοιες και υποχρεώσεις, που παρουσιάζονταν και ξαναπαρουσιάζονταν. Και ήτανε ατελείωτες και ανεξάντλητες οι βλοημένες! 

Τώρα, αναρωτιέται ο Νίκος Ορφανός, πώς κατάφερα να δημιουργήσω (σιγά τον πολυέλαιο) αναφέρει με έντονο αίσθημα αυτοσαρκασμού αλλά και ταπεινότητας, τις δυο τρεις συγγραφικές μου εργασίες (βάζει κι η κοσκινού τον άντρα της με τους πραματευτάδες) συνεχίζει με το ίδιο χιουμοριστικό ύφος και διάθεση, ε! έτσι στ’ αρπαχτά! Με πολύτιμο βοηθό την αγάπη για τα ήθη και τα έθιμα του νησιού μου.

Προσωπογραφία του Νίκου Ορφανού του 1990, σε σκίτσο του Μ. Νικολινάκου. Βρίσκεται στο οπισφόφυλλο της 3ης έκδοσης του βιβλίου του “Κρητική διηγήματα”.

Μπορούσε όμως ο Νίκος Ορφανός να γράψει κάτι διαφορετικό εκτός από ηθογραφικό διήγημα; Την ερώτηση αυτή του είχαν απευθύνει γνωστοί και φίλοι, γραπτά και προφορικά. Μπορούσα να γράψω και μυθιστόρημα και νουβέλα, απαντά ο ίδιος. Αλλά δεν θέλω! Κι αυτό, γιατί με το ηθογραφικό διήγημα, μελετώ όχι μόνο τα ήθη, τα έθιμα, τη λαλιά, αλλά και την ψυχή των Κρητικών, ιδιαίτερα εκείνων που ζουν στα ορεινά πιο πολύ χωριά του νησιού μας. Αλλά μην νομίζει κανείς, συνεχίζει ο Νίκος Ορφανός, πως το είδος αυτό του γραπτού λόγου είναι κάτι το εύκολο. Έτσι νομίζουν μερικοί, που επειδή στην παιδική τους ηλικία βρέθηκαν κάποια καλοκαίρια στο χωριό του παππού και της γιαγιάς, μπορούν ν’ αποδώσουν στο χαρτί τα έθιμα και την ψυχοσύνθεση των κατοίκων του «θερέτρου» τους. Όχι! Κείνο δεν είναι ηθογραφία! Για να κάμεις αληθινή, πιστή περιγραφή, αλάθητο ψυχογράφημα για όλα τούτα, πρέπει να μείνεις για πολύ καιρό στους τόπους αυτούς, μικρός και μεγάλος, σ’ όλες τις εποχές του χρόνου, ανάμεσα στους κατοίκους, να ζήσεις τη δική τους ζωή, να πάρεις μέρος στις χαρές και τις λύπες τους. Μονάχα έτσι γεμίζει ηθογραφικό μελάνι το στιλό του μυαλού σου κι ύστερα από χρόνια πέφτει λαμπικαρισμένο και χαράζει μόνο του την πάσαν αλήθεια.

Έζησα στην ύπαιθρο του νησιού μας, της Κρήτης μας, τα πρώτα τριάντα πέντε χρόνια της ζωής μου κι όσα γράφω τάχω ακούσει, τάχω δει, τάχω ζήσει κι έτσι πιστεύω πως καταχωρήθηκαν πιστά στη θύμησή μου και τολμώ πια να σας τα παρουσιάσω «χωρίς φόβο και πάθος». Και δείχνοντας, για μια ακόμη φορά τη σεμνότητα που τον διέκρινε, συνεχίζει: Δεν θέλω να παραστήσω τον τρανό. Προς θεού! Κοιτάζω πάντα τη σκιά μου, όχι το πρωί που ‘ναι γιγάντια, μα το μεσημέρι που ναι μικρότερη από το σώμα που τη ρίχνει. Σας βεβαιώνω όμως πως σε κάθε γραφτό μου χρησιμοποιώ όλες μου τις δυνάμεις, προσπαθώντας να δώσω κάτι καλό.

 Όπως αναφέρει η καλή μου φίλη και δημοσιογράφος Εύα Λαδιά, σε κείμενα του Νίκου Ορφανού στηρίζεται η αναβίωση του έθιμου του Κλήδονα από το Λύκειο Ελληνίδων του Ρεθύμνου κάθε χρόνο.

Σκηνή από την αναβίωση του εθίμου του Κλήδωνα από το Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνου, σε κείμενα του Νίκου Ορφανού.

 Και σκιαγραφόντας το προφίλ του, τον χαρακτηρίζει ως ένα γλυκύτατο άνθρωπο, που ακτινοβολούσε ολόκληρος, Ρεθεμνιώτικη Αρχοντιά. Κι όταν τον επαινούσες για τη γραφή του προσπαθούσε να σου εξηγήσει πως απλά «περνούσε την ώρα του μουτζουρώνοντας χαρτιά». Εντύπωση προξενούσε πάντα η φρέσκια έμπνευση, η αποτύπωση συναισθημάτων και η μυθοπλασία πάνω σε νέα θέματα χωρίς πλατειασμούς κι επαναλήψεις. Ποτέ δεν επιδίωξε την προβολή. Απέφευγε με ευγένεια πάντα κάθε δημοσιότητα. Όταν άλλοι έκαναν τα πάντα για μια αναφορά στην εφημερίδα εκείνος πλησίαζε το κατώφλι της μόνο για ένα χαιρετισμό αγάπης. Αρνιόταν κάθε πρόταση για αφιερωματική εκδήλωση στο πρόσωπό του. Ερχόταν τα καλοκαίρια και μας έδινε χαρά με την σεμνή παρουσία του. Συνήθιζε να κάνει τον περίπατό του εκεί στην παλιά πόλη και να θυμάται τα μεγαλεία που γνώρισαν τα έργα του εκεί στη Σκηνή του Ωδείου.

Η Μαρία Ταταράκη το 1992 σκηνοθέτησε το έργο του «Σηκωματάρικα» που ανέβηκε στην Αύρα και τα Αστέρια. Ανέβηκε τότε στην Αθήνα για να τον γνωρίσει, θεωρώντας ηθικό της χρέος να πάρει την άδειά του. Αναφέρει για τον Νίκο Ορφανό ότι ήθελε με ένα μοναδικό τρόπο να μεταφέρει τα ήθη και τα έθιμα της Κρήτης μέσα απ’ τούς θεατρικούς διαλόγους. Και το κατάφερνε με μοναδικό τρόπο, που όποιος διάβαζε τα κείμενά του μπορούσε να μεταφερθεί στον φανταστικό τόπο της Κρήτης.

 Ο Νίκος Ορφανός έφυγε τόσο αθόρυβα, τόσο διακριτικά, χωρίς ποτέ να μας δώσει το περιθώριο να του επαναλάβουμε πόσο περήφανα θα πρέπει να είναι τα Κρητικά Γράμματα, που πλούτισε με το ανόθευτο από ξένα στοιχεία έργο του και πόσο το Ρέθυμνο τον ανέβασε ψηλά εκεί που του άξιζε. Στη θέση των μεγάλων δημιουργών του.

Με τις τρεις από τις τέσσερις κόρες του Νίκου Ορφανού, στην τιμητική εκδήλωση που διοργάνωσε η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου προς τιμήν του τον Σεπτέμβριο του 2026.

Και αν κάπου τον λησμονήσαμε, τούτη εδώ η ταπεινή εκδήλωση έρχεται για να φρεσκάρει τη μνήμη μας, για να αποδώσει στον Νίκο Ορφανό τα εύσημα που του αξίζουν και να υπενθυμίσει στις νεότερες γενιές ότι υπήρξαν άνθρωποι, πραγματικοί «ρέχτες» της κρητικής, ανόθευτης παράδοσης, που διέσωσαν και μεταλαμπάδευσαν στους «Νεοκρήτες» την πραγματική κρητική λεβεντιά και αρχοντιά, το πραγματικό ήθος και πρεπιά, που κάπου τα έχουμε χάσει, οδηγούμενοι σε παράξενες ατραπούς.

Το πάνελ των ομιλητών της εκδήλωσης προς τιμή του Νίκου Ορφανού.

ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΑΡΘΡΟΥ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΌ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΟΡΦΑΝΟΥ.

Νίκος Ορφανός: Ανάδειξε με την πένα του τις παραδόσεις του τόπου

ΑπόΕύα Λαδιά

19/01/2022 – 1:03 μμ

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ στην κατηγορία Αφιερώματα

Είχα τη χαρά να γνωρίσω Ρεθεμνιώτες που έκαναν πάντα περήφανη την πόλη τους, αλλά εκείνος ο Νίκος Ορφανός ζει πάντα στη μνήμη μου με το υπέροχο γλυκύτατο χαμόγελό του.

Όταν έμαθα πως ήταν δάσκαλος σκέφτηκα πόσο τυχεροί θα είναι οι μαθητές του.

Σκεφτείτε τώρα πως ένοιωσα, όταν γνώρισα το λογοτεχνικό του έργο και τη χαρισματική γραφή του. Με απόλυτη αφοσίωση στη ντοπιολαλιά είχε καταφέρει να αναδείξει ατόφια την Κρητική Ηθογραφία. Κάθε του έργο άφηνε και τη σφραγίδα της διαχρονικότητας. Εκείνος όμως απλά χαιρόταν για το αποτέλεσμα αποφεύγοντας κάθε προβολή.

Μάταια προσπαθούσα να τον πείσω για μια συνέντευξη. Μου έλεγε πάντα με κείνο το απόλυτα αφοπλιστικό του χαμόγελο.

«Άσε μωρέ παιδί μου να μιλήσουν εκείνοι που έκαναν κάτι. Εγώ τι πρόσφερα πέρα από το να μουτζουρώσω μερικά χαρτιά;».

Έτσι ήταν πάντα. Συμπεριφερόταν σαν να ένοιωθε ο τελευταίος των θνητών. Έτσι όπως αισθάνονται όλοι οι σημαντικοί και μεγάλοι άνθρωποι σε έργο και προσφορά.

Ήταν σπουδαίος άνθρωπος ο Νίκος Ορφανός. Ποτέ δεν ξέχασα το μικρόσωμο αλλά πάντα ευγενικό δάσκαλο, με την καθάρια σκέψη, που δεν άκουσα από το στόμα του πικρή κουβέντα για κανένα. Ο Μανόλης Βογιατζάκης, μου μιλούσε με θέρμη γι’ αυτόν, επειδή στηριζόταν πάνω του, κάθε φορά που ήθελε να ενεργοποιήσει την Ερασιτεχνική Σκηνή του Ωδείου.

Δυσκολεύτηκα πολύ, τώρα που αναζητώ στοιχεία για τις προσωπικότητες του Ρεθύμνου, να βρω έστω μια φωτογραφία. Ευτυχώς με βοήθησε, ακόμα μια φορά και την ευχαριστώ, η εκλεκτή φίλη Βαρβάρα Σκαρβέλη, από την οποία έμαθα και κάποιες λεπτομέρειες, από το ανέβασμα της ηθογραφίας «Καλά Ξέτελα» μεγάλης επιτυχίας του Ορφανού, που αξίζει να τις παραθέσω.

Όπως είναι γνωστό η κ. Σκαρβέλη ανήκει στις παλιές καλές οικογένειες του Ρεθύμνου. Ο πατέρας της διατηρούσε το κέντρο εστίασης, από το οποίο πέρασαν πολιτικοί, άνθρωποι της τέχνης και του πνεύματος, εκλεκτοί μας επισκέπτες, τότε που η πόλη δεν είχε μεγάλη τουριστική υποδομή. Η γνώση τυφλού συστήματος γραφομηχανής την έφερε στη Δημόσια Βιβλιοθήκη, για ένα μικρό διάστημα, πριν διοριστεί στην Αγροτική Τράπεζα.

Εκεί, λόγω Μάρκου Γιουμπάκη, μαζευόταν η θεατρική σκηνή του Ωδείου για να κάνει πρόβες στην ηθογραφία του Νίκου Ορφανού «Καλά Ξέτελα».

Είχαν όλοι ενθουσιαστεί με το κείμενο, αλλά ο συγγραφέας κοκκίνιζε κάθε φορά που εκφράζανε το θαυμασμό τους, σκηνοθέτης και ηθοποιοί μπροστά του.

Ήταν το πρώτο του έργο

Ήταν το πρώτο του έργο και είναι φυσικό να μην μπορεί εύκολα να διαχειριστεί τα συναισθήματα αυτής της συγκλονιστικής εμπειρίας ο συγγραφέας.

«Ήταν θαυμάσιος άνθρωπος, μας λέει η κ. Σκαρβέλη, για τον Νίκο Ορφανό. Μου έκανε εντύπωση η αυθεντικότητα της ντοπιολαλιάς που χρησιμοποιούσε στο έργο του».

Αυτό το στοιχείο όμως ήταν και αφορμή να πάρει και η Βαρβάρα το ρόλο στο έργο. Δοκίμαζε μια φράση, επειδή προφέρεται δύσκολα και ήταν τόσο άνετη, τόσο φυσική, που την έβαλαν κι εκείνη επί τόπου στην ομάδα. Αλλά δεν ήταν η μοναδική συμβολή της στο έργο. Εκείνη την εποχή, μιλάμε για το 1966, δεν υπήρχαν φωτοαντιγραφικά μηχανήματα.

Η Βαρβάρα λοιπόν καθόταν και αντέγραφε το έργο στη μηχανή, με καρμπόν, και μοίραζε το κείμενο στους ηθοποιούς.

Το έργο, «Καλά Ξέτελα» απαντώ σε αναγνώστρια που ρωτά σχετικά, υπάρχει στη Δημόσια Βιβλιοθήκη, αλλά δεν δανείζεται.

Ο Νίκος Ορφανός έδειχνε να πετά στα ουράνια με την τόση αποδοχή που είχε το έργο του. Και εξέφραζε με λόγια ευγνωμοσύνης και αγάπης τον ενθουσιασμό του σε όλους τους συντελεστές. Είχε μάλιστα κι ένα μοναδικό τρόπο να αγγίζει ο λόγος του, σε χαμηλό πάντα τόνο φωνής, την καρδιά του άλλου που τον άκουγε.

Παιδί της κρητικής υπαίθρου

Ο μέγιστος αυτός συγγραφέας έργων Κρητικής Ηθογραφίας, γεννήθηκε στα Πλευριανά Μυλοποτάμου το 1924. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στη Λαγκά, χωριό της μάνας του, που εκεί υπηρετούσε δάσκαλος και ο πατέρας του. Μετά πήγε μερικές τάξεις στα Πλευριανά και την τελευταία τάξη έβγαλε στο Ρέθυμνο, όπου τέλειωσε και το Γυμνάσιο. Ήταν τα δύσκολα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής.

Ο Νίκος, με τη γνωστή επιμέλεια που τον διέκρινε, προχώρησε αμέσως τις σπουδές του στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου. Σαν να ήξερε πόσο θα τον ταλαιπωρούσε ο στρατός και βιαζόταν να ξεμπερδέψει με το πτυχίο του.

Μετά από μια μακρά, λόγω συνθηκών, στρατιωτική θητεία, γεμάτη οδυνηρές αναμνήσεις, διορίστηκε δάσκαλος στους Κούμους. Όπως το λουλούδι μόλις αισθανθεί το νερό ζωηρεύει, έτσι και ο Ορφανός μόλις βρέθηκε ανάμεσα σε απλούς ανθρώπους, αφοσιωμένους στις παραδόσεις του τόπου, άρχισε να θεριεύει πνευματικά, έχοντας τα πρώτα ερεθίσματα για να γράψει. Με προσοχή μελετούσε λέξεις, φράσεις και συμπεριφορές του ανθρώπου που ζει σε μια ορεινή περιοχή, τα ήθη και τα έθιμα της μικρής του κοινωνίας.

Με αυτό τον ερευνητικό πλούτο από τον λαϊκό μας πολιτισμό, όταν διορίστηκε σε σχολείο της πόλης, άρχισε να γράφει στον τοπικό τύπο και στα κρητικά περιοδικά ηθογραφικά διηγήματα, που είχε καθένα πλήθος λαογραφικών στοιχείων από τη ζωή των κατοίκων της ορεινής Κρήτης.

Αργότερα,θα γράψει ο ίδιος ίστον πρόλογο βιβλίου του:«Βρήκα πολλά στοιχεία,κατάλοιπα από την αρχαιότητα και πολλές λέξεις που όσο κι αν έχουν παραλλαχθεί από το πέρασμα του χρόνου είναι καθαρά αρχαίες ελληνικές.

Καμάρωσα στα γλέντια τη λεβεντιά ανακατεμένη με τη σεμνότητα. Θαύμασα το πόσο ψηλά έχουν τοποθετήσει τα αισθήματα της αγάπης, της αλληλεγγύης, του έρωτα, της τιμής και της ηθικής. Έμεινα πολλές φορές με το στόμα ανοικτό μπροστά στη θυμοσοφία του απλού χωρικού.

Διασκέδασα συχνά με το πηγαίο χιούμορ και τις διάφορες νοήσεις των χωρατατζήδων και των φαρσαδόρων, για να σκορπίσουν το γέλιο και την ευθυμία, που στο χωριό, τον τόπο αυτό που στερείται από κάθε ψυχαγωγία είναι τόσο απαραίτητο όσο και το ψωμί…».

Η μεγάλη του στιγμή

Κι έρχεται η περίοδος προετοιμασίας των μεγάλων εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Το Ρέθυμνο ζει τις μεγάλες στιγμές να ασχολείται ο ίδιος ο Παντελής Πρεβελάκης με το θέμα, ανταποκρινόμενος στο αίτημα του δημάρχου Βαγγέλη Δασκαλάκη και του Γιάννη Χαλκιαδάκη, που είχε επίσης θεσμικό ρόλο στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ανεβαίνει το «Ηφαίστειο» με τεράστια επιτυχία, το καλοκαίρι του 1966, στην αυλή του Τούρκικου Σχολείου, αλλά τι θα μπορούσε να παρουσιαστεί το Νοέμβριο στο πλαίσιο της επετείου. Κι όταν μάλιστα το Ρέθυμνο είχε ζήσει κορυφαίες καλλιτεχνικές στιγμές με τους ηθοποιούς του Εθνικού Θεάτρου, που είχαν ερμηνεύσει τους βασικούς ρόλους.

Ο παραγωγικός νους του Μανόλη Βογιατζάκη θριάμβευσε για μια ακόμα φορά. Σκέφτηκε και πολύ σωστά, ότι μια επέτειος, που σημάδεψαν με τη θυσία τους απλοί άνθρωποι του λαού μας, θα χρειαζόταν ίσως μια ηθογραφία. Τι καλύτερη σπονδή στα αφιερώματα τιμής σε κείνους τους ήρωες…

Αμέσως η σκέψη του πήγε στον Νίκο Ορφανό, γιατί εκτός των άλλων ο δάσκαλος είχε κι ένα μεγάλο προτέρημα. Σεμνός από τη φύση του, επιδίωκε πάντα να κάνει το καλύτερο δυνατόν, από αυτό που του ζητούσαν και απέφευγε κάθε εγωκεντρική παρέμβαση και κάθε προσπάθεια επίδειξης γνώσεων ή θεατρικής κατάρτισης.

Μόλις λοιπόν του εξήγησε ο Βογιατζάκης τι θέλει, αμέσως εκείνος σκέφτηκε μια θαυμάσια ηθογραφία, όπως ήταν τελικά τα «Καλά Ξέτελα».

Βέβαια δεν παρέλειψε να εκφράσει στον φίλο του καθηγητή, τους ενδοιασμούς του, επειδή ήταν και η πρώτη φορά που θα έγραφε για θέατρο. Εκείνος όμως με τον μοναδικό του τρόπο τον έπεισε και θα λέγαμε πως τον ενέπνευσε κιόλας, αν κρίνουμε από το τόσο μεστό και ζωντανό είναι το κείμενο που ευωδιάζει παράδοση.

Πολλές οι κριτικές

Ακόμα κι ένα μήνα μετά την παράσταση διαβάζουμε στον τοπικό τύπο αναφορές για αυτήν. Ανάμεσά τους προσέξαμε μια κριτική του κ. Μιχάλη Τζεκάκη, πρώην διευθυντή της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου μας που έχει μεγάλο ενδιαφέρον και αξίζει να σας δώσουμε κάποια αποσπάσματα.

Έγραφε μεταξύ των άλλων ο κ. Μιχάλης Τζεκάκης:

«Ο φετινός χρόνος ήταν γεμάτος εκδηλώσεις αλλά η ηθογραφία του κ. Νίκου Ορφανού που ανέβηκε αυτές τις μέρες από την Ερασιτεχνική Σκηνή του Ωδείου Ρεθύμνης, κέρδισε, από την πρώτη στιγμή, την αγάπη και το ενδιαφέρον του κοινού. Τα πράγματα στην περίπτωση αυτή αλλάζουν. Αυτός που το ‘γραψε είναι Ρεθεμνιώτης, που κάθε μέρα περνά από τους ίδιους δρόμους που περνάμε κι εμείς, αυτοί που το παίζουν είναι συνάδελφοί μας, γνωστοί μας, συγγενείς μας. Οι ρόλοι που υποδύονται είναι πολύ κοντά μας. Ο καθένας μας στους ρόλους αυτούς έχει ζωντανέψει ένα δικό του πρόσωπο, τον πατέρα του, τη μάνα του, ένα θείο του ή ένα συγχωριανό του. Όλ’ αυτά σε αφοπλίζουν από την αρχή, σου αφαιρούν κάθε κριτική διάθεση και σε προδιαθέτουν, ώστε να ρουφάς κυριολεκτικά κάθε φράση ή υπαινιγμό, κάθε κίνηση από το έργο. Έτσι και μόνο το στοιχείο αυτό να μας πρόσφερε η προσπάθεια αυτή, ήταν ικανή για να δικαιώσει την παρουσία της …».

Με το γνωστό του εύστοχο τρόπο ο κ. Τζεκάκης αναλύει πιστεύουμε τα στοιχεία που έδωσαν στα «Καλά Ξέτελα» την μεγάλη επιβράβευση της κλασικής δημιουργίας.

Και κάτι σπουδαιότερο για ένα έργο. Μια διαχρονικότητα που αποκτά κάθε ηθογραφία, γιατί κλείνει την πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.

Λαμπρή η συνέχεια

Ακολούθησαν αργότερα τα «Σηκωματάρικα», επίσης, απολαυστική ηθογραφία.

Και τα δύο έργα παίχτηκαν σε όλη την Κρήτη αμέτρητες φορές από θεατρικές ομάδες. Τα «Καλά Ξέτελα» παίχτηκαν ακόμα στα Χανιά και στον Πειραιά με τεράστια επιτυχία.

Ακολούθησαν τα βιβλία του:«Οι κύκλοι του Δρυγιά». 12 Κρητικά Διηγήματα και φυσικά τα θεατρικά του.

Μεγάλοι λογοτέχνες εκφράστηκαν με θέρμη για τα διηγήματα του Νίκου Ορφανού.

«Ο Νίκος Ορφανός κατέχει και στο θέατρο και στο αφήγημα να στήνει ζωντανούς τύπους, παρμένους ως αναμνήσεις ή ως σύγχρονες οντότητες, από την Κρητική Κοινότητα και πλαισιωμένους από τις παραδόσεις και τις συνήθειες του νησιού του Μίνωα». Τάκης Δόξας συγγραφέας.

«Θυμούμαι πάντα την ωραία παράσταση. Να γράφεις Νίκο, να συνεχίσεις να γράφεις. Ήταν ένα τέλειο θεατρικό έργο…», Παντελής Πρεβελάκης.

«Εμείς τα παιδιά της Κρήτης, πετούμε ως τα μεσούρανα, κάνουμε κουλουμούντρες από τη χαρά μας, σαν γνωρίσουμε τη φωνή, το ντέρτι, την ψυχή της. Μια τέτοια συγκίνηση μου ’φερε το καλό αυτό συναπάντημα «Κρητικά Διηγήματα» τα τόσο χαριτωμένα, που με γέμισαν θαυμασμό με τη μαστοριά τους…», Σοφία Μαυροειδή – Παπαδάκη, ποιήτρια.

«Τα «Καλά Ξέτελα» αξίζει να κινηματογραφηθεί και να τύχει διεθνούς προβολής. Γιατί αυτά είναι τα πραγματικά ήθη και τας έθιμα της Κρήτης και όχι η σκύλευσις των υπαρχόντων της μαντάμ Ορντάνς, που μας έκανε ρεντίκουλο στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης, και μας παρουσίασε για ημιάγριους, συκοφαντώντας μας …», Μαρίκα Τζεράκη – Βλασοπούλου, δημοσιογράφος.

«Ανεπιφύλακτα γράφω για τον Νίκο Ορφανό ότι είναι ένας καλλιτέχνης αξιόλογος με την κύρια σημασία του όρου, κι ένας επίσης πολύτιμος αποθησαυριστής των λαϊκών εκείνων στοιχείων, που θα ξεχαστούν μια μέρα, μα που έχουν ανυπολόγιστη αξία, για την ιστορική πορεία του λαού μας στους αιώνες. Ο Νίκος Ορφανός κάνει το μεγάλο του καθήκον, σαν Έλληνας, σαν επιστήμονας, σαν πνευματικός άνθρωπος. Αν υπάρχει ακόμα αγάπη κι ενδιαφέρον γι’ αυτό τον τόπο, ας προσέξει το έργο του η Ακαδημία και οι οποιοιδήποτε άλλοι αρμόδιοι…» Δημοσθένης Ζαδές, συγγραφέας -Κριτικός Περιοδικό «Κρητική Εστία».

Κι όμως ο Νίκος Ορφανός έμεινε απλά στην ιστορία, αρκετά ξεχασμένος στις μέρες μας, χωρίς να γίνεται αναφορά στο έργο του. Εξαίρεση φωτεινή παραμένει το Λύκειο Ελληνίδων μας, αυτή η κοιτίδα Πολιτισμού και παράδοσης. Κάθε χρόνο με κείμενο του Νίκου Ορφανού αναβιώνει το έθιμο του Κλήδονα που σημειώνει τόσο μεγάλη επιτυχία.

Ο εκλεκτός αυτός άνθρωπος κάποια στιγμή μετοίκισε στην Αθήνα, όπου συνέχισε, με την άνεση χρόνου που του παρείχε η συνταξιοδότηση να συνεχίσει τη συγγραφή. Εντύπωση προξενούσε πάντα η φρέσκια έμπνευση, η αποτύπωση συναισθημάτων και η μυθοπλασία πάνω σε νέα θέματα χωρίς πλατειασμούς κι επαναλήψεις.

Ποτέ δεν επιδίωξε την προβολή. Απέφευγε με ευγένεια πάντα κάθε δημοσιότητα. Όταν άλλοι έκαναν τα πάντα για μια αναφορά στην εφημερίδα εκείνος πλησίαζε το κατώφλι της μόνο για ένα χαιρετισμό αγάπης. Αρνείτο κάθε πρόταση για αφιερωματική σ’ αυτόν βραδιά. Ερχόταν τα καλοκαίρια και μας έδινε χαρά με την σεμνή παρουσία του. Συνήθιζε να κάνει τον περίπατό του εκεί στην Παλιά Πόλη, και να θυμάται τα μεγαλεία που γνώρισαν τα έργα του εκεί στη Σκηνή του Ωδείου. Πάντα νομίζει ο νοσταλγός εκείνων των ημερών ότι ακούει το παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού που αποθεώνει το συγγραφέα, τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Ο Νίκος Ορφανός έφυγε τόσο αθόρυβα, τόσο διακριτικά χωρίς ποτέ να μας δώσει το περιθώριο να του επαναλάβουμε πόσο περήφανα θα πρέπει να είναι τα Κρητικά Γράμματα, που πλούτισε με το ανόθευτο από ξένα στοιχεία έργο του και πόσο το Ρέθυμνο τον ανέβασε ψηλά εκεί που του άξιζε. Στη θέση των μεγάλων δημιουργών του.

Στο αφιέρωμά μας για το θέατρο στο Ρέθυμνο και τους μεγάλους δημιουργούς του θέλαμε να έχει μια δεσπόζουσα θέση και ο Νίκος Ορφανός.

Το «Πολιτιστικό Ρέθυμνο» που ετοιμάζει μια πλήρη καταγραφή της πορείας του θεάτρου στο Ρέθυμνο από τη δύση του 1800 μέχρι σήμερα ήδη του έχει δώσει τη θέση που του αξίζει. Για να γνωρίσουν και οι επόμενοι τον αδαμάντινο χαρακτήρα ενός δασκάλου και το μεγάλο ταλέντο ενός χαρισματικού συγγραφέα, όπως ήταν ο Νίκος Ορφανός.

Πηγές:

Εύας Λαδιά: Ο μαέστρος της Κρητικής Ηθογραφίας.

The post Νίκος Ορφανός: Ο ηθογράφος δάσκαλος του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Σε αυτό το πλαίσιο, το 1989, γεννήθηκε στο Ρέθυμνο ένας σταθμός που έμελλε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η τοπική κοινωνία επικοινωνούσε, ενημερωνόταν και αυτοπροσδιοριζόταν: το Studio Ρέθυμνο 98.0 FM.

Κώστας Ρακιντζής: Ο Οραματιστής Ιδρυτής με το «Μικρόβιο» της Δημιουργίας

Πίσω από τη δημιουργία του σταθμού βρισκόταν ο Κώστας Ρακιντζής, ο άνθρωπος που διέκρινε πριν από πολλούς άλλους τη δύναμη που θα είχε το ραδιόφωνο αν συνδεόταν οργανικά με τα προβλήματα και τον πολιτισμό της επαρχίας. Η επιχειρηματική και πολιτιστική επιτυχία του Κώστα Ρακιντζή δεν ήταν προϊόν μιας εύκολης διαδρομής. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση απαιτούσε σκληρό αγώνα. Η μητέρα του, Ειρήνη, τον μεγάλωσε με τεράστιο κόπο και στερήσεις, αποτελώντας το πρώτο, πιο σταθερό στήριγμα στη ζωή του και μεταδίδοντάς του τις αξίες του ήθους και της αξιοπρέπειας. Η μεγαλύτερη δικαίωση για την ίδια ήταν ότι τον καμάρωσε να εξελίσσεται σε έναν σημαντικό επιχειρηματία, ο οποίος έχαιρε της γενικής εκτίμησης και του σεβασμού ολόκληρου του Ρεθύμνου.

Ο Κώστας Ρακιντζής είχε πάντα μέσα του αυτό που οι άνθρωποι της τέχνης ονομάζουν «το μικρόβιο της δημιουργίας». Η ανησυχία του για τα πολιτιστικά δρώμενα εκδηλώθηκε από τα νεανικά του χρόνια, όταν συμμετείχε ενεργά σε κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές ως κομπάρσος, επιδιώκοντας να βρίσκεται κοντά στον κόσμο της έκφρασης. Κορυφαία στιγμή αυτής της καλλιτεχνικής του αναζήτησης ήταν η συμμετοχή του στο εμβληματικό έργο «Το Ηφαίστειο» του Παντελή Πρεβελάκη, το οποίο ανέβηκε σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή από το Εθνικό Θέατρο στη Φορτέτζα το 1966, για τα 100 χρόνια από το Ολοκαύτωμα της Ιερής Μονής Αρκαδίου.

Αυτή η βιωματική επαφή με την ιστορία και την τέχνη σφράγισε την αισθητική του. Ιδρύοντας την εταιρεία ΡΑΚΙΝΤΖΗΣ Κ. ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε., μετέτρεψε το πάθος του σε ραδιοφωνική συχνότητα. Η μεγάλη φιλοσοφική καινοτομία που εισήγαγε βασίστηκε στην άμεση διαδραστικότητα. Άνοιξε τις τηλεφωνικές γραμμές και έδωσε το μικρόφωνο στον αγρότη, τον φοιτητή και τον κάτοικο των απομακρυσμένων χωριών, μετατρέποντας το ραδιόφωνο σε ένα ζωντανό κοινωνικό βήμα.

Τι Ήρθε να Καλύψει ο Σταθμός: Το Κενό της Τοπικότητας

Μέχρι την ίδρυση του Studio Ρέθυμνο 98.0, η Κρήτη ενημερωνόταν για τα δικά της ζητήματα κυρίως μέσα από τον τοπικό τύπο. Το ραδιόφωνο προσέφερε την αμεσότητα. Ο σταθμός ήρθε να καλύψει τρία μεγάλα κενά:

• Την άμεση πολιτική και κοινωνική παρέμβαση: Τα καθημερινά προβλήματα της πόλης απέκτησαν μόνιμο βήμα συζήτησης.
• Τη μουσική ταυτότητα: Ο σταθμός ισορρόπησε ανάμεσα στη σύγχρονη ελληνική δισκογραφία και την αυθεντική κρητική παράδοση.
• Τη γεφύρωση της υπαίθρου με το κέντρο: Το Ρέθυμνο απέκτησε μια κοινή ακουστική πλατεία.

Η «Χρυσή Γενιά» των Συνεργατών και οι Μεγάλες Καινοτομίες

1. Εύα Λαδιά: Η Πρωτοβουλία της Πρώτης Πρωινής Εκπομπής και το Ιστορικό Αρχείο

Η παρουσία της δημοσιογράφου και ιστορικής ερευνήτριας Εύας Λαδιά στο Studio Ρέθυμνο υπήρξε βαθιά επιδραστική, καθώς σφραγίστηκε από μια τεράστια ραδιοφωνική καινοτομία. Με δική της αποκλειστική πρωτοβουλία σχεδιάστηκε, οργανώθηκε και καθιερεύθηκε η πρώτη πρωινή ραδιοφωνική εκπομπή στο Ρέθυμνο.

Η κίνηση αυτή ανέτρεψε τα δεδομένα της εποχής: έφερε τη ζωντανή, καθημερινή ενημέρωση στα σπίτια και τους εργασιακούς χώρους των Ρεθεμνιωτών από νωρίς το πρωί, συνδυάζοντας την άμεση επικαιρότητα με τη διαδραστική επικοινωνία. Η Εύα Λαδιά έδωσε ρυθμό και ταυτότητα στην πρωινή ζώνη, κάνοντας τον σταθμό απαραίστητο κομμάτι της καθημερινότητας του τόπου.

Παράλληλα, η Λαδιά μετέτρεψε το ραδιόφωνο σε εργαλείο διάσωσης της προφορικής ιστορίας. Μαζί με τον Σταύρο Ρακιντζή, ο οποίος «έντυνε» τις έρευνες με τη χαρακτηριστική, βαθιά και καθαρή φωνή του ως αφηγητής, πραγματοποίησαν σπουδαία ιστορικά αφιερώματα και δημιούργησαν μνημειώδη οπτικοακουστικά ντοκιμαντέρ, με κορυφαίο το εμβληματικό «Το Ρέθυμνο του ΟΧΙ».

2. Σταύρος Ρακιντζής: Η Συνέχεια και το Ακαδημαϊκό Βάθος

Την παρακαταθήκη του Κώστα Ρακιντζή ανέλαβε, συνέχισε και διεύρυνε ο γιος του, Σταύρος Ρακιντζής, ο οποίος εξελίχθηκε στην εμβληματική «φωνή» του Ρεθύμνου. Η καθημερινή του εκπομπή «Διαφανή Πόλη» έγινε συνώνυμο της έγκυρης δημοσιογραφίας που αντιμετωπίζει το μικρόφωνο ως κοινωνικό λειτούργημα και αποφεύγει τον εύκολο εντυπωσιασμό.

Ο Σταύρος Ρακιντζής έφερε στον σταθμό μια σπάνια πνευματική προσέγγιση. Ως υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, μπόρεσε να μπολιάσει την καθημερινή ειδησεογραφία με επιστημονικό και κοινωνιολογικό βάθος. Η ακαδημαϊκή του δίψα αποτέλεσε μάλιστα αντικείμενο ενδιαφέροντος για τα πανελλαδικά μέσα, καθώς σπούδαζε στο ίδιο πανεπιστήμιο παράλληλα με τη σύζυγό του και τα δύο τους παιδιά. Υπό τη διεύθυνσή του, ο σταθμός παρέμεινε οικονομικά υγιής, τεχνολογικά σύγχρονος και απόλυτα ανεξάρτητος.

3. Δημήτρης Κορωνάκης: Η Σχολή του Καθαρού Ρεπορτάζ

Σημαντικό ρόλο στη δημοσιογραφική θωράκιση της ευρύτερης ραδιοφωνικής και εκδοτικής ταυτότητας της πόλης διαδραμάτισε ο Δημήτρης Κορωνάκης. Ως στέλεχος της ιστορικής εφημερίδας «Κρητική Επιθεώρηση» και ενεργό μέλος των «Ρεθεμνιώτικων Χρονικών», ο Κορωνάκης έφερε στα μέσα της εποχής την κουλτούρα της διασταυρωμένης είδησης και του γραπτού κύρους, επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο δομήθηκαν οι ενημερωτικές ζώνες του τόπου.

Η Σύγχρονη Εποχή και η Εκπομπή «ΔΙΑΛΟΓΟΙ» με τον Αντώνη Βαμιεδάκη

Το Studio Ρέθυμνο 98.0 FM δεν έμεινε στάσιμο στο παρελθόν. Μετακομίζοντας στην καρδιά της πόλης, στην οδό Κωνσταντίνου Γερακάρη 93, εκσυγχρονίστηκε και άνοιξε τις πόρτες του στην ψηφιακή εποχή, εκπέμποντας παγκοσμίως μέσα από το επίσημο site του.

Στο σύγχρονο πρόγραμμα, η βαριά πολιτιστική κληρονομιά και η παράδοση των μεγάλων, ουσιαστικών συζητήσεων συνεχίζεται επάξια μέσα από την εκπομπή «ΔΙΑΛΟΓΟΙ» με τον Αντώνη Βαμιεδάκη. Η εκπομπή αυτή αποτελεί τον πνευματικό επίγονο της φιλοσοφίας του σταθμού, βασιζόμενη στο δημοσιογραφικό ήθος και την ανταλλαγή ιδεών, μακριά από στείρους μονολόγους.

Ο Αντώνης Βαμιεδάκης ανοίγει δύσκολες αλλά αναγκαίες συζητήσεις για φλέγοντα κοινωνικά ζητήματα, όπως:

• Οι γυναικοκτονίες
• Η έμφυλη βία
• Η ψυχική υγεία

Στο μικρόφωνο της εκπομπής του φιλοξενούνται συχνά ακαδημαϊκοί και ερευνητές (σε συνεργασία με φορείς όπως το ΕΛΜΕΠΑ), καλλιτέχνες, λογοτέχνες, καθώς και εκπρόσωποι τοπικών φορέων, διατηρώντας το υψηλό επίπεδο λόγου και την εγκυρότητα που καθιέρωσε ο σταθμός από την ίδρυσή του.

Συμπέρασμα: Μια Παρακαταθήκη με Μέλλον

Η πορεία του Studio Ρέθυμνο 98.0 FM αποδεικνύει ότι το όραμα που είχε ο Κώστας Ρακιντζής στα τέλη του 1980 ήταν βαθιά σωστό. Το ραδιόφωνο στην επαρχία δεν είναι πολυτέλεια· είναι ανάγκη ταυτότητας.

Μέσα από τη διαδοχή των γενεών, τη δημοσιογραφική σοβαρότητα του Σταύρου Ρακιντζή, την πρωτοπορία και το ιστορικό βάθος της Εύας Λαδιά, καθώς και το κοινωνικό βήμα των «Διαλόγων» του Αντώνη Βαμιεδάκη, ο σταθμός παραμένει μέχρι σήμερα ο καθρέφτης μιας πόλης που επιμένει να παραμένει «Διαφανής».

The post Η Άνοιξη των Ερτζιανών στην Περιφέρεια και η Γέννηση του Studio Ρέθυμνο 98.0 FM appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

ΦΟΙΤΗΤΗ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Πολλά και μεγάλα είναι τα καλά που μπορεί να προσφέρη στον φτωχό αγρότη ο γεωργικός
συνεταιρισμός. Θεωρείται και είναι ένα μέσο αυτοβοηθείας προσώπων, οικονομικά, ασθενών.
Σκοπός του συνεταιρισμού είναι η οικονομική βελτίωση του αγρότη και γενικώτερα η αύξηση του
βιοτικού των επιπέδου.
Διακρίνομεν τις εξής κατηγορίες συνεταιρισμών:
I. Πιστωτικοί συνεταιρισμοί
II. Παραγωγικοί συνεταιρισμοί
III. Προμηθευτικοί συνεταιρισμοί
IV. Πωλήσεως συνεταιρισμοί
Είναι δυνατό ένας γεωργικός συνεταιρισμός να χαρακτηρίζεται από τις δραστηριότητες που έχουν
και οι 4 πάρα πάνω τύποι συνεταιρισμών ή οι 3 μόνο ή οι 2 και ο ένας μόνο.
Επιδιώξεις του συνεταιρισμού είναι:
α) Εξεύρεση κεφαλαίων για τους αγρότες.
β) Προμήθευση πρώτων υλών και εφοδίων ως είναι σπόροι, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, εργαλεία,
μηχανήματα, κτηνοτροφές κ.λπ., σε μικρότερη τιμή και καλύτερη ποιότητα.
γ) Ασφάλιση των προϊόντων και των μέσων παραγωγής.
δ) Από κοινού καλλιέργεια των κτημάτων.
ε) Από κοινού επεξεργασία των προϊόντων με αποτέλεσμα μείωση του κόστους παραγωγής.
στ) Από κοινού αποθήκευση των προϊόντων.
ζ) Από κοινού πώληση των προϊόντων.
η) Απόκτηση μηχανών και μηχανικών εγκαταστάσεων για κοινή χρήση από τους συνεταίρους. Με
αποτέλεσμα μικρότερο κόστος παραγωγής.
θ) Άσκηση δικαίου ελέγχου στην ποιότητα των συγκεντρωμένων προϊόντων και κατάταξη αυτών
στην κατηγορία που πράγματι ανήκουν χωρίς να αδικήση ή να μεροληπτή για κανένα.
ι) Παρακολούθηση στην κίνηση του εμπορίου με αποτέλεσμα να γνωρίζη με ακρίβεια τις τιμές των
προϊόντων και τις ενδεχόμενες διακυμάνσεις τους.
Ενώ καθένας χωριστά αγρότης δεν θα το ήτο δυνατό να το επιτύχη.
Φυσικό είναι τις παραπάνω επιδιώξεις των συνεταιρισμών να καρπούνται περισσότερο οι
μικροκτηματίαι.
Έτσι ο συνεταιρισμός μπορεί να αναλάβει χρηματοδότηση των παραγωγών με πίστωση.
Επίσης μπορεί να ασχοληθή με την προμήθεια υλικών ως και ειδών διατροφής χωρίς να
παρεμβάλλων είτε μεσάζοντες οι οποίοι και ανεβάζουν υπερβολικά τις τιμές.
Σημαντικότατο ρόλο μπορεί να παίζη στην παραγωγική διαδικασία, στην κατεργασία των
παραχθέντων αγροτικών προϊόντων ως και στην κατασκευή εγγειοβελτιωτικών έργων (αρδεύσεις,
αγροτικοί δρόμοι, φράγματα κ.λπ.) εφ’ ίδον αυτά. Αποβλέπουν άμεσα ή τουλάχιστον έμμεσα στην
αύξηση της γεωργικής παραγωγής.
Έτσι σε μια σιτηροπαραγωγική περιφέρεια (Θεσσαλία, Μακεδονία, Μεσσαρά κ.λπ.) μπορεί να
εφαρμοσθή από κοινού καλλιέργεια στα κτήματά τους με κοινά μηχανήματα πράγμα που δεν είναι
πραγματοποιήσιμο σε καθένα χωριστά, το όργωμα, η σπορά, ο θερισμός, ο αλωνισμός, η μηχανική
καταπολέμηση ασθενειών κ.λπ.
Κάτι το αντίστοιχο μπορεί να γίνη σε μια ελαιοπαραγωγικήν περιφέρεια για διάφορες δουλειές όπως
είναι το κλάδευμα, η καταπολέμηση επικινδύνων εχθρών για την ελαιοπαραγωγή (δάκος, πυρηνοτρήτης
κ.λπ.), η επεξεργασία του ελαιοκάρπου από κοινό όλων των παραγωγών είτε για την παρασκευή
βρωσίμων ελαιών καλά συσκευασμένων – τυποποιημένων, είτε για την παραγωγή ελαιολάδου με μικρή
οξύτητα, την τυποποίηση, αυτού και την από κοινού πώληση.
Αλλά και σε κτηνοτροφική περιφέρεια πολλά προσφέρει ο συνεταιρισμός. Οι παραγωγοί
προμηθεύονται κατά πολύ φθηνότερα τις διάφορες ζωοτροφές, επιτυγχάνουν δε και καλύτερες τιμές στα
κτηνοτροφικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυριά, αυγά κ.λπ.)

Το ίδιο συμβαίνει και σε μια αμπελοκομική περιοχή, όπου ο συνεταιρισμός συντελεί:
α) Στην κοινή οινοποίηση των σταφυλών.
β) Στην κοινή πώληση του οίνου
γ) Στην κοινή πώληση τυποποιημένων επιτραπεζίων σταφυλών.
δ) Στην προμήθεια λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων, σκαπτικών μηχανημάτων, αμπελοκομικών οργάνων
κ.λπ.
Στην πώληση των περισσότερων αγροτικών προϊόντων σημαντικό ρόλο παίζει ο συνεταιρισμός.
Αυτό οφείλεται:
1) Στην επιμελημένη και σύγχρονη συσκευασία.
2) Στην κατανομή των προϊόντων σε κατηγορίες.
3) Στην πώληση των προϊόντων σε αγορά που βρίσκεται μακρυά από τον τόπο παραγωγής.
4) Στην κατάργηση των μεσαζόντων κατά την πώληση.
5) Στην στενή παρακολούθηση των τιμών των προϊόντων και των διακυμάνσεων των τιμών αυτών.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα έχομε από τον συνεταιρισμό των Πεζών Ηρακλείου Κρήτης.
Από όσα παραπάνω γράφονται πολύ εύκολα μπορεί να τεθή το ερώτημα.
Γιατί εφ’ όσον ο συνεταιρισμός είναι τόσο πολύ ωφέλιμος και βοηθός στον αγροτικό κόσμο δεν έχει
την ανάλογη διάδοση; Δυστυχώς όμως τα αίτια είναι πολλά, που μερικά απ’ αυτά είναι:
1) Η έλλειψη πειθαρχίας και συνεταιριστικού πνεύματος από μέρους των συνεταιρισμών.
2) Η ύπαρξη πολλών αντιδραστικών στοιχείων που σκοπό έχουν την κωλυσιεργία μόνο, κατά την
πραγματοποίηση έργων προόδου κινούμενοι από ποταπά αίτια.
3) Η εντύπωση των συνεταιρισμών ότι μόλις εισέλθουν στον συνεταιρισμό πρέπει να λυθούν όλα τα
προβλήματά τους (τα οικονομικά) και να γίνουν ταυτόχρονα πλούσιοι. Ενώ στην αρχή χρειάζονται θυσίες
από μέρους των συνεταίρων και επιμονή. Έτσι δηλώνοντες δειλία προβαίνουν σε διάλυση του
συνεταιρισμού παίρνοντες μαζί τους κακές εντυπώσεις περί συνεταιρισμών.
4) Η φοβία που υπάρχει στους αγρότες και που προέρχονται από επεισόδια και ναυάγια
συνεταιρισμών γειτονικών χωρών ή γειτονικών νομών που προήλθαν από την κακή οργάνωση και
διοίκηση αυτών είτε από μέρους του διοικητικού συμβουλίου του συνεταιρισμού είτε από μέρους των
ίδιων των συνεταιρισμών.
Όσοι από τους αγρότες μας κατώρθωσαν να παραμερίσουν τα παραπάνω εμπόδια, εδημιούργησαν
συνεταιρισμούς με αξιοζήλευτη δραστηριότητα. Η οικονομική τους κατάσταση βελτιώθηκε και η
πνευματική τους στάθμη σιγά – σιγά ανέβηκε.
Όλοι λοιπόν οι αγρότες να είναι συνεταιρισμένοι, για να μπορέση ο αγροτικός κόσμος να
πραγματοποιήση ένα βήμα προόδου για ένα καλύτερο αύριο.

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ

The post Ο Συνεταιρισμός για τον αγρότη appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Ο Χρίστος Ι. Μακρής (1928 – 2014) υπήρξε μία από τις επιφανέστερες προσωπικότητες των γραμμάτων, της εκπαίδευσης και της αρχαιολογίας στο Ρέθυμνο. Διακρίθηκε για το σπουδαίο παιδαγωγικό του έργο, τον καθοριστικό του ρόλο στη διάσωση της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου και την πολυετή προσφορά του στη σπηλαιολογία και τη λαογραφία της Κρήτης.

Βιογραφικά Στοιχεία & Σπουδές

• Καταγωγή: Γεννήθηκε το 1928 στα Σελλιά της επαρχίας Αγίου Βασιλείου στο Ρέθυμνο.
• Πρώτα γράμματα: Έμαθε ανάγνωση και γραφή στο δημοτικό σχολείο του χωριού του, το οποίο λειτουργούσε με τη στήριξη της Μονής Πρέβελη.
• Σπουδές: Αποφοίτησε από το Οκτατάξιο Γυμνάσιο Ρεθύμνου και σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εκπαιδευτική & Αντιδικτατορική Δράση

• Διδασκαλία: Διορίστηκε το 1955 ως καθηγητής στο Γυμνάσιο Αρρένων Ρεθύμνου, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα στους μαθητές του για το ήθος και τη μεταδοτικότητά του.
• Γυμνάσιο Σπηλίου: Ανέλαβε με επιτυχία την επαναλειτουργία του σχολείου μετά το πολύνεκρο, τραγικό ναυάγιο μαθητριών στη Γεωργιούπολη.
• Αντίσταση στη Χούντα: Εναντιώθηκε σθεναρά στη δικτατορία της 21ης Απριλίου, αρνούμενος μάλιστα σε ομιλία του να προσφωνήσει τους εκπροσώπους του καθεστώτος.
• Διώξεις: Υπέστη αλλεπάλληλες ανακρίσεις από την ασφάλεια και τιμωρήθηκε με δυσμενή μετάθεση.
• Μεταπολίτευση: Επέδειξε σπάνιο ήθος, αρνούμενος να εξαργυρώσει την αντιστασιακή του δράση με δημόσια αξιώματα ή θέσεις.

Αρχαιολογικό Έργο & Διάσωση της Παλιάς Πόλης

• Επιμελητής Αρχαιοτήτων: Υπηρέτησε ως άμισθος Επιμελητής Αρχαιοτήτων νομού Ρεθύμνου (1959–1967), προστατεύοντας και εμπλουτίζοντας το Αρχαιολογικό Μουσείο.
• Ανακαλύψεις: Εντόπισε τρία Υστερομινωικά νεκροταφεία στην περιφέρεια του Ρεθύμνου και τρία Ελληνορωμαϊκά στην περιοχή του Πλακιά.
• Παλιά Πόλη: Ύψωσε το επιστημονικό και ηθικό του ανάστημα απέναντι σε οργισμένους ιδιοκτήτες, σώζοντας την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Παλιάς Πόλης από την ανοικοδόμηση πολυκατοικιών.
• Διεθνής αναγνώριση: Συνεργάστηκε με τον διαπρεπή Γερμανό αρχαιολόγο Wolfgang Schiering, ο οποίος εντυπωσιάστηκε τόσο, ώστε του πρότεινε να μεταβεί στη Γερμανία για διδακτορικό.

Σπηλαιολογία & Συγγραφικό Έργο

• Σπηλαιολογία: Δραστηριοποιήθηκε για πάνω από μισό αιώνα στην εξερεύνηση σπηλαίων, με αποκορύφωμα την επιστημονική μελέτη του Σπηλαίου Γερανίου το 1969.
• Συγγραφή: Εξέδωσε σημαντικά αυτοτελή έργα, όπως ο «Επικήδειος γάμος» (βαρύνουσα μελέτη για τα ριζίτικα τραγούδια του γάμου) και «Το Φαράγγι του Κοτσυφού».
• Πολιτιστικοί φορείς: Υπήρξε ενεργό μέλος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνου (ΙΛΕΡ) και ο πρώτος πρόεδρος του Συλλόγου Συγγραφέων Λογοτεχνών.

Τα παιδκά του χρόνια

.Τα παιδικά χρόνια του Χρίστου Ι. Μακρή ήταν στενά συνδεδεμένα με την κρητική ύπαιθρο, την παράδοση και τη θρησκευτική ζωή της επαρχίας Αγίου Βασιλείου στο Ρέθυμνο.

• Γεννήθηκε το 1928 στα Σελλιά, ένα ιστορικό χωριό του σημερινού Δήμου Αγίου Βασιλείου (πρώην Δήμου Φοίνικα) στο Ρέθυμνο.Η επίδραση του πατέρα του: Ήταν γιος του παπα-Γιάννη Μακρή. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον με βαθιές ηθικές αξίες, καθώς ο πατέρας του ήταν ένας άνθρωπος που δεν υπολόγιζε τον κίνδυνο σε δύσκολους καιρούς και στεκόταν πάντα απέναντι σε κάθε δυνάστη. Αυτό το οικογενειακό πρότυπο διαμόρφωσε τον μετέπειτα ασυμβίβαστο και αξιοπρεπή χαρακτήρα του Χρίστου.Τα πρώτα γράμματα: Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο των Σελλιών. Το σχολείο αυτό είχε ιδιαίτερη ιστορική αξία, καθώς ήταν ένα από τα δύο πρώτα οργανωμένα σχολεία ολόκληρης της επαρχίας, έχοντας ξεκινήσει τη λειτουργία του από τα μέσα του 19ου αιώνα με τη γενναιόδωρη οικονομική ενίσχυση και αρωγή της ιστορικής Μονής Πρέβελη.
• Αφού ολοκλήρωσε τις πρώτες τάξεις στο χωριό του, χρειάστηκε να αποχωριστεί το πατρικό του περιβάλλον για να συνεχίσει την εκπαίδευσή του στην πόλη του Ρεθύμνου, όπου και τελείωσε το Οκτατάξιο Γυμνάσιο Ρεθύμνου, προτού φύγει για ανώτερες σπουδές στην Αθήνα.

Σπουδες

Οι σπουδές του Χρίστου Ι. Μακρή αποτέλεσαν το θεμέλιο για τη μετέπειτα ανάδειξή του σε έναν από τους πιο καταρτισμένους φιλολόγους της Κρήτης:

• Εγκύκλιες Σπουδές: Μετά το Δημοτικό Σχολείο στα Σελλιά, ολοκλήρωσε τη βασική και μέση εκπαίδευσή του στο Οκτατάξιο Γυμνάσιο Ρεθύμνου.
• Πανεπιστημιακή Μόρφωση: Στη συνέχεια μετακόμισε στην πρωτεύουσα, όπου σπούδασε Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Κλασική Παιδεία: Η βαθιά γνώση των Αρχαίων Ελληνικών και η κλασική παιδεία που έλαβε κατά τη διάρκεια των σπουδών του, διαμόρφωσαν τόσο την επιστημονική του συγκρότηση όσο και την ιδεολογία του, η οποία τον κρατούσε πάντα απέναντι σε τυραννικά καθεστώτα.

Μετά τη λήψη του πτυχίου του και την εκπλήρωση των στρατιωτικών του υποχρεώσεων, επέστρεψε αμέσως στο Ρέθυμνο για να αφοσιωθεί στην εκπαίδευση.

Θα θέλατε να μάθετε περισσότερα για το εκπαιδευτικό του έργο στο Γυμνάσιο Αρρένων Ρεθύμνου ή για το πώς οι γνώσεις του εντυπωσίασαν αργότερα ξένους ακαδημαϊκούς (όπως τον Γερμανό αρχαιολόγο Wolfgang Schiering);

Η συγγραφική και ερευνητική εργασία του Χρίστου Ι. Μακρή υπήρξε πλούσια, πολύπλευρη και πρωτοποριακή. Τα κείμενά του κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων, όπως η ιστορία, η αρχαιολογία, η λαογραφία, η σπηλαιολογία, η γλωσσολογία και η λογοτεχνία.

Τα δύο σημαντικότερα αυτοτελή και εκδομένα έργα του είναι:

• «Ο Επικήδειος γάμος»: Πρόκειται για μια μνημειώδη κριτική έκδοση και ειδολογική κατάταξη των ριζίτικων κρητικών τραγουδιών του γάμου, ιδωμένη μέσα από μια βαθιά λαογραφική ματιά. Το έργο αυτό έλαβε διθυραμβικές κριτικές από κορυφαίους επιστήμονες:
  • Ο σπουδαίος αρχαιολόγος και φιλόλογος Στυλιανός Αλεξίου το χαρακτήρισε «σταθμό» για τις λαογραφικές μελέτες της Κρήτης.
  • Ο καθηγητής Γεώργιος Καψωμένος ανέφερε ότι «αγγίζει τα όρια καταλάμπουσας παραδοξότητας, που ηλεκτρίζει, εμπνέει, φρονηματίζει και οδηγεί σε νέα ξέφωτα».
  • Ο Κώστας Ξεξάκης σημείωσε πως το βιβλίο αυτό καταξιώνει τον Μακρή ως ισάξιο των κορυφαίων της ιστορικής έρευνας.
• «Το Φαράγγι του Κοτσυφού»: Μια εξαιρετική μελέτη που συνδυάζει την ιστορία με την τοπογραφία. Το βιβλίο αυτό έλυσε το ιστορικό πρόβλημα της επικοινωνίας ανάμεσα στα αρχαία λιμάνια του Φοίνικα και του Λάμονα με τη μεγάλη αρχαία πόλη της Λάππας. Παράλληλα, ανασυνθέτει με γλαφυρό τρόπο την καθημερινή ζωή και τις πολιτισμικές αξίες της περιοχής από την αρχαιότητα μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Άρθρα και Ανέκδοτο Έργο

Πέρα από τα βιβλία του, ο Χρίστος Μακρής δημοσίευσε πολυάριθμες μελέτες, άρθρα, επιστημονικές ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια και βιβλιοκριτικές. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίαζε και η ενασχόλησή του με την Κρητική διάλεκτο και τη γλωσσολογία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του έργου του —ιδιαίτερα κείμενα αρχαιολογικού και τουριστικού ενδιαφέροντος που κατέγραφαν άγνωστα μνημεία και ευρήματα του Νομού Ρεθύμνης— παρέμεινε ανέκδοτο.

Λόγω του ότι ο Χρίστος Ι. Μακρής διοχέτευε το μεγαλύτερο μέρος της έρευνάς του σε επιστημονικά περιοδικά, πρακτικά συνεδρίων και τοπικές εφημερίδες, η εργογραφία του χωρίζεται σε αυτοτελή (εκδομένα) έργα, δημοσιευμένες μελέτες και ανέκδοτα χειρόγραφα:

1. Αυτοτελή Έργα (Βιβλία)

• «Ο επικείδιος γάμος: Ο γάμος πολεμικός, επικήδειος, θρησκευτικός στα ριζίτικα και τα κοινά του στοιχεία στα ομηρικά έπη» (Εκδόσεις Κνωσός, Αθήνα 1982). Μια βαθύτατη λαογραφική και φιλολογική μελέτη που συσχετίζει τη θεματολογία των ριζίτικων τραγουδιών με την ομηρική γραμματεία. [1, 2]
• «Το Φαράγγι του Κοτσυφού». Μια ιστορικογεωγραφική και τοπογραφική ανασύνθεση της περιοχής, η οποία έριξε φως στις αρχαίες διόδους επικοινωνίας και στην καθημερινή ζωή της επαρχίας Αγίου Βασιλείου ανά τους αιώνες. [1]

2. Δημοσιευμένες Μελέτες & Άρθρα (Ανά Πεδίο)

Ο ίδιος συνέγραψε δεκάδες μικρότερες μελέτες, πολλές από τις οποίες παρουσιάστηκαv σε Πανελλήνια και Διεθνή Συνέδρια:

• Αρχαιολογία & Τοπογραφία: Καταγραφές για τα Υστερομινωικά νεκροταφεία του Ρεθύμνου, τα Ελληνορωμαϊκά νεκροταφεία του Πλακιά, καθώς και τις πρώτες γνωστές λεπτομερείς περιγραφές των αρχιτεκτονικών λειψάνων στην περιοχή του Μουσέλλα. [1]
• Σπηλαιολογία: Εξειδικευμένες επιστημονικές ανακοινώσεις στην Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία σχετικά με τα σπήλαια του Νομού Ρεθύμνης, με κυριότερη τη σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων για το Σπήλαιο Γερανίου (μετά την ανακάλυψή του το 1969).
• Γλωσσολογία: Μελέτες και άρθρα γύρω από τους ιδιωματισμούς, την ετυμολογία και τη διατήρηση της Κρητικής διαλέκτου.
• Βιβλιοκριτική & Τοπική Ιστορία: Πλήθος κειμένων, βιβλιοπαρουσιάσεων και ιστορικών αναδρομών που δημοσιεύονταν τακτικά στον τοπικό τύπο (όπως στα Ρεθεμνιώτικα Νέα).

3. Ανέκδοτο Έργο

Ένα σημαντικό κομμάτι της πνευματικής του παρακαταθήκης παραμένει στα χέρια της οικογένειάς του και τοπικών αρχείων: [1]

• Χειρόγραφα Αρχαιολογικού Ενδιαφέροντος: Σημειώσεις, χάρτες και επιτόπιες καταγραφές θέσεων και μνημείων της κρητικής ενδοχώρας που δεν πρόλαβαν να πάρουν τον δρόμο της τυπογραφίας.
• Μελέτες Τουριστικού & Πολιτιστικού Ενδιαφέροντος: Κείμενα-οδηγοί που αναδεικνύουν τη φυσική και ιστορική ομορφιά του Ρεθύμνου. [1]

(Σημείωση: Το 2006, η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνης εξέδωσε έναν συλλογικό τόμο-αφιέρωμα με τίτλο «Χρίστος Ιωάν. Μακρής: Εκδήλωση τιμής», ο οποίος περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για τη ζωή, τη δράση και το έργο του). [1, 2]

The post Χρίστος Ι. Μακρής (1928–2014): η Πνευματική Κιβωτός του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Η ιστορία του ελληνικού τουρισμού είναι γεμάτη από πρόσωπα που προσέφεραν, επένδυσαν και διαχειρίστηκαν την εγχώρια φιλοξενία. Ελάχιστοι, όμως, είναι εκείνοι που κατάφεραν να αλλάξουν ριζικά το DNA της, μετατρέποντάς την από μια αυθόρμητη, ερασιτεχνική δραστηριότητα «ήλιου και θάλασσας» σε μια παγκόσμιας κλάσης βιομηχανία πολυτελείας. Στην κορυφή αυτής της περιορισμένης λίστας δεσπόζει η εμβληματική μορφή του Νίκου Δασκαλαντωνάκη.

Ιδρυτής και ηγέτης του Ομίλου Grecotel, ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης δεν υπήρξε απλώς ένας επιτυχημένος ξενοδόχος. Υπήρξε ένας οραματιστής της κρητικής γης, ένας πεισματάρης έμπορος που αρνήθηκε να εγκαταλείψει την επαρχία, ένας διπλωμάτης της φιλοξενίας και, κυρίως, ο άνθρωπος που δίδαξε σε διεθνές επίπεδο τι σημαίνει αυθεντικό ελληνικό καλοκαίρι. Από τα πρώτα δύσκολα χρόνια της μεταπολεμικής Κρήτης και το εμπόριο ελαιολάδου, μέχρι τα σαλόνια του Κρεμλίνου και τις κορυφαίες διακρίσεις της παγκόσμιας τουριστικής αγοράς, η διαδρομή του αποτελεί ένα ζωντανό μάθημα επιχειρηματικότητας, φιλοπατρίας και κοινωνικής ευθύνης.

1. Τα Νεανικά Χρόνια στη Μεταπολεμική Κρήτη

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της επιτυχίας του Νίκου Δασκαλαντωνάκη, πρέπει να ανατρέξει στις ρίζες του, στο Ρέθυμνο του 1936. Η γέννησή του συμπίπτει με μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καθώς η παιδική και εφηβική του ηλικία σημαδεύτηκαν από τα δεινά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, την Κατοχή και τον μετέπειτα Εμφύλιο.

Η Καταγωγή και οι Οικογενειακές Αξίες

Ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης μεγάλωσε σε μια οικογένεια που είχε βαθιές ρίζες στην κρητική ύπαιθρο και παράδοση. Ο πατέρας του καταγόταν από το ιστορικό χωριό Άη-Γιάννης του Δήμου Αγίου Βασιλείου, μια περιοχή με άγρια ομορφιά και ανθρώπους περήφανους. Η μητέρα του, το γένος Θεοδωράκη, είχε τις ρίζες της στην Κοξαρέ, ένα χωριό που επίσης δοκιμάστηκε σκληρά κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Οι γονείς του του εμφύσησαν τις βασικές αξίες που θα καθόριζαν την μετέπειτα πορεία του: την εργατικότητα, την τιμιότητα, τον σεβασμό στον συνάνθρωπο και, πάνω από όλα, τον άρρηκτο δεσμό με την κρητική γη. Το Ρέθυμνο εκείνης της εποχής ήταν μια πόλη πνευματική μεν, αλλά οικονομικά καθημαγμένη. Οι υποδομές ήταν υποτυπώδεις, η φτώχεια ορατή και οι ευκαιρίες για τους νέους ελάχιστες.

«Κόντρα στο Ρεύμα» της Μετανάστευσης

Κατά τη δεκαετία του 1950 και του 1960, η ελληνική επαρχία βίωνε το μεγάλο κύμα της εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης. Χιλιάδες νέοι Κρητικοί εγκατέλειπαν τα χωριά και τις πόλεις τους, αναζητώντας εργασία στα εργοστάσια της Γερμανίας, του Βελγίου, ή στις πολυκατοικίες της Αθήνας. Το Ρέθυμνο άδειαζε από το πιο ζωτικό του δυναμικό.

Σε αυτό το σημείο, ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης, μαζί με τον αδελφό του Τάκη Δασκαλαντωνάκη, πήραν μια απόφαση που θα άλλαζε τη μοίρα της περιοχής: αποφάσισαν να μείνουν. Πίστευαν ότι ο τόπος τους είχε κρυμμένες δυνάμεις και ότι με σκληρή δουλειά και καθαρό μυαλό μπορούσαν να προκόψουν στον δικό τους τόπο. Αυτό το πείσμα να μην εγκαταλείψουν τις ρίζες τους υπήρξε το πρώτο μεγάλο θεμέλιο της μετέπειτα αυτοκρατορίας τους.

2. Από το Ελαιόλαδο στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις

Η επιχειρηματική διαδρομή του Νίκου Δασκαλαντωνάκη δεν ξεκίνησε από τα πολυτελή λόμπι των πεντάστερων ξενοδοχείων, αλλά από τη σκόνη της κρητικής υπαίθρου και το άρωμα του ελαιολάδου.

Το «Σχολείο» του Εμπορίου

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, τα δύο αδέλφια δραστηριοποιήθηκαν στο εμπόριο ελαιολάδου. Το ελαιόλαδο ήταν ο «υγρός χρυσός» της Κρήτης, αλλά η αγορά του ήταν εξαιρετικά κατακερματισμένη, με δύσκολες ισορροπίες και έντονο ανταγωνισμό. Ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης γύριζε χωριό το χωριό, μιλούσε με τους παραγωγούς, μάθαινε τις ανάγκες τους και έχτιζε σχέσεις εμπιστοσύνης.

Αυτή η ενασχόληση αποδείχθηκε το καλύτερο πανεπιστήμιο. Εκεί έμαθε:

• Τη σημασία της συνέπειας και του λόγου της τιμής στις εμπορικές συμφωνίες.
• Τη διαχείριση του ρίσκου σε περιόδους κακών σοδειών ή οικονομικών κρίσεων.
• Την ψυχολογία του Κρητικού παραγωγού, μια γνώση που θα του φαινόταν πολύτιμη όταν αργότερα θα συνέδεε τον τουρισμό με την πρωτογενή παραγωγή.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η επιχείρηση των αδελφών Δασκαλαντωνάκη μετατράπηκε σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο αξιόπιστες εμπορικές δυνάμεις στην Κρήτη, εξάγοντας προϊόντα και αποκτώντας σημαντική κεφαλαιακή επάρκεια.

Η Μεγάλη Διορατικότητα: Η Στροφή στον Τουρισμό

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι ο κόσμος άλλαζε. Η Ευρώπη ευημερούσε και ένα νέο κύμα ξένων περιηγητών άρχιζε να αναζητά προορισμούς στη Μεσόγειο. Ενώ για τους περισσότερους η Κρήτη παρέμενε ένας καθαρά αγροτικός νομός, για εκείνον ήταν ένας ανεκμετάλλευτος παράδεισος.

Κατάλαβε ότι η πραγματική ανάπτυξη του μέλλοντος δεν θα ερχόταν μόνο από τα προϊόντα που εξήγαγε η Κρήτη, αλλά από τους ανθρώπους που θα εισήγαγε το νησί. Με το κεφάλαιο που είχαν συγκεντρώσει από το εμπόριο ελαιολάδου, τα δύο αδέλφια αποφάσισαν να κάνουν το μεγάλο άλμα στο άγνωστο: να επενδύσουν στον τουρισμό.

3. Η Ίδρυση της Grecotel και η Συνεργασία με την TUI

Το 1976 αποτελεί έτος-σταθμό για τον ελληνικό τουρισμό. Είναι η χρονιά που ανοίγει τις πύλες του το Rithymna Beach στο Ρέθυμνο. Δεν επρόκειτο για ένα ακόμη ξενοδοχείο της σειράς, αλλά για ένα φιλόδοξο, πρωτοποριακό resort πολυτελείας που σχεδιάστηκε για να προσφέρει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες σε απαιτητικούς ξένους επισκέπτες.

Η Στρατηγική Συμμαχία με τη Γερμανική TUI

Η επιτυχία του Rithymna Beach τράβηξε αμέσως την προσοχή των μεγάλων ευρωπαϊκών τουριστικών ομίλων. Ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης, με το επιχειρηματικό αισθητήριο που τον διέκρινε, κατάλαβε ότι για να αποκτήσει η επιχείρησή του παγκόσμια εμβέλεια, χρειαζόταν έναν ισχυρό διεθνή σύμμαχο.

Έτσι, γεννήθηκε η συνεργασία με τον γερμανικό τουριστικό κολοσσό TUI. Η ίδρυση της Grecotel ως κοινοπραξία αποτέλεσε ένα μοναδικό case study για την ελληνική οικονομία. Ήταν η πρώτη φορά που ένας παγκόσμιος ηγέτης του τουρισμού εμπιστευόταν σε τέτοιο βαθμό έναν Έλληνα επιχειρηματία, αφήνοντάς του ουσιαστικά το απόλυτο management των ξενοδοχειακών μονάδων.

Η Φιλοσοφία της Grecotel: Η Αναβάθμιση του Προϊόντος

Η φιλοσοφία που εισήγαγε ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης στην Grecotel βασιζόταν σε τρεις απαράβατους κανόνες:

1. Ποιότητα χωρίς συμβιβασμούς: Από την αρχιτεκτονική και τη διακόσμηση μέχρι τα λευκά είδη και την εκπαίδευση του προσωπικού.
2. Ανθρωποκεντρική εξυπηρέτηση: Η περίφημη «Grecotel Φιλοξενία», όπου ο επισκέπτης δεν αντιμετωπίζεται ως πελάτης, αλλά ως φιλοξενούμενος σε ένα αρχοντικό κρητικό σπίτι.
3. Σεβασμός στο περιβάλλον: Η Grecotel υπήρξε η πρώτη ξενοδοχειακή αλυσίδα στην Ελλάδα που ίδρυσε ειδικό τμήμα περιβάλλοντος και πολιτιστικής κληρονομιάς, πολύ πριν ο «βιώσιμος τουρισμός» γίνει παγκόσμια μόδα.

4. Η Συμβολή στην Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξη του Ρεθύμνου

Αν και ο Όμιλος Grecotel επεκτάθηκε γρήγορα σε ολόκληρη την Ελλάδα (Κέρκυρα, Μύκονο, Κω, Ρόδο, Χαλκιδική, Πελοπόννησο, Αθήνα), η καρδιά του Νίκου Δασκαλαντωνάκη παρέμεινε πάντα στο Ρέθυμνο. Η συμβολή του στην ανάπτυξη της γενέτειράς του είναι τόσο βαθιά, που η σύγχρονη ιστορία της πόλης δεν μπορεί να γραφτεί χωρίς αναφορές στο όνομά του.

Μεταμόρφωση της Τοπικής Οικονομίας

Πριν από την έλευση της Grecotel, το Ρέθυμνο βρισκόταν στη σκιά του Ηρακλείου και των Χανίων, τα οποία διέθεταν αεροδρόμια και μεγαλύτερη τουριστική κίνηση. Ο Δασκαλαντωνάκης απέδειξε ότι το Ρέθυμνο διέθετε ένα μοναδικό πλεονέκτημα: την αυθεντικότητά του, την πανέμορφη παλιά πόλη και το εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό του.

Με τη δημιουργία εμβληματικών μονάδων όπως το Creta Palace και το Club Marine Palace στον Πάνορμο, ο όμιλος έγινε ο μεγαλύτερος εργοδότης στον νομό. Χιλιάδες οικογένειες βρήκαν σταθερή, καλά αμειβόμενη εργασία. Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν η εκπαίδευση: τα ξενοδοχεία της Grecotel λειτούργησαν ως ένα ανώτατο πρακτικό πανεπιστήμιο τουρισμού. Οι εργαζόμενοι έμαθαν ξένες γλώσσες, επαγγελματικό service, κανόνες υγιεινής και διεθνή standards, ανεβάζοντας το επίπεδο ολόκληρης της τοπικής αγοράς.

Η Σύνδεση Τουρισμού και Πρωτογενούς Τομέα: Η AgrecoFarms

Μία από τις πιο πρωτοποριακές και αγαπημένες ιδέες του Νίκου Δασκαλαντωνάκη υλοποιήθηκε στο Άδελε του Ρεθύμνου. Βλέποντας ότι ο μαζικός τουρισμός κινδύνευε να αποκόψει τους ξένους επισκέπτες από την πραγματική ζωή της Κρήτης, δημιούργησε την AgrecoFarms.

Πρόκειται για ένα παραδοσιακό κτήμα 40 στρεμμάτων, το οποίο αναβιώνει με απόλυτο σεβασμό τις μεθόδους παραγωγής του περασμένου αιώνα. Στην Agreco:

• Παράγονται βιολογικά προϊόντα (λάδι, κρασί, τυρί, μέλι).
• Λειτουργεί παραδοσιακός νερόμυλος, λιοτρίβι, πατητήρι και ξυλόφουρνος.
• Οι τουρίστες μπορούν να συμμετάσχουν στον τρύγο, στο μάζεμα των ελιών και στο κούρεμα των προβάτων.

Με την κίνηση αυτή, ο Δασκαλαντωνάκης πέτυχε κάτι μοναδικό: επαναπροσδιόρισε την πολυτέλεια, συνδέοντάς την όχι με το μάρμαρο και το χρυσό, αλλά με την απλότητα, τη γεύση μιας φρεσκοψημένης ντομάτας με κρητικό ελαιόλαδο και την επαφή με τη φύση. Η AgrecoFarms έγινε παγκόσμιο παράδειγμα προς μίμηση για τον αγροτουρισμό.

5. Διπλωματική Δράση: Επίτιμος Πρόξενος της Ρωσίας

Η προσωπικότητα του Νίκου Δασκαλαντωνάκη ξεπέρασε νωρίς τα όρια των επιχειρήσεων. Η ικανότητά του να χτίζει γέφυρες επικοινωνίας και ο διεθνής του προσανατολισμός οδήγησαν το 1998 στον επίσημο ορισμό του ως Επίτιμου Προξένου της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα.

Μια Γέφυρα Φιλίας και Τουρισμού

Η ανάληψη αυτών των καθηκόντων δεν ήταν μια τυπική, τίμια θέση χωρίς περιεχόμενο. Ο Δασκαλαντωνάκης ίδρυσε το Προξενείο στο Ρέθυμνο και εργάστηκε μεθοδικά για περισσότερες από δύο δεκαετίες.

• Προστασία Πολιτών: Το προξενείο προσέφερε ουσιαστική βοήθεια σε χιλιάδες Ρώσους τουρίστες που αντιμετώπιζαν προβλήματα (υγείας, απώλειας εγγράφων κ.λπ.), καθώς και στη μεγάλη κοινότητα Ρώσων που ζούσαν μόνιμα στα νησιά.
• Ανάπτυξη Νέων Αγορών: Εκείνη την περίοδο, η ρωσική αγορά ήταν σε τεράστια άνοδο. Ο Δασκαλαντωνάκης διευκόλυνε τις διαδικασίες έκδοσης βίζας, διοργάνωσε επιχειρηματικά φόρουμ και κατάφερε να καταστήσει την Κρήτη και τη Ρόδο τους κορυφαίους προορισμούς για τους Ρώσους ταξιδιώτες υψηλού εισοδήματος.

Η Ύψιστη Αναγνώριση στο Κρεμλίνο

Η πολυετής προσφορά του στη διπλωματία και την προσέγγιση των δύο λαών αναγνωρίστηκε με τον πιο επίσημο τρόπο τον Νοέμβριο του 2019. Σε μια λαμπρή τελετή στο Κρεμλίνο, ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, του απένειμε το «Τάγμα της Φιλίας» (Order of Friendship).

Η διάκριση αυτή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες που έχουν δοθεί ποτέ σε Έλληνα πολίτη, επιβεβαιώνοντας το διεθνές κύρος και την εκτίμηση που απολάμβανε ο Ρεθεμνιώτης επιχειρηματίας εκτός των ελληνικών συνόρων. Λίγες ημέρες αργότερα, η Ρωσική Πρεσβεία στην Αθήνα διοργάνωσε ειδική δεξίωση προς τιμήν του, όπου τονίστηκε ο ρόλος του ως «ακούραστου εργάτη» των ελληνορωσικών σχέσεων.

6. Κοινωνικό Έργο και το Ίδρυμα NDF

Για τον Νίκο Δασκαλαντωνάκη, η επιχειρηματική επιτυχία είχε νόημα μόνο όταν επέστρεφε ως όφελος στην κοινωνία. Η φιλοσοφία της προσφοράς υπήρχε πάντα στις δράσεις του, αλλά απέκτησε θεσμική μορφή με την ίδρυση του Φορέα Ν. Δασκαλαντωνάκης – NDF (Nicos Daskalantonakis Foundation).

Πυλώνες Δράσης του NDF

Το ίδρυμα εστιάζει τις προσπάθειές του σε τρεις κεντρικούς άξονες:

1. Παιδεία και Υποτροφίες: Το NDF παρέχει σταθερά υποτροφίες σε νέους και νέες από την Κρήτη και άλλες περιοχές της Ελλάδας, προκειμένου να πραγματοποιήσουν προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές σε αντικείμενα που σχετίζονται με τον τουρισμό, τη διοίκηση επιχειρήσεων και τον πολιτισμό.
2. Διάσωση Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Έχει χρηματοδοτήσει αρχαιολογικές ανασκαφές, συντηρήσεις βυζαντινών ναών και αναστηλώσεις ιστορικών κτιρίων στο Ρέθυμνο. Ξεχωριστή είναι η στήριξή του στο Μουσείο της Αρχαίας Ελεύθερνας, ένα έργο παγκόσμιας αρχαιολογικής σημασίας για την Κρήτη.
3. Στήριξη Τοπικών Κοινοτήτων: Σε περιόδους κρίσεων (όπως φυσικές καταστροφές ή η οικονομική κρίση της περασμένης δεκαετίας), το ίδρυμα στάθηκε αθόρυβα στο πλευρό ευπαθών ομάδων, ενισχύοντας κοινωνικά παντοπωλεία, νοσοκομεία και σχολεία.

Μέσα από το NDF, ο Νίκος Δασκαλαντωνάκης εξασφάλισε ότι η κληρονομιά του δεν θα είναι μόνο τα ξενοδοχειακά συγκροτήματα, αλλά και η επένδυση στο μυαλό και την ψυχή των επόμενων γενεών.

7. Βραβεύσεις, Διακρίσεις και Διεθνής Αναγνώριση

Η πορεία του Νίκου Δασκαλαντωνάκη έχει σφραγιστεί από δεκάδες βραβεία, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τα βραβεία αυτά δεν αφορούν μόνο τα οικονομικά μεγέθη των επιχειρήσεών του, αλλά κυρίως την ποιότητα των υπηρεσιών και την καινοτομία που εισήγαγε.

• Tourism Awards – Συνολική Προσφορά: Έχει τιμηθεί με το βραβείο Lifetime Achievement για τη συνολική του προσφορά στον ελληνικό τουρισμό, αναγνωριζόμενος από το σύνολο του επιχειρηματικού κόσμου ως ο «δάσκαλος» του κλάδου.
• Περιβαλλοντικά Βραβεία: Τα ξενοδοχεία της Grecotel έχουν λάβει εκατοντάδες γαλάζιες σημαίες και διεθνείς πιστοποιήσεις (όπως το TUI Green Globe), καθώς ο όμιλος υπήρξε πρωτοπόρος στην ανακύκλωση, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και την προστασία της θαλάσσιας ζωής.
• Τιμητικές Διακρίσεις από την Τοπική Αυτοδιοίκηση: Ο Δήμος Ρεθύμνης και η Περιφέρεια Κρήτης έχουν ανακηρύξει τον Νίκο Δασκαλαντωνάκη επίτιμο δημότη και τον έχουν βραβεύσει για τη διαρκή προσφορά του στην ανάδειξη του νησιού.

«Αυτό το άρθρο γράφτηκε από την Εύα Λαδιά με τη δημιουργική και ερευνητική συνδρομή τεχνητής νοημοσύνης.»

The post Νίκος Δασκαλαντωνάκης: O σεμνός ευεργέτης του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Φίλε κ. Διευθυντά

Την 16ην παρελθόντος μηνός Νοεμβρίου, εδημοσιεύθη εις τας εφημερίδας «Βήμα» και «Κρητική Επιθεώρησις», μια μου επιστολή με θέμα, επ’ ευκαιρία της παραχωρήσεως των σπιθιών εις τους τρωγλωδύτας της πόλεως, «πως δηλαδή ο Δήμος και διά ποίων ενεργειών του, κατόρθωσε να πείση τους αρμοδίους του Υπουργείου Προνοίας, να αποφασίσουν, αλλά και να προβούν εις την εκτέλεσιν της ανθρωπιστικής αυτής αποφάσεως».

Στην τελευταία παράγραφον της επιστολής μου εκείνης, υπεσχέθη να δώσω στην δημοσιότητα, τον τρόπον με τον οποίον ο Δήμος επί των ημερών της διοικήσεώς του υπ’ εμού, κατώρθωσε και επέτυχε, να του χορηγηθή η κυριότης του οικοπεδικού εκείνου χώρου και επί υπουργίας τινος επετεύχθη τούτο.

Αν προβαίνω εις την ενέργειαν αυτήν, το κάνω εξ υποχρεώσεως, διότι θεωρώ τον εαυτόν μου ηθικώς υποχρεωμένον έναντι της πόλεως, να φέρω εις την δημοσιότητα το όνομα του φίλου της εκείνου, ο οποίος ως Υπουργός Γεωργίας τότε, απεφάσισε, αλλά και υπέγραψε την απόφασιν της παραχωρήσεως του χώρου εκείνου εις τον Δήμον.

Η ανάμνησις εκείνη, ας αποτελέση μνημόσυνον εις μνήμην του φίλου εκείνου του Κων. Αδαμοπούλου, ως και του άλλου εκείνου, ο οποίος ήτο η αφορμή και ο Κων. Αδαμόπουλος να συμπαθήση αλλά και να αγαπήση το Ρέθυμνον, εξ αιτίας του μεγάλου φιλικού δεσμού ο οποίος μεταξύ των υφίστατο του Νίκου Ασκούτσι.

Αλλά ας εξιστορήσωμεν το Ιστορικόν, του πως εζήτησα από τον Υπουργόν κ. Αδαμόπουλον την παραχώρησιν του χώρου, τι μεταξύ εκείνου και του αρμοδίου Διευθυντού διημείφθη, δίδοντάς του συγχρόνως την διαταγήν να κάμη ό,τι εγώ του ζητούσα.

Νομίζω προς άρσιν κάθε παρεξηγήσεως, άλλως τε αυτό εξάγεται και από το σχετικό αρχείο του Δήμου, ότι πρέπει στο σημείο αυτό να αναφέρω ότι, η Παπούρα κατά νομήν είχε παραχωρηθή παλαιότερον, εις τον Δήμον υπό της Επιτροπής αποκαταστάσεως Προσφύγων. Μετά παρέλευσιν αρκετών ετών, το Κράτος άγνωστον διά τί, παρεχώρησε τον χώρον αυτόν ως και συνεχομένην έκτασιν  προς αυτόν ακόμη αρκετήν, χαρακτηριζομένη αύτη εις το σχετικόν τοπογράφημα του Υπουργείου, ως χώρος οικοδομικός, εις το Υπ. Εθνικής Αμύνης αναγκαιούσα αύτη εις αυτό.

Ο χώρος εν τη συνόλω του μετά την τοιαύτην παραχώρησιν, ετοπογραφήθη κατόπιν Δ/τής βεβαίως αρμοδίας Στρ. Αρχής, υπό του μακαρίτου συμπολίτου Ταγματάρχου του Μηχανικού τότε, Αγησιλάου Χατζηανδρέου.

Ο Δήμος προέβη εις διαβήματα και γραπτά αλλά και προσωπικών παραστάσεων προς τους αρμοδίους, πλην όμως ματαίως, διότι μας προεβάλετο η δικαιολογία ότι αναγκαιοί εις το Υπ. Αμύνης.

Μετά διετίαν αν δεν απατώμαι και επειδή ο χώρος δεν είχε χρησιμοποιηθή υπό του Υπ. Αμύνης, ανεκλήθη η παλαιά απόφασις, δι’ ης είχε παραχωρηθή και ο χώρος επανήλθε και πάλιν εις το Υπ. Γεωργίας, η ανάκλησις αύτη εκοινοποιήθη και εις τον Δήμον.

Σε ένα μου ταξείδι, μετά την ανάκλησιν αυτήν, εις Αθήνας, επεσκέφθην τον μακαρίτην Αδαμόπουλον ως Υπουργόν Γεωργίας, με τον οποίον είχον συνδεθή εξ αιτίας του μακαρίτη Ν. Ασκούτση, διά μίαν άλλην υπόθεσιν του Δήμου και την οποίαν δεν μου ηρνήθη, εξεμεταλλεύθην την στιγμήν και ενόμισα ότι ήτο κατάλληλος η ευκαιρία, να του ζητήσω όπως δι’ αποφάσεώς του παραχωρήση εις τον Δήμον κατά κυριότητα, ολόκληρον την Παπούρα.

Μου απεκλείσθη ευθύς αμέσως η ολοκληρωτική παραχώρησις, διότι το υπόλοιπον και συνεχόμενον τμήμα του παλαιού χώρου που κατά νομήν είχε παραχωρηθή εις τον Δήμον υπό της Ε.Α.Π. ήτο χώρος, ως και ανωτέρω αναφέρεται, ο οποίος εις το σχετικό τοπογράφημα του Υπ. Γεωργίας ως χώρος στεγαστικός ανεφέρετο.

Μου εζητήθη να καθορίσω δι’ αιτήσεώς μου, εις τι θα εχρησιμοποιείτο ο χώρος εκείνος υπό του Δήμου.

Επί τόπου συνέταξα την ζητηθείσαν αίτησιν και καθώριζα ότι δι’ έργα κοινής ωφελείας, αλλά και εξωραϊστικά ο Δήμος θα τον εχρησιμοποίει, εφ’ όσον θα παρεχωρείτο εις αυτόν και κυριότητα.

Κατόπιν αυτού εκλήθη ο αρμόδιος Διευθυντής του Υπουργείου και του έδωκε την σχετικήν διαταγήν ως εξής, ας μου επιτραπή επί λέξει να αναφέρω την δοθείσαν εντολήν «άκουσε, εις τας τελευταίας Βουλευτικάς εκλογάς και μόλις προεκηρύχθησαν, πήγα στην Κορυνθίαν, οι συμπολίται μου, μου είπαν, μα εμείς ενομίζαμεν ότι θα σε εβλέπαμε υποψήφιον Ρεθύμνου και όχι Κορυνθίας» αφ ου σου λέγω αυτά καταλαβαίνεις τι θέλω να σου πω και πόσον το Ρέθυμνον με ενδιαφέρει, πάρε τον Δήμαρχο και πήγαινε μέσα να κάμης ότι σου πη.

Έτσι περιήλθε στο Δήμο η Παπούρα Μυσσιρίων κατά κυριότητα, εις την οποίαν ενεκατεστάθησαν προ ημερών οι Τρωγλοδύται της πόλεως, το δε υπόλοιπον τμήμα αυτής, ο Δήμος υπεσχέθη να παραχωρήση διά την εγκατάστασιν της Γεωπονικής Σχολής, ως είχα διαβάσει τότε στις τοπικές εφημερίδες, εάν βέβαια πραγματοποιηθή κάποτε η υπόσχεσι εκείνη.

Νομίζω, ότι ο Δήμος ως εκπρόσωπος της πόλεως αναγνωρίζοντας την εδεργεσίαν η οποία προσεγένετο εις αυτήν, υπό ενός φίλου αυτής και από συναισθηματισμόν και μόνον έχει καθήκον, να εκδηλώση την ευγνωμοσύνην του αυτήν, προς τον άνθρωπον εκείνον, ο οποίος του παρεχώρησε μίαν όχι ευκαταφρόνητον έκτασιν, διά της οποίας τόσον έχει εξυπηρετηθή, συνισταμένη εις την ονομασίαν του Συνοικισμού των Τρωγλοδυτών με το όνομά του, ή το ολιγώτερον της κυρίας οδού προσπελάσεως τούτου.

Ο Δήμος εκδηλώνων διά του τρόπου αυτού την ευγνωμοσύνην του, προς τον ευεργετήσαντα αυτόν, δεν τιμά μόνον εκείνον, αλλά πρωτίστως εαυτόν.

Ευχαριστώ διά την φιλοξενίαν.

ΣΤ. ΨΥΧΟΥΝΤΑΚΗΣ

Ιατρός

ΠΗΓΗ: ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ

Πέμπτη 2 Δεκεμβρίου 1965

The post Πώς και υπό τίνος παρεχωρήθη η Παπούρα Μυσσιρίων εις τον Δήμον appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

1. Εισαγωγή: Ένας Αιώνας Ζωής στην Υπηρεσία του Ανθρώπου και του Νόμου

Όταν τον Ιούνιο του 2020 η καμπάνα του Μητροπολιτικού Ναού του Ρεθύμνου ήχησε πένθιμα, η πόλη δεν αποχαιρετούσε απλώς έναν ακόμη επιφανή πολίτη της. Αποχαιρετούσε τον τελευταίο μιας ολόκληρης γενιάς διανοουμένων, αγωνιστών και νομικών που σμίλεψαν τη φυσιογνωμία της μεταπολεμικής Κρήτης. Ο Γεώργιος Βασ. Δρανδάκης, φεύγοντας πλήρης ημερών σε ηλικία 103 ετών, άφησε πίσω του ένα κενό δυσαναπλήρωτο, αλλά ταυτόχρονα και μια πνευματική προίκα που όμοιά της σπάνια συναντά κανείς στην τοπική ιστορία.

Η ζωή του Γεωργίου Δρανδάκη υπήρξε ένας ζωντανός καθρέφτης του ελληνικού 20ού αιώνα. Γεννημένος το 1917, μέσα στη δίνη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και του Εθνικού Διχασμού, έζησε τη δικτατορία του Μεταξά, το έπος του ’40, τη γερμανική Κατοχή, τον αδελφοκτόνο Εμφύλιο, την ταραγμένη μεταπολεμική περίοδο, τη δικτατορία των συνταγματαρχών και την ανατολή της Μεταπολίτευσης. Σε όλες αυτές τις συμπληγάδες της ιστορίας, ο Δρανδάκης δεν υπήρξε ποτέ παθητικός θεατής. Όρθωσε το ανάστημά του, υπερασπίστηκε τις πανανθρώπινες αξίες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης και κατάφερε να μετατρέψει το νομικό επάγγελμα από στεγνή δικονομική διαδικασία σε ύψιστο κοινωνικό λειτούργημα.

Το όνομά του είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένο με την έννοια του «Νέστορα». Ήταν ο σοφός γέροντας, ο άνθρωπος της μεσότητας και της σύνθεσης, στον οποίο προσέτρεχαν όλοι —ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης ή κοινωνικής τάξης— για να ζητήσουν μια συμβουλή, να βρουν το δίκιο τους ή να αναζητήσουν μια λύση σε δυσεπίλυτα κοινωνικά προβλήματα.

2. Το Οικογενειακό Υπόβαθρο και η Διαμόρφωση ενός Πνευματικού Ανθρώπου

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της προσωπικότητας του Γεωργίου Δρανδάκη, πρέπει να στρέψει το βλέμμα του στις ρίζες του. Η οικογένεια Δρανδάκη αποτελεί μια από τις πιο ιστορικές και σεβάσμιες οικογένειες των γραμμάτων και των επιστημών στο Ρέθυμνο. Μεγαλωμένος σε ένα περιβάλλον όπου το βιβλίο, η ιστορική έρευνα, η αγάπη για την κρητική παράδοση και η ευρωπαϊκή παιδεία αποτελούσαν καθημερινή βιωματική πραγματικότητα, ο νεαρός Γιώργος ανέπτυξε από νωρίς μια σπάνια πνευματική συγκρότηση.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον αδελφό του, τον Νικόλαο Δρανδάκη, ο οποίος εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους Έλληνες βυζαντινολόγους και καθηγητές πανεπιστημίου, αφήνοντας πίσω του μνημειώδες έργο για τα βυζαντινά μνημεία της Μάνης και της Κρήτης. Τα δύο αδέλφια, αν και ακολούθησαν διαφορετικούς επιστημονικούς δρόμους, μοιράζονταν την ίδια ακριβώς προσήλωση στην αριστεία, το ήθος και την ανιδιοτελή προσφορά.

Η παιδεία που έλαβε ο Γεώργιος Δρανδάκης δεν ήταν απλώς ακαδημαϊκή. Ήταν μια βαθιά ανθρωπιστική καλλιέργεια, βασισμένη στις αρχές της κλασικής αρχαιότητας, του χριστιανικού ανθρωπισμού και του ευρωπαϊκού διαφωτισμού. Αυτή η ευρύτητα πνεύματος του χάρισε τη χαρακτηριστική «γαλατική ευγένεια» που τον συνόδευε μέχρι το τέλος της ζωής του —ένα μειλίχιο ύφος, μια αρχοντική συμπεριφορά και μια ικανότητα να συνομιλεί με την ίδια άνεση τόσο με τους ανώτατους δικαστικούς λειτουργούς της χώρας όσο και με τον πιο απλό αγρότη του Ψηλορείτη.

3. Η Δικηγορία ως Λειτούργημα: 50 Χρόνια στις Επάλξεις της Θέμιδας

Όταν ο Γεώργιος Δρανδάκης ορκίστηκε δικηγόρος και ενγράφηκε στον Δικηγορικό Σύλλογο Ρεθύμνης, η δικηγορία στην επαρχία ήταν ένα επάγγελμα σκληρό, γεμάτο προκλήσεις. Σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές του πολέμου και του εμφυλίου διχασμού, οι δικαστικές αίθουσες γίνονταν συχνά το πεδίο όπου μεταφέρονταν οι κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις της εποχής.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο Δρανδάκης επέβαλε εξαρχής τον δικό του κώδικα αξιών. Για εκείνον, ο δικηγόρος δεν ήταν ένας απλός εντολοδόχος που αναζητούσε το νομικό παραθυράκι για να κερδίσει μια δίκη. Ήταν ένας συλλειτουργός της Δικαιοσύνης. Η νομική του σκέψη ήταν βαθιά, αναλυτική και πάντα προσανατολισμένη στην εύρεση της ουσιαστικής αλήθειας. Στις αγορεύσεις του δεν κατέφευγε σε φθηνούς εντυπωσιασμούς ή ρητορικά τεχνάσματα. Αντίθετα, χρησιμοποιούσε τη δύναμη των επιχειρημάτων, τη βαθιά γνώση του αστικού και ποινικού δικαίου και μια αφοπλιστική ηθική ακεραιότητα που ανάγκαζε ακόμα και τους δικαστές να τον ακούν με απόλυτη προσήλωση.

Για μισό αιώνα, η υπογραφή του Γεωργίου Δρανδάκη κάτω από δικόγραφα, συμβόλαια και νομικές γνωμοδοτήσεις αποτελούσε εγγύηση εγκυρότητας και δικαιοσύνης. Η φήμη του ξεπέρασε γρήγορα τα στενά όρια του Ρεθύμνου, καθιστώντας τον έναν από τους πιο σεβαστούς νομικούς σε ολόκληρη την Κρήτη. Νέοι δικηγόροι της εποχής αναζητούσαν μια θέση μαθητείας δίπλα του, θεωρώντας το γραφείο του ένα «μικρό πανεπιστήμιο» νομικής επιστήμης και επαγγελματικής ηθικής.

4. Η Εθνική Αντίσταση και η Γενναία Στάση στα Χρόνια της Δοκιμασίας

Μια από τις πιο λαμπρές, αν και συχνά χαμηλών τόνων (λόγω της έμφυτης μετριοπάθειάς του), σελίδες της ζωής του Γεωργίου Δρανδάκη γράφτηκε κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Η Κρήτη, ως γνωστόν, πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος για την αντίστασή της στον ναζισμό, και το Ρέθυμνο βρέθηκε στο επίκεντρο αυτού του αδυσώπητου αγώνα.

Ο νεαρός τότε δικηγόρος δεν δίστασε να στρατευτεί στις γραμμές της Εθνικής Αντίστασης. Η δράση του δεν είχε τον χαρακτήρα της ένοπλης σύγκρουσης στα βουνά, αλλά μιας εξίσου επικίνδυνης και κρίσιμης αποστολής στις αστικές και ημιαστικές περιοχές. Χρησιμοποιώντας τη νομική του ιδιότητα και το δίκτυο των γνωριμιών του, λειτούργησε ως σύνδεσμος, παρείχε νομική κάλυψη σε διωκόμενους πατριώτες και συγκέντρωνε πληροφορίες ζωτικής σημασίας για τον αντιστασιακό αγώνα.

Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό της δράσης του κατά την περίοδο αυτή —αλλά και στα μετέπειτα ταραγμένα χρόνια του Εμφυλίου— ήταν η απόλυτη ανεξαρτησία του. Ο Δρανδάκης αρνήθηκε πεισματικά να επιτρέψει σε οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα ή παράταξη να καπηλευτεί την προσφορά του. Για εκείνον, ο αγώνας ήταν εθνικός και ανθρωπιστικός, όχι κομματικός. Αυτή η στάση του έδωσε το ηθικό δικαίωμα να παρεμβαίνει και να σώζει ανθρώπους από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, όποτε έβλεπε ότι η ανθρώπινη ζωή και η δικαιοσύνη απειλούνταν από τον φανατισμό και τη βαρβαρότητα.

5. Οδηγός και Προστάτης: Η Διάσωση των Πολιτικά Διωκόμενων Συναδέλφων

Μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα βυθίστηκε στο σκοτάδι του Εμφυλίου και των μετεμφυλιακών διώξεων. Ήταν μια εποχή όπου οι πολιτικές πεποιθήσεις μπορούσαν να κοστίσουν σε έναν άνθρωπο την καριέρα, την ελευθερία ή ακόμα και τη ζωή του. Οι δικηγόροι, ως υπερασπιστές των δικαιωμάτων των πολιτών, βρέθηκαν συχνά στο στόχαστρο των κρατικών μηχανισμών ασφαλείας.

Σε αυτή την εξαιρετικά επικίνδυνη συγκυρία, ο Γεώργιος Δρανδάκης επέδειξε απαράμιλλο θάρρος. Βλέποντας συναδέλφους του δικηγόρους να φυλακίζονται, να εκτοπίζονται ή να στερούνται το δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματός τους λόγω των αριστερών ή δημοκρατικών τους φρονημάτων, αποφάσισε να δράσει.

Ρισκάροντας την προσωπική του ασφάλεια, την επαγγελματική του άδεια και την κοινωνική του θέση, ο Δρανδάκης βγήκε μπροστά ως ασπίδα προστασίας. Εμφανιζόταν στα δικαστήρια ως μάρτυρας υπεράσπισης, συνέτασσε υπομνήματα προς τις αρχές και χρησιμοποιούσε όλο το νομικό και προσωπικό του κύρος για να αποδείξει την αθωότητα των διωκόμενων συναδέλφων του. Δεν ρώτησε ποτέ κανέναν τι ψήφιζε ή ποια πολιτική ιδεολογία ασπαζόταν. Το μόνο που τον ένοιαζε ήταν ότι επρόκειτο για συναδέλφους του, για ανθρώπους της δικαιοσύνης που υφίσταντο άδικες διώξεις. Αυτή η στάση του τον κατέστησε σύμβολο συναδελφικής αλληλεγγύης και ηθικού μεγαλείου.

6. Η Ηγετική Παρουσία στον Δικηγορικό Σύλλογο Ρεθύμνης (22 Χρόνια στην Προεδρία)

Η αναγνώριση της αξίας και του ήθους του Γεωργίου Δρανδάκη από τους συναδέλφους του αποτυπώθηκε με τον πιο εμφατικό τρόπο στις εκλογικές διαδικασίες του Δικηγορικού Συλλόγου Ρεθύμνης. Αφού υπηρέτησε επί σειρά ετών ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και ως Γενικός Γραμματέας, εξελέγη Πρόεδρος του Συλλόγου, μια θέση την οποία διατήρησε για 22 συνεχή χρόνια.

Η 22ετής προεδρία του Δρανδάκη θεωρείται η «χρυσή εποχή» του Δικηγορικού Συλλόγου Ρεθύμνης. Δεν ήταν ένας πρόεδρος γραφείου. Μετέτρεψε τον σύλλογο σε έναν ζωντανό οργανισμό, έναν παρεμβατικό θεσμό που δεν ασχολούνταν μόνο με τα στενά συνδικαλιστικά αιτήματα των κλάδων, αλλά αποτελούσε την πνευματική και κοινωνική εμπροσθοφυλακή ολόκληρου του νομού.

Υπό την ηγεσία του, ο Δικηγορικός Σύλλογος απέκτησε διεθνή προσανατολισμό, διοργάνωσε πρωτοποριακά νομικά συνέδρια και πήρε θέση για όλα τα μεγάλα ζητήματα που απασχολούσαν την ελληνική κοινωνία. Ο Δρανδάκης κατάφερε να ενώσει τον κλάδο, να σβήσει τις παλιές πολιτικές αντιπαλότητες και να εμπνεύσει στους νεότερους συναδέλφους του την αίσθηση ότι η συμμετοχή στον σύλλογο αποτελεί ύψιστη τιμή και ευθύνη.

7. Το Έπος του Δικαστικού Μεγάρου: Ένας Αγώνας Ζωής για τις Υποδομές της Πόλης

Αν υπάρχει ένα υλικό μνημείο στο Ρέθυμνο που φέρει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του Γευργίου Δρανδάκη, αυτό είναι αναμφίβολα το Δικαστικό Μέγαρο. Για δεκαετίες, η απονομή της δικαιοσύνης στο Ρέθυμνο γινόταν κάτω από άθλιες συνθήκες, σε κτήρια ακατάλληλα, στενά και ανθυγιεινά, που δεν τιμούσαν ούτε τους λειτουργούς της δικαιοσύνης ούτε τους πολίτες.

Ο Δρανδάκης κατάλαβε νωρίς ότι η δικαιοσύνη χρειάζεται και το κατάλληλο «σπίτι» για να απονέμεται με την πρέπουσα σοβαρότητα. Έτσι, έθεσε ως στόχο ζωής την ανέγερση ενός σύγχρονου Δικαστικού Μεγάρου. Ο αγώνας αυτός αποδείχθηκε μια πραγματική Οδύσσεια. Ο Δρανδάκης είχε να αντιμετωπίσει:

1. Την παροιμιώδη γραφειοκρατία των αθηναϊκών υπουργείων που υποβαθμίζουν την επαρχία.
2. Την έλλειψη κονδυλίων σε μια Ελλάδα που προσπαθούσε να ανοικοδομηθεί.
3. Τοπικές έριδες και διαφωνίες για την τοποθεσία και το μέγεθος του έργου.

Με μια επιμονή που άγγιζε τα όρια του πείσματος, ο Δρανδάκης δεν άφησε καμία πόρτα υπουργείου κλειστή. Ταξίδευε συνεχώς στην Αθήνα, κρατώντας κάτω από τη μασχάλη του ογκώδεις φακέλους με μελέτες, διαγράμματα και νομικά επιχειρήματα. Η προσωπική του ακτινοβολία ήταν τέτοια που κανένας υπουργός ή υπηρεσιακός παράγοντας δεν μπορούσε να του αρνηθεί μια συνάντηση.

Η δικαίωση ήρθε τελικά το 1981. Σε μια λαμπρή τελετή, επί των ημερών της δικής του προεδρίας, εγκαινιάστηκε το νέο, επιβλητικό Δικαστικό Μέγαρο Ρεθύμνου στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ήταν ο προσωπικός του θρίαμβος, μια παρακαταθήκη που άλλαξε την αρχιτεκτονική και θεσμική εικόνα της πόλης για τις επόμενες γενιές.

8. Το Ειδικό Ταμείο Συνταξιούχων: Μια Πρωτοποριακή Κοινωνική Μεταρρύθμιση και οι Αντιδράσεις

Η πιο βαθιά ανθρώπινη και κοινωνική πρωτοβουλία του Γεωργίου Δρανδάκη ήταν η ίδρυση του Ειδικού Ταμείου για τους συνταξιούχους δικηγόρους. Στην εποχή του, η αποχώρηση από την ενεργό δράση σήμαινε για πολλούς δικηγόρους τη διολίσθηση στην οικονομική ανασφάλεια, καθώς οι συντάξεις του επίσημου κράτους ήταν πενιχρές.

Ο Δρανδάκης πρότεινε κάτι ριζοσπαστικό: τη δημιουργία ενός εσωτερικού ταμείου αλληλοβοήθειας μέσα στον Δικηγορικό Σύλλογο, το οποίο θα τροφοδοτείτο από ένα μικρό ποσοστό επί των δικαστικών ενσήμων και των αμοιβών των ενεργών δικηγόρων, προκειμένου να δίνεται ένα μηνιαίο οικονομικό επίδομα στους απόμαχους της δουλειάς.

Η αντίδραση που συνάντησε ήταν σφοδρή. Μια μερίδα συναδέλφων του, εγκλωβισμένη σε συντηρητικά ανακλαστικά, τον κατηγόρησε ανοιχτά ότι εισάγει «κομμουνιστικές πρακτικές» και ότι προσπαθεί να «σοσιαλίσει» το επάγγελμα. Η κατηγορία αυτή, σε μια εποχή έντονου αντικομμουνισμού, θα μπορούσε να είχε λυγίσει πολλούς. Όχι όμως τον Δρανδάκη.

Με τη γνωστή του πνευματική ανωτερότητα και μεγαλοψυχία, ο Πρόεδρος επέμεινε. Το ταμείο ιδρύθηκε και λειτούργησε υποδειγματικά. Η μεγαλύτερη ηθική του δικαίωση ήρθε χρόνια αργότερα, όταν κάποιοι από εκείνους τους συναδέλφους που τον είχαν πολεμήσει και κατηγορήσει πιο σκληρά, βγήκαν στη σύνταξη και αναγκάστηκαν να ζήσουν χάρη στο επίδομα αυτού ακριβώς του ταμείου. Ο Δρανδάκης δεν τους αντιμετώπισε ποτέ με εμπάθεια· τους υποδέχθηκε με το ίδιο ζεστό χαμόγελο, αποδεικνύοντας ότι η αλληλεγγύη δεν εκδικείται, αλλά αγκαλιάζει.

9. Η Πολυδιάστατη Κοινωνική και Πολιτιστική Προσφορά στο Ρέθυμνο

Η δράση του Γεωργίου Δρανδάκη δεν περιορίστηκε ποτέ στα στενά όρια των δικαστηρίων. Ήταν ένας ενεργός πολίτης με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου. Δεν υπήρξε μεγάλο κοινωνικό, αναπτυξιακό ή πολιτιστικό αίτημα του Ρεθύμνου τα τελευταία 70 χρόνια που να μην φέρει την υπογραφή του.

• Η Ίδρυση του Πανεπιστημίου Κρήτης: Όταν τη δεκαετία του 1970 δινόταν η μεγάλη μάχη για την έδρα του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο Δρανδάκης βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της διεκδίκησης για να έρθουν οι Φιλοσοφικές και Κοινωνικές Σχολές στο Ρέθυμνο. Κατάλαβε ότι το μέλλον της πόλης βρισκόταν στην παιδεία και τον πολιτισμό.
• Οι Αρκάδιοι Αγώνες: Ως λάτρης της ιστορίας και του αθλητισμού, στήριξε με όλες του τις δυνάμεις τη διατήρηση και αναβάθμιση των Αρκαδίων Αγώνων, βλέποντας σε αυτούς μια γέφυρα που συνέδεε το ηρωικό παρελθόν της Μονής Αρκαδίου με το παρόν της νεολαίας του τόπου.
• Η Οικογενειακή Συνέχεια: Η αγάπη του για τα κοινά μεταλαμπαδεύτηκε και στην οικογένειά του. Η κόρη του, Αναστασία Δρανδάκη, ακολούθησε τα βήματά του στον νομικό κόσμο υπηρετώντας ως Πρόεδρος του Συλλόγου Συμβολαιογράφων Κρήτης, ενώ ο γαμπρός του, Γιώργος Μαρινάκης, εξελέγη Δήμαρχος Ρεθύμνου, συνεχίζοντας την παράδοση προσφοράς στην τοπική αυτοδιοίκηση.

10. Συμπέρασμα: Η Ιστορική Παρακαταθήκη του «Αιώνιου» Προέδρου

Ο Γεώργιος Βασ. Δρανδάκης πέρασε στην αιωνιότητα αφήνοντας πίσω του μια βαριά και πολύτιμη κληρονομιά. Σε μια εποχή όπου οι θεσμοί διέρχονται κρίση αξιοπιστίας και η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται, η ζωή του αποτελεί έναν φωτεινό φάρο και ένα διαχρονικό πρότυπο.

Δίδαξε με το παράδειγμά του ότι:

• Η επιστήμη και το επάγγελμα αποκτούν αξία μόνο όταν τίθενται στην υπηρεσία του ανθρώπου.
• Η ηγεσία απαιτεί μετριοπάθεια, ικανότητα να ακούς και θάρρος να συγκρούεσαι με τα κακώς κείμενα.
• Η κοινωνική αλληλεγγύη είναι το μόνο ασφαλές θεμέλιο για την πρόοδο μιας κοινότητας.

Το Ρέθυμνο, η πόλη των Γραμμάτων, χρωστά πολλά στον Γεώργιο Δρανδάκη. Το Δικαστικό Μέγαρο που εκείνος οραματίστηκε και έχτισε, το κλίμα συναδελφικότητας που εγκαθίδρυσε και οι αξίες του ανθρωπισμού που υπηρέτησε, θα θυμίζουν για πάντα ότι πέρασε από αυτόν τον τόπο ένας σπουδαίος άνδρας, ένας πραγματικός άρχοντας του πνεύματος και του νόμου

«Το αφιέρωμα συντάχθηκε από την Εύα Λαδιά με τη συνδρομή εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).»

The post Γεώργιος Βασ. Δρανδάκης: Ο Νέστορας της Κρητικής Δικαιοσύνης appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Από το γαϊδουράκι του παπα-Μακρή, στη λατρεία των βιβλίων

Η ιστορία του ξεκινά από τους Ατσιπάδες Αγίου Βασιλείου, μέσα σε μια ιερατική,
πολύτεκνη οικογένεια. Τα παιδικά του χρόνια σημαδεύτηκαν από μια σχεδόν μεταφυσική
λαχτάρα για τα γράμματα. Λέγεται πως το μεγαλύτερο όνειρο του μικρού Γιάννη ήταν να
αποκτήσει κάποτε βιβλία που… δεν θα τους έλειπαν σελίδες! Ρουφούσε κάθε απόκομμα
εφημερίδας που έφερνε ο ταχυδρόμος στο χωριό.
Όταν ήρθε η ώρα των εξετάσεων για το Γυμνάσιο, κατέβηκε στην πόλη πάνω σε ένα
γαϊδουράκι, συντροφιά με τον παπα-Μακρή. Εκεί αντίκρισε για πρώτη φορά τη μαρμάρινη
επιγραφή «Οίκος Παιδείας» και η μοίρα του σφραγίστηκε. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες
και τις θυσίες της μάνας του, που ερχόταν με τα πόδια από το χωριό για να φέρει καθαρά
ρούχα στα «δασκαλάκια» της, ο Γιάννης αποφοίτησε με άριστα από την Παιδαγωγική
Ακαδημία Ηρακλείου.
Ωστόσο, το μετεκλογικό, διχαστικό κράτος της εποχής δεν του επέτρεψε ποτέ να διοριστεί
δάσκαλος λόγω των προοδευτικών, δημοκρατικών του πεποιθήσεων. Έτσι, άνοιξε ένα
βιβλιοπωλείο. Μέσα σε λίγο καιρό, εκείνο το μικρό κατάστημα μετατράπηκε σε έναν άτυπο
«Παρνασσό», ένα σημείο συνάντησης των φωτισμένων μυαλών του Ρεθύμνου, που γέννησε
τελικά το 1965 την ανάγκη για μια ελεύθερη φωνή: τα «Ρεθεμνιώτικα Νέα».

Το Αγιασμάτσι και το τίμημα της ελευθερίας

Η δικτατορία του 1967 βρήκε την εφημερίδα στα σπάργανα, αλλά με περίσσιο ανάστημα. Ο
Χαλκιαδάκης αρνήθηκε να σκύψει το κεφάλι στη λογοκρισία, γεγονός που οδήγησε στο
βίαιο κλείσιμο του εντύπου. Η αντίστασή του, όμως, πήρε σάρκα και οστά στο σκοτάδι.
Τη νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1967, συμμετείχε στην ιστορική, μυστική σύσκεψη της
αντιστασιακής οργάνωσης Δ.Ε.Κ.Α. στο χωριό Αγιασμάτσι. Εκεί, μαζί με άλλα παλικάρια,
σχεδίασαν ένα παράτολμο, κινηματογραφικό πλάνο: την απαγωγή του βασιλιά
Κωνσταντίνου στη Δυτική πύλη της Μονής Αρκαδίου, με σκοπό να τον εξαναγκάσουν να
ορκίσει δημοκρατική κυβέρνηση.

Το σχέδιο προδόθηκε, η οργάνωση εξαρθρώθηκε και ο Χαλκιαδάκης βρέθηκε
σιδηροδέσμιος στο Έκτακτο Στρατοδικείο, καταδικασμένος σε δύο χρόνια φυλάκιση. Το
τίμημα της λεβεντιάς του το πλήρωσε στα υγρά κελιά των φυλακών της Αίγινας.
Οραματιστής της Τουριστικής Ανάπτυξης: Το Ξενοδοχείο El Greco
Όταν η θύελλα της δικτατορίας πέρασε και η Κρήτη προσπαθούσε να μαζέψει τα κομμάτια
της, ο Γιάννης Χαλκιαδάκης διέκρινε μια άλλη μεγάλη «μάχη» που έπρεπε να δοθεί: αυτή
της επιβίωσης και της ανάπτυξης του τόπου. Τη δεκαετία του ’70, το Ρέθυμνο
αιμορραγούσε, βλέποντας τα απελπισμένα νιάτα του να μεταναστεύουν μαζικά προς τις
μεγαλουπόλεις και το εξωτερικό για ένα καλύτερο αύριο.
Ο Χαλκιαδάκης αρνήθηκε να μείνει παθητικός θεατής. Με τη διορατικότητα που τον
διέκρινε, αντιλήφθηκε αμέσως τη δυναμική του κρητικού τουρισμού. Ανήκε στην ελάχιστη,
τολμηρή ομάδα Ρεθεμνιωτών που ένωσαν τις δυνάμεις και τα κεφάλαιά τους για να βάλουν
τον θεμέλιο λίθο της φιλοξενίας στην περιοχή. Αποτέλεσμα αυτού του οράματος ήταν η
δημιουργία του ξενοδοχείου El Greco, μιας εμβληματικής και υπερσύγχρονης για την εποχή
υποδομής, που άλλαξε ριζικά τον χάρτη της περιοχής. Το El Greco δεν ήταν απλώς ένα
τουριστικό κατάλυμα· ήταν το σύμβολο της αναγέννησης του Ρεθύμνου, η πρώτη μεγάλη
«γέφυρα» που συνέδεσε την πόλη με τον υπόλοιπο κόσμο και κράτησε τους νέους στον
τόπο τους.

Μια προσωπικότητα γεμάτη φως, χιούμορ και αθόρυβη προσφορά

Όσοι γνώρισαν τον Γιάννης Χαλκιαδάκη, θυμούνται έναν άνθρωπο δίκαιο, περήφανο και
βαθύτατα ανθρώπινο. Ήταν ο εκδότης που θα προστατούσε τους συνεργάτες του σαν
ασπίδα, αλλά και ο ακέραιος κριτής που θα έδιωχνε προεκλογικά έναν πανίσχυρο πολιτικό
από το γραφείο του όταν εκείνος επιχείρησε να «αγοράσει» την εύνοια της εφημερίδας.
Η φιλανθρωπία του είχε το χρώμα της ανωνυμίας. Από τα νιάτα του, όταν χάρισε το παλτό
του σε έναν παγωμένο ζητιάνο μέσα στο καταχείμωνο, μέχρι τα χρόνια της εκδοτικής του
ακμής, βοηθούσε πάντα κρυφά, ορκίζοντας τους μάρτυρες να μην πουν λέξη.
Το χιούμορ του ήταν παροιμιώδες, κοφτερό και κρητικό. Όταν, χρόνια μετά από μια
σοβαρή επέμβαση, συνάντησε τον χειρουργό που του είχε δώσει ελάχιστους μήνες ζωής, ο
γιατρός έκπληκτος αναφώνησε: «Ώστε ζεις;». Και ο κυρ-Γιάννης, με το αμίμητο ύφος του,
απάντησε: «Γιατί γιατρέ μου; Το ψωμί σου τρώγω…;».

Ο Παρνασσός της Χατζηγρηγοράκη και το «Μεσοστράτι»

Το γραφείο του στη γρότα της Χατζηγρηγοράκη υπήρξε το πνευματικό κέντρο της πόλης.
Από εκεί πέρασε μέχρι και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ενώ εκεί
σφυρηλατήθηκαν οι πρώτες μεγάλες συζητήσεις για την ίδρυση του Πανεπιστημίου
Κρήτης.
Όταν όμως τα πιεστήρια σταματούσαν, ο Γιάννης Χαλκιαδάκης γινόταν ο άνθρωπος της
διπλανής πόρτας. Θα τον έβρισκες στον Δημοτικό Κήπο ή στο αγαπημένο του στέκι, το
«Μεσοστράτι». Εκεί, μαζί με τον αχώριστο φίλο του Γιώργη Αγγελιδάκη, μοιραζόταν τις

έγνοιες της ημέρας, ενώ κάθε μεσημέρι έστηνε επικούς καυγάδες γεμάτους ευφυές
πείραγμα με τον συνεργάτη του, Κωστή Πετρίδη.

Έφυγε το 2010, έχοντας περάσει το τελευταίο του βράδυ ακριβώς όπως αγαπούσε:
γελώντας και συζητώντας με τους φίλους του. Ζήτησε μια κηδεία σεμνή, χωρίς φανφάρες.
Δεν χρειαζόταν άλλωστε τους επικηδείους. Το όνομά του είχε ήδη γραφτεί ανεξίτηλα στην
προμετωπίδα της ιστορίας του Ρεθύμνου, πιστό πάντα στο δικό του ιερό σύνθημα: «Στην
υπηρεσία του Ρεθέμνου και της Δημοκρατίας».

Η Επόμενη Μέρα: Η Ψηφιακή Μετάβαση και η Συνέχεια της Κληρονομιάς

Μετά την «αναχώρηση» του Γιάννη Χαλκιαδάκη το 2010, το τιμόνι των «Ρεθεμνιώτικων
Νέων» πέρασε στα χέρια του γιου του, Εμμανουήλ (Μανόλη) Χαλκιαδάκη. Η πρόκληση που
είχε να αντιμετωπίσει ήταν διπλή: από τη μία, έπρεπε να διαφυλάξει την ιστορική
ταυτότητα και το ανεξάρτητο, μαχητικό πνεύμα που κληρονόμησε από τον πατέρα του.
Από την άλλη, καλούνταν να οδηγήσει την εφημερίδα στη νέα, απαιτητική ψηφιακή εποχή
των μέσων ενημέρωσης.
Υπό τη διεύθυνσή του, η εφημερίδα πέτυχε μια υποδειγματική ισορροπία ανάμεσα στην
παράδοση και τον εκσυγχρονισμό:

• Ψηφιακός Μετασχηματισμός (RethNea.gr): Η δημιουργία και η συνεχής εξέλιξη της
  σύγχρονης ενημερωτικής ιστοσελίδας της εφημερίδας έφερε τον παλμό του Ρεθύμνου στις
  οθόνες των αναγνωστών, όχι μόνο στην Κρήτη αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, όπου
  χτυπά η καρδιά της ρεθεμνιώτικης ομογένειας.
• Πιστότητα στις Αρχές: Παρά τις ραγδαίες αλλαγές στον τρόπο μετάδοσης των ειδήσεων, ο
  Μανόλης Χαλκιαδάκης κράτησε την εφημερίδα πιστή στο κλασικό της έμβλημα. Τα
  «Ρεθεμνιώτικα Νέα» παρέμειναν ένας έγκυρος, σοβαρός και αντικειμενικός καθρέφτης της
  τοπικής κοινωνίας, μακριά από τον λαϊκισμό και τις σκοπιμότητες.
• Συνέχεια της Αξιοπρέπειας: Όπως σημειώνουν οι παλιοί συνεργάτες του ιδρυτή, οι άξιοι
  συνεχιστές του έργου του συνεχίζουν να βάζουν πάνω από όλα την αξιοπρέπεια,
  αποδεικνύοντας ότι ο κόπος και οι θυσίες του Γιάννη Χαλκιαδάκη βρήκαν το πιο γόνιμο
  έδαφος.
• Μια ζωή αφιερωμένη στο Ρέθυμνο και τη Δημοκρατία
  
  
   της Εύας Λαδιά
  Μου έλεγε κάποτε ο Πάρης Κελαϊδής πόσο βασανίστηκε για να ολοκληρώσει την βιογραφία του Γιώργη Βογιατζάκη. Κι επειδή βιάστηκα να τον διακόψω και να διαμαρτυρηθώ για την υπερβολή του ξέροντας πόσο ικανός ήταν μου είπε με χαμόγελο:
  «Δεν είναι θέμα ικανότητας Έφη μου (ποτέ δεν είπε σωστά το όνομά μου). Όταν ένας άνθρωπος έχει τόσες πτυχές δράσεις στη ζωή του αναρωτιέσαι από πού να βάλεις αρχή».
  Αυτό το κατάλαβα καλύτερα όταν προσπάθησα να σκιαγραφήσω μορφές όπως ο Γιάννης Χαλκιαδάκης, που συμπληρώθηκαν προχθές επτά χρόνια από την αναχώρησή του.
  
  
  Ένας σημαντικός άνθρωπος
  Πόσο σημαντικός ήταν ο άνθρωπος αυτός μόνο ξεδιπλώνοντας πτυχές του βίου του το αντιλαμβάνεσαι. Για μένα αποτελεί κι ένα σύμβολο και το καταθέτω μετά λόγου γνώσης επιχειρηματολογώντας αν χρειαστεί. Δεν ξέρω πόσα δημόσια πρόσωπα θα είχαν το σθένος να επωμιστούν με λεβεντιά ακόμα κι ευθύνες άλλων για να μην διασαλευτεί η τάξη και να μη χαθεί η εμπιστοσύνη των ανθρώπων στους δημοκρατικούς θεσμούς.
  Ο Γιάννης Χαλκιαδάκης γεννήθηκε στο χωριό Ατσιπάδες Αγίου Βασιλείου στις 23 Δεκεμβρίου 1925.
  Γονείς του, ο παπα-Μανόλης και η πρεσβυτέρα Αγάπη.
  Ο ίδιος μου έλεγε για τα βράδια, που όλοι ησύχαζαν στο σπίτι, τα όνειρα που έκανε για τη ζωή του. Όταν ήταν μάλιστα μικρός περιόριζε τις φιλοδοξίες του στην απόκτηση μερικών βιβλίων που δεν θα τους έλειπαν …σελίδες!
  Αγαπούσε τόσο το διάβασμα που δεν άφηνε ούτε απόκομμα εντύπου να πάει χαμένο. Ήταν μεγάλη υπόθεση γι’ αυτόν να φέρει ο ταχυδρόμος τα θρησκευτικά περιοδικά που έπαιρνε ο πατέρας του. Κι η μεγαλύτερη ευτυχία στη ζωή του μέχρι τότε ήταν, όπως έλεγε, μια αποστολή βιβλίων που ξενύχτησε από τη λαχτάρα και δεν έβλεπε την ώρα να τα παραλάβει.
  Ήρθε μετά στο Γυμνάσιο να δώσει εξετάσεις. Τον έφερε ο παπα-Μακρής πάνω στο γαϊδουράκι μαζί με ένα γιο του. Ποτέ δεν ξέχασε την απορία του διαβάζοντας στη προμετωπίδα «Οίκος Παιδείας. Ούτε και τις μέρες που ακολούθησαν.
  Για να σπουδάσουν τα παιδιά ο παπα-Μανόλης είχε κάποιες αντιρρήσεις. Πολλά παιδιά, ποιο να προχωρήσει στα γράμματα, ποιο να αδικηθεί; Η πρεσβυτέρα Αγάπη όμως κατάφερε και πάλι να τον πείσει με κείνο το αφοπλιστικό «Ναι γέροντα» που έλεγε πάντα ασχέτως αν δεν συμφωνούσε με τα λεγόμενά του.
  Πόσα δρομολόγια δεν έκανε η μάνα αυτή από Ατσιπάδες Ρέθυμνο με τα πόδια για να φέρει στα «δασκαλάκια» της φρέσκο φαγητό και καθαρά ρούχα. Γιατί φεύγοντας τα παιδιά από το χωριό νοίκιαζαν ένα φτηνό δωμάτιο στην πιο ταπεινή γειτονιά της πόλης. Και πώς να τα βγάλουν πέρα;
  Κι όμως τέλειωσαν με άριστα.
  
  
  
  
  Έγνοια για τον συνάνθρωπο
  Τα χρόνια του Γιάννη Χαλκιαδάκη στην Ακαδημία Ηρακλείου ήταν επίσης αξιομνημόνευτα.
  Από τα διάφορα που μου μετέφερε κατά καιρούς η αξέχαστη φίλη Χρυσούλα Μπουρλώτου ήταν και οι κοινωνικές ανησυχίες του Γιάννη. Τον γνώριζε καλά επειδή διευθυντής τότε στην Ακαδημία ήταν ο πατέρας της.
  Μια μέρα βλέπει η παρέα των συμφοιτητών, ήταν και η Χρυσούλα μαζί τους, τον Γιάννη να καταφθάνει χωρίς το παλτό του μέσα στο καταχείμωνο.
  Παραξενεύτηκαν γιατί ήξεραν πως αποζητούσε τη ζεστασιά. Μάλιστα η χαρά του ήταν που είχε βρει δωμάτιο πάνω από ένα φούρνο κι είχε εξασφαλισμένη …θέρμανση για τα κρύα βράδια του χειμώνα.
  Εκείνος απέφυγε να δώσει εξηγήσεις ξεστρατίζοντας την κουβέντα όπως πολύ καλά ήξερε όταν κάτι τον έφερνε σε δύσκολη θέση.
  Αργότερα έμαθαν από κάποιον ότι το παλτό είχε δοθεί σ’ έναν άρρωστο ζητιάνο που είχε ξεπαγιάσει σε μια γωνιά. Θέαμα που δεν θα μπορούσε να αφήσει τον Γιάννη Χαλκιαδάκη ασυγκίνητο.
  Η έγνοια του για τα κοινά είχε ξυπνήσει μέσα του από τα εφηβικά του χρόνια, όταν κατέβηκε κι αυτός μαζί με άλλους να πολεμήσει στη Μάχη της Κρήτης. Ζήτημα να ήταν 16 χρόνων.
  Μετά στην αντίσταση έκανε κι αυτός το χρέος του. Εκείνα τα δίσεκτα χρόνια έβγαλε και την πρώτη του εφημερίδα εκεί στο βουνό, στο μετερίζι του αγώνα.
  
  
  
  Εκτός έδρας λόγω πεποιθήσεων
  Αν και απόφοιτος της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Ηρακλείου, οι πολιτικές του ανησυχίες και πεποιθήσεις δεν έφεραν ποτέ στον ίδιο τον διορισμό στο δημόσιο ως δάσκαλος.
  Αποφάσισε να ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο. Με την πρώτη «μαγιά» από τον πατέρα του αγόρασε το εμπόρευμα. Και μάλιστα έκανε εντύπωση στον προμηθευτή. Γιατί του άφησε στο τραπέζι όσα λεφτά κρατούσε με μια εμπιστοσύνη που ο άλλος εκτίμησε. Και τον στήριξε όσο του επέτρεπαν οι συνθήκες.
  Το 1965, όπως μας διηγείται ο επιστήθιος φίλος του Γιώργης Αγγελιδάκης, δημιουργήθηκε η ανάγκη να αποκτήσει το Ρέθυμνο μια εφημερίδα που να εκφράζει τον ευρύτερο δημοκρατικό χώρο. Και ο μόνος κατάλληλος κρίθηκε ο Γιάννης Χαλκιαδάκης που είχε μετατρέψει στο μεταξύ το βιβλιοπωλείο του σε «Παρνασσό» με τις προσωπικότητες που συγκεντρώνονταν εκεί.
  
  
  
  Στα χρόνια της θύελλας
  Έτσι ιδρύθηκαν τα «Ρεθεμνιώτικα Νέα».
  Δυο χρόνια μετά η εφημερίδα έκλεισε από τη χούντα και ο εκδότης οδηγήθηκε στις φυλακές επειδή επέμενε να μη συμμορφώνεται με τις διατάξεις.
  Μου έλεγε ο αξέχαστος εκδότης μας ότι εκείνα τα δύσκολα χρόνια ένας συμπολίτης τον είχε συγκινήσει αφάνταστα. Ο Πολύβιος Τσάκωνας. Αδιαφορώντας για τις απαγορεύσεις του είχε πάει «άγιο φως» νύχτα ανάστασης στο κρατητήριο που τον είχαν λίγες μέρες μετά την επιβολή του στρατιωτικού νόμου και αργότερα τον επισκέφθηκε Πρωτοχρονιά στις φυλακές της Αίγινας που τον κρατούσαν.
  Με τη μεταπολίτευση και την επανέκδοση των «Ρεθεμνιώτικων Νέων» ο Γιάννης Χαλκιαδάκης άρχισε να ασχολείται πιο ενεργά με τα κοινά.
  Επί προεδρικής του θητείας του μάλιστα στην ΕΑΡ η ομάδα ανέβηκε στην Α’ Κατηγορία.
  Ο Γιάννης Χαλκιαδάκης ήταν επίσης μεταξύ των ολίγων τολμηρών που όταν το Ρέθυμνο άδειαζε από απελπισμένα νιάτα που ζητούσαν καλύτερη μοίρα στις μεγαλουπόλεις και στο εξωτερικό ένωσε και τις δικές του δυνάμεις για τη δημιουργία τουριστικών υποδομών, όπως το El Greco, που ήταν ουσιαστικά ο θεμέλιος λίθος στο τουρισμό του Ρεθύμνου.
  Και δεν έμεινε σε αυτό.
  Αυτό που τον χαρακτήριζε ήταν μια περηφάνια και μια αξιοπρέπεια ακόμα κι όταν τον αδικούσαν.
  Πρωτοστατώντας και στον αγώνα για την ίδρυση του Πανεπιστημίου είχε δημιουργήσει μια από τις πρώτες γέφυρες επικοινωνίας με τους καθηγητές αποσκοπώντας να τους φέρει πιο κοντά στην πνευματική και πολιτιστική ζωή της πόλης.
  Ήταν δίκαιος άνθρωπος. Άφηνε τους άλλους να πιστεύουν πως τον έχουν πείσει με τις όποιες τους διαβολές σε βάρος άλλων. Κι όταν έφευγαν ο ίδιος τους διέγραφε από τη λίστα της εκτίμησής του.
  Δεν δίστασε να διώξει και πολιτικό άνδρα, επιφανέστατο, σε προεκλογική περίοδο, όταν του ζήτησε υποστήριξη με το αζημίωτο.
  Αυτός ο χαρακτήρας του τον έφερε κοντά σε μεγάλες προσωπικότητες. Δεν είναι τυχαίο ότι από το γραφείο του στη γρότα της Χατζηγρηγοράκη πέρασε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
  Άξιο να αναφερθεί επίσης ότι είχε τη λεβεντιά να αναθεωρήσει απόψεις για δημόσια πρόσωπα όταν έπειθαν με το έργο τους ότι είναι κεφάλαια για την πόλη.
  Είχε τις αδυναμίες του και τις όποιες εμμονές του σαν κάθε άνθρωπος. Αλίμονο όμως στον όποιο τολμούσε να θίξει συνεργάτη του.
  Αλίμονο και στο συνεργάτη του που θα τολμούσε να καταφερθεί κατά συναδέλφου του.
  Όσο για το χιούμορ του ήταν παροιμιώδες, ιδιαίτερα όταν συναντούσε το μεσημέρι τον Κωστή Πετρίδη, όταν έφερνε τη συνεργασία του. Ακόμα και σε «χοντρό» δούλεμα αμφοτέρων, ήταν απόλαυση να τους ακούς.
  Ήταν κι ετοιμόλογος. Κάποτε μετά από μια σοβαρή επέμβαση οι γιατροί είχαν συστήσει προσοχή θεωρώντας ότι τα χρόνια του είναι ελάχιστα.
  Εκείνος όμως δεν το έβαζε κάτω και μερικά χρόνια αργότερα στο νοσοκομείο που νοσηλευόταν η μητέρα του έτυχε να συναντήσει τον γιατρό που τον έχει χειρουργήσει.
  Εκείνος βλέποντάς τον άνοιξε διάπλατα τα μάτια του και άθελά του είπε:
  «Ώστε ζεις;».
  Κι ο κύριος Γιάννης με το γνωστό του ύφος όταν έκανε πλάκα του απάντησε:
  «Γιατί γιατρέ μου; Το ψωμί σου τρώγω…;».
  
  
  Ένας σεμνός Άνθρωπος
  Ωστόσο κάθε φορά που αντιμετώπιζε κάτι σοβαρό δεν έπαυε να επαναλαμβάνει ότι θέλει μια κηδεία σεμνή, χωρίς φανφάρες και άλλα που ο ίδιος κατέκρινε όπου τα συναντούσε.
  Να πούμε για τη φιλανθρωπία του; Έτυχε φορές που μας όρκιζε να ξεχάσουμε αυτό που είδαμε σε ανύποπτη στιγμή. Αχ αυτή η Ζαχαρούλα μας, καλή της ώρα, πόσα θα είχε να πει αν της επιτρεπόταν να το κάνει.
  Από τα αγαπημένα του στέκια εκτός από τον Δημοτικό Κήπο ήταν και το «Μεσοστράτι». Εκεί καθημερινά έδιναν το ραντεβού τους με τον Γιώργη Αγγελιδάκη, που του ήταν απαραίτητος κι ας τον μάλωνε που αρκετές φορές δεν πρόσεχε τη δίαιτά του. Πόσα και πόσα αλήθεια δεν μοιράστηκε με το φίλο του αυτό.
  
  
  .
  
  
  -Σκόρπιες μνήμες από βιώματα, μαρτυρίες και αναφορές
  Μου έχει συμβεί άλλες δυο φορές να στερεύουν οι λέξεις όταν θέλω να κάνω μια αναφορά. Πρώτα με τη Φανή Παπαδουράκη, έπειτα με τη Μαρία Τσιριμονάκη και τώρα με το Γιάννη Χαλκιαδάκη. Κι όμως νοιώθω την ανάγκη με αφορμή τα δέκα χρόνια από την αναχώρησή του να καταθέσω μερικές μνήμες. Μα από πού να βάλω αρχή;
  Ξαφνικά διαπιστώνω ότι πολλές από τις προσωπικότητες που έζησα μου γνώρισαν τον Γιάννη Χαλκιαδάκη που κανένας δεν γνώρισε, κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί, κανένας δεν κατάφερε να αξιολογήσει.
  Θυμάμαι το ύφος του όταν του ζητούσα να μου μιλήσει για τα παιδικά του χρόνια. Χανόταν στη σκέψη του και μετά από αρκετές παύσεις μου έλεγε για το παιδί του παπα-Μανόλη και της πρεσβυτέρας Αγάπης που από νήπιο έμαθε να μοιράζεται τα πάντα. Ακόμα και το χώρο που τους αναλογούσε στο μικρό σπιτικό τους για να κοιμηθούν τα αδέλφια πλάι πλάι. Όπως συνέβαινε σε τόσες παραδοσιακές οικογένειες του χωριού.
  Σ’ αυτά τα στρωσίδια που έπεφτε κάθε βράδυ, αργούσε να τον πάρει ο ύπνος. Προσπαθούσε να φανταστεί τον εαυτό του να διασχίζει λεωφόρους και να περιφέρεται σε στενά μεγαλουπόλεων που από τα βιβλία μονάχα ήξερε.
  Αυτά τα βιβλία ήταν το πάθος του από μικρός. Και μια φορά για να αποκτήσει μερικά, πραγματικά βιβλία, έβαλε τον εαυτό του στη μεγαλύτερη δοκιμασία που μπορεί να αντέξει ένα μικρό παιδί. Δεν υπολόγιζε τη βάσανο ο Γιάννης Χαλκιαδάκης αν επρόκειτο να πετύχει έναν υψηλό στόχο.
  Είχε από μικρός μάθει να σέβεται και να ζει με αξιοπρέπεια. Κλασικό παράδειγμα όταν σε καιρό μεγάλης πείνας έφεραν στον πατέρα του το «χερικάρη» παπά ένα σακούλι αλεύρι.
  Πόση χαρά έκαναν όλα τα παιδιά και πόσα όνειρα για τις λιχουδιές που θα τους έκανε σίγουρα, με το αλεύρι αυτό, η χρυσοχέρα μάνα.
  Κι όμως ο παπα-Μανόλης το επέστρεψε ευγενικά στον επίδοξο δωρητή. Δεν διαπραγματευόταν με κανένα, τον τρόπο που ασκούσε τα ιερατικά του καθήκοντα. Έκλαψε κι ο Γιάννης με τ’ αδέλφια του αλλά δεν ξέχασε ποτέ στη μετέπειτα ζωή του το νόημα της χειρονομίας αυτής, που αρχικά ήταν τόσο οδυνηρή για μια οικογένεια που έμαθε να ζει με στερήσεις.
  Τα χρόνια ήταν δύσκολα. Ο Γιάννης και ο Στέλιος έδειχναν να παίρνουν τα γράμματα θα έπρεπε να προχωρήσουν. Με ποιες δυνατότητες; Ο παπα-Μανόλης βρέθηκε σε απόγνωση.
  Κι όμως εκείνο το περίφημο «ναι γέροντα» και η γλυκιά πάντα υποταγή στη συζυγική θέληση της πρεσβυτέρας έπεισαν τον αγαθό λευίτη να κάνει το μεγάλο βήμα.
  Ο Γιάννης ήρθε στο Ρέθυμνο ανεβασμένος στο υποζύγιο του παπα-Γιάννη Μακρή που επέμενε να τον φέρει πανέτοιμο για τις εξετάσεις του. Το πρώτο πράγμα που έκανε εντύπωση στο μικρό χωριατόπουλο, μόλις βρέθηκε μπροστά στο επιβλητικό κτίριο του γυμνασίου, ήταν ο περίεργος όπως του φάνηκε τίτλος «Οίκος Παιδείας». Κι αυτό ήταν και το θέμα της έκθεσης που κλήθηκε να γράψει λίγο αργότερα στις εισαγωγικές του εξετάσεις.
  Γελούσε μάλιστα αργότερα όταν θυμόταν τους συμμαθητές του που αναρωτιόταν ποιος ήταν αυτός ο… Νίκος παιδείας και γιατί έλειπε το νι!!!
• Η τελευταία συνέντευξη
  Είναι πολλά που του οφείλω προσωπικά, αλλά μεταξύ των άλλων και τις συμβουλές του, όταν απέκτησα την αδυναμία του φακού και τον ταλαιπωρούσα στο γραφείο του με τα «δοκιμαστικά» μου. Αν τώρα τύχαινε καμιά φορά να ειπωθεί κάτι χρήσιμο για την τοπική ιστορία το γράφαμε. Έτσι δημιούργησα ένα αρχείο γύρω από την προσωπικότητά του.
  Παραμονή που θα γινόταν τα αποκαλυπτήρια της προτομής Βογιατζάκη στο Χρωμοναστήρι του πήρα μια συνέντευξη για τον άρχοντα αυτό στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο. Ήταν η τελευταία.
  Εκείνο το βράδυ, μου λέει ο κ. Αγγελιδάκης, σαν να είχε προαίσθημα τον πίεζε να φύγουν μαζί. Εκείνος δεν ήθελε να αφήσει την υπόλοιπη παρέα. Ήταν και το τελευταίο βράδυ που χαιρόταν τους φίλους του.
  Πέρασαν επτά χρόνια. Είναι όμως πάντα ανάμεσά μας. Και σίγουρα η ψυχή του αγάλλεται. Γιατί ο κόπος του δεν πήγε χαμένος. Γιατί πάνω από όλα βάζουν την αξιοπρέπεια οι άξιοι συνεχιστές του έργου του. Κάτι που ο ίδιος είχε έμβλημα όπως και κείνο στην προμετωπίδα της εφημερίδας που τίμησε με συνέπεια «Στην υπηρεσία του Ρεθέμνου και της Δημοκρατίας»

Αυτό το άρθρο γράφτηκε από την Εύα Λαδιά με τη δημιουργική και ερευνητική συνδρομή τεχνητής νοημοσύνης

Layout Ειρήνη Βασ. Γρηγοράκη

• ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗ

ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΗΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΙΝ

ΤΑ ΕΚΤΟΠΛΑΣΜΑΤΑ της χούντας απετόλμησαν ήδη προχθές εκείνο που δεν επαύσαμε να
επισημαίνουμε μήνες τώρα. Αν σήμερα δεν βρισκόμαστε χειρότερα αλυσοδεμένοι, από όσο
βρεθήκαμε την 21 η Απριλίου, περισσότερο πρέπει να το οφείλουμε στο <<μοιραίο>> λάθος των
συνωμοτών παρά σε οιονδήποτε άλλον παράγοντα.
Ο αριθμός των συλληφθέντων αξιωματικών το χθεσινού βρωμερού εγχειρήματος, συγκρινόμενος με
την συμμορία των Απριλιανών, είναι σημαντικά κατώτερος.
Όταν λοιπόν ένας θλιβερός ταξίαρχος και λίγοι συνταγματάρχες μας έδεσαν για 7 χρόνια, ο
συμπατριώτης μας στρατηγός Παύλος Παπαδάκις με την κουστωδία των ταξιαρχών και των
υπολοίπων κατωτέρων συνωμοτών αξιωματικών που συνελήφθησαν – είναι λογικόν να
συμπεραίνουμε – ότι εάν επετύγχαναν θα μας γύψωναν ισοβίως.
Ποια δύναμη κρύβει μέσα της η συνωμοσία, την γνωρίσαμε εφτάμιση χρόνια. Ξέροντας όλα αυτά,
υψώναμε κάθε τόσο φωνή διαμαρτυρίας. Μήνες ολάκερους δημοκρατικής αποκαταστάσεως
παρακολουθούσαμε τη χούντα και τα ελεεινά αποβράσματά της να κυκλοφορούν ανάμεσά μας
ελεύθερα, με πρώτο και καλλίτερο τον αρχιβασανιστή Ιωαννίδη.
Ανάμεσα στους συλληφθέντες σήμερα σημειώνουμε τον <<γορίλα>> συνοδό του, ταγματάρχη
Μπόλαρη να φέρεται προκλητικά στους διαδρόμους του ανακριτικού γραφείου στην καρδιά της
Αθήνας.
Αυτής της ασυδοσίας και της ατιμωρησίας που παρεσχέθη στο συφερτό των χουντικών
αποβρασμάτων, υπήρξε συνέπεια το προχθεσινό εγχείρημα. Όταν όλοι αυτοί οι κύριοι – πολλοί από
τους οποίους έχουν βουτηγμένα τα χέρια τους στο αίμα – παραμένουν ασύδοτοι και ανενόχλητοι και
επιπροσθέτως ο αξιότιμος υπουργός της <<γέφυρας>> και της Εθνικής Αμύνης διαβεβαιώνει την
Εθνική Αντιπροσωπεία ότι στο Στράτευμα συνετελέσθη η αποχουντοποίηση, τι καλλίτερο και
προσφορότερο έδαφος εχρειάζοντο για να ετοιμάσουν τον δεύτερο γύρο;
Ελεεινά αποβράσματα, που δεν διαθέτουν ίχνος εθνικής συνειδήσεως, δεν εσκέφθησαν ούτε τις
μεγάλες εθνικές στιγμές που περνά το Έθνος ολόκληρο τις μέρες αυτές, εξ αιτίας της εγκληματικής
τους δράσεως.
Η εφημερίδα αυτή, με σαφή δημοκρατικό προσανατολισμό, στάθηκε υπέρ το δέον καλόπιστα στην
Κυβέρνηση Καραμανλή. Εκτιμώντας τα μεγάλα προβλήματα που είχε να αντιμετωπίση. Θα
διατηρήση την ίδια τακτική και στο μέλλον για όλα τα προβλήματα που είναι λογικόν να υπάρχουν.
Για όλα, εκτός ενός: Την οριστική κάθαρση και αποχουντοποίηση. Δεν είναι δυνατόν ο ελληνικός
λαός να συνεχίζη να ζη τον εφιάλτη <<πότε θα καπνίση ενός δεκανέα να γίνη κυβερνήτης>>. Αυτού
του εφιάλτη συνέπεια υπήρξε η πανελλήνια ανησυχία που προκάλεσαν τα χθεσινά γεγονότα.
Μέτρα αποφασιστικά και σκληρά πρέπει να ληφθούν χωρίς καμιά καθυστέρηση. Η εσχάτη
προδοσία των χθεσινών συνωμοτών δεν επιτρέπει καμμιά επιείκεια. Και η πρώτη πράξη της
Κυβερνήσεως είναι η άμεση απομάκρυνση του υπουργού Εθνικής Αμύνης κ. Αβέρωφ. Εάν εγνώριζε
την συνωμοσίαν και εβεβαίωνεν αναληθώς τον ελληνικόν Λαόν για την συντελεσθείσα
αποχουντοποίηση στο Στράτευμα, υπέχει σοβαροτάτην ευθύνην.
Εάν, τουναντίον, ουδέν περί των συνωμοτών εγνώριζεν, τότε δεν είναι ο αρμόδιος δια το
υπουργείον Εθνικής Αμύνης υπουργός.

Ι. Ε. ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΙΣ

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

του Γιάννη Χαλκιαδάκη

Δυό χρόνια κλείνουν φέτος από τη μέρα που το θλιβερό μήνυμα του αναπάντεχου θανάτου του
προέδρου Σοφοκλή Βενιζέλου έκοψε την ανάσα του Κρητικού Λαού και κατέθλιψε το Πανελλήνιο.
Το μεγάλο τέκνο του Εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου, που υπήρξε ο κυριώτερος συντελεστής του
συνασπισμού του Δημοκρατικού Λαού υπό την σημαίαν της Ενώσεως Κέντρου και την ηγεσίαν του
Γεωργίου Παπανδρέου έπεφτε επί των επάλξεων του Δημοκρατικού Αγώνος την στιγμήν που ο
πυρετός της πολιτικής μάχης ευρίσκετο εις το απόγειόν του.
Στα τρικυμισμένα σαν την Κρητική ψηχή νερά του Κρητικού Πελάγους κοντά ακόμα στο Ιστορικό
Ακρωτήρι άφησε την τελευταία πνοή του κουρασμένος μα γαλήνιος ο Σοφοκλής Βενιζέλος.
Κουρασμένος από τις περιοδείες του εκλογικού αγώνος και γαλήνιος από την ευχάριστη
διαπίστωση ότι στην ψυχή του Κρητικού Λαού είναι σφυχταγκαλιασμένος κι’ αυτός κι’ ο Μεγάλος
Πατέρας του.
Ο Σοφοκλής Βενιζέλος ανήκει σήμερα στην Ιστορία και τον Λαό μας.
Και παρά τον πρόσφατο ακόμα θάνατό του που δεν παρέχει την δυνατότητα στον Ιστορικό μας να
αποτιμήση το Εθνικό Έργο του, οι μεγάλες αρετές του, η τεράστια πολιτική προσωπικότητα του και η
βαθειά αγάπη του στην Κρήτη μας, έχουν τύχει καθολικής αναγνώρισις από το αλάθητο λαϊκό
αισθητήριο.
Παλληκάρι μετέφερε την Κρητική αντρειά του στα πεδία της Μάχης.
Πατριώτης χωρίς χιλιοστό παραχώρησις.
Φιλότιμος Κρητικός με αυστηρό περίγραμμα που καθώριζε την πολιτική και ιδιωτική του πράξη.
Με σύνεση και ηυξημένο συναίσθημα ευθύνης ελάμβανε την κάθε του απόφαση.
Το τεράστιο δε προσωπικό κύρος που διέθετε μαζύ με το μεγάλο όνομα, που ήτο γνώριμο διεθνώς,
τον κατέστησε πολύτιμο πολιτικόν κεφάλαιον εις την χώρα μας.
Την μνήμη αυτού του ανθρώπου παρέχει την ευκαιρία στο Κρητικό Δημοκρατικό Λαό να τιμήση το
αυριανό Μνημόσυνο.
Αποτελεί ύψιστο χρέος η τιμή αυτή στην ιερή Μνήμη του Μεγάλου Κρητικού που όσο ζούσε και
σαν στρατιώτης και σαν πολιτικός ετίμησε την Ελλάδα και την Κρήτη ιδιαίτερα.
Ο ένδοξος δε θάνατός του στον ανένδοτο υπέρ της Δημοκρατίας αγώνα της Ενώσεως Κέντρου και το
ιστορικό μάλιστα τελευταίο κήρυγμά του στην πόλη μας παρέχει σήμερο περισσότερο από κάθε άλλη
φορά την ιεράν επιταγήν της διατηρήσεως της Ενότητος του Δημ. κρατικού Λαού για την
περιφρούριση της Δημοκρατίας από τους υπονομευτές και καπήλους της.

Ι. Ε. ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΙΣ

ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1966

ΤΟ ΝΕΟΝ ΡΑΚΟΣ

Αφού επι εβδομήντα ημέρας ησκήθη πάσα πίεσις, και
εχρησιμοποιήθησαν αι πλέον αντισυνταγματικές μέθοδοι, αφού
εξηθλιώθη το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού μας κόσμου, αφού
κατεπατήθη με πείσμα κάθε έννοια ηθικής, εχομεν τώρα πλέον
Κυβέρνησιν στηριζομένην εις τα ράκη της πολιτικής εξαθλιώσεως,
απότοκον αναισχύντων πολιτικών πράξεων, καρπόν, πράγματι βίας και
νοθείας ασκηθείσης εις την κορυφήν. Κυβέρνησιν με κύρος, το
δυνάμενον να έχουν τα πολιτικά ράκη που την απαρτίζουν, αλλ’
αποτελούσαν τον ισχυρόν κρίκον που συνδέει τη Δεξιά με την Εξουσία.
Ναυτία μας προκαλεί η σειρά των γεγονότων που με πάσαν
περιφρόνηση προς το αίσθημα του Ελληνικού λαού, εξεδηλώθησαν από
της 15 ης Ιουλίου μέχρις του μεσονυκτίου της χθες και ως προϊόν αυτής
της ναυτίας βλέπουμε την Κυβέρνηση που έχουμε σήμερον την πρωίαν.
Εκπροσωπεί μόνο μια εξαθλιωθείσα Βουλή και υπο την περιφρόνηση
του αγανακτισμένου Ελληνικού Λαού και τον καγχασμό του αρχίζει το
εργο της. Το έργο το προδιαγεγραμμένο απο τους φανερούς και
υποχθόνιους παράγοντας που εδημιούργησαν τα πολιτικά
μασκαραλίκια των τελευταίων ημερών και ίσως δυνηθεί να το φέρει εις
πέρας.
Αλλά πως θα κατορθώσει την αιμορραγούσα πληγή της υπερηφάνου
ψυχής με ακάθαρτους χείρας; Αλλ’ έστω με ποια φάρμακα; Με ποιους
βοηθούς; Με ποιους συμπαραστάτες;
Ή αγνοεί αυτή, την πληγή η Κυβέρνηση, το μόνο αληθινόν, το μόνο μέγα
γεγονός της 15Ιουλίου; Διοτι όλα τα άλλα είναι ανύπαρκτα, είναι ψευδή
κατασκευάσματα αθλίων και αναίσχυντων παραγόντων, που θέλουν να
στηρίζουν μόνο στο ψεύδος τας ανεντίμους πολιτικάς των πράξεις.
Αλλα φαίνεται ότι το αγνοεί. Διότι εάν ήθελε να το γνωρίζει δεν θα
έπρεπε αυτή η Κυβέρνηση να φωτισθεί από τον Λαμπρό ήλιο του
Ελληνικού Ουρανού σήμερον την πρωίαν. Όμως το φως είναι λαμπρό
και ο καιρός εις όλη την χώρα αίθριος. Ας στρέψει τα μάτια της η
Κυβέρνησις εις αυτήν την πληγή. Κανείς δεν θα εμποδίζει από το να δει
και το μέγεθος και το βάθος της. Και θα διαπιστώσει, αν υπάρχει ακόμη
κόκκος εντιμότητος, ότι δεν μπορεί να την θεραπεύσει. Και πριν
μολυνθεί αυτή η άσηπτος ακόμη πληγή, πριν γίνει γάγγραινα

αθεράπευτος, να παραιτηθεί η Κυβέρνηση. Θα είναι η μόνη έντιμος, η
μόνη σωτήρια πολιτική πράξη που θα έχει γίνει μετά τας 15 Ιουλίου
23/9/ 1965
Εφημ. «Ρεθεμνιώτικα Νέα»

Το όνειρον θα γίνη πραγματικότης

Μόνον τώρα τολμούμεν και δικαιούμεθα να πιστεύσωμεν ότι το όνειρον του
Ρεθυμνιακού λαού, δια την απόκτησιν Πανεπιστημιακής Σχολής, θα γίνη επί τέλους
πραγματικότης. Διότι υπεσχέθη να το εκπληρώση ο υπουργός Συντονισμού κ.
Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο άνθρωπος των έργων και ουχί των λόγων. Ο πολιτικός
με την αδάμαστον θέλησιν και αποφασηστικότητα. Ο αυριανός ηγέτης της Ελλάδος
που τον ανέδειξεν η Κρήτη ως τον ισχυρότερον πολιτικόν άνδρα, αντάξιον απόγονον
του Μεγάλου Ελευθέριου Βενιζέλου, που αγαπά την Κρήτη και τον λαόν της, πονεί,
αγωνίζεται και θυσιάζεται δι’αυτόν και τα συμφέροντά του και διά τον οποίον και
χάριν του οποίου δεν εδίστασε να έλθη εις σύγκρουσιν και ανοικτήν ρήξιν με τους
εχθρούς της Κρήτης, τους υπονομεύοντας τα συμφέροντα και τα δικαιώματα του
ηρωϊκού λαού της.
Της αγάπης αυτής προς την Κρήτην και τον λαόν της έχομεν απτά και ζωντανά
δείγματα , ως το πρόσφατον παράδειγμα της Λίττον και το θέμα του Πανεπιστημίου
της Κρήτης.
Εάν όμως το πρώτον εχάθη προς το παρόν διά την Κρήτην, χάρις εις την λυσσαλέαν
αντίδρασιν των εχθρών της, το δεύτερον δεν ημπορεί παρά να κερδιθήκαι να καταστή
συντόμως πραγματικότης. Εάν εχάσαμεν το τρίτον Πανεπιστήμιον –γεγονός
οφειλόμενον εις την οικογένεια Παπανδρέου, που επροτίμησε να το ιδρύση εις τας
Πάτρας, αντί της Κρήτης, δεν πρέπει να χάσωμεν το τέταρτον Πανεπιστήμιον, επί του
οποίου η Κρήτη έχει αναφαίρετα δικαιώματα.
Συγχρόνως με την ίδρυσιν του Πανεπιστημίου Κρήτης η έδρα του οποίου
δικαιωματικά ορίζεται εις το Ηράκλειον, θα ιδρυθούν Πανεπιστημιακαί Σχολαί τόσον
εις τα Χανιά, όσον και εις το Ρέθυμνον, ως παραρτήματα του Παγκρήτιου
Πανεπιστημίου, το οποίον θα προσλάβη την μορφήν και την αίγλην Μεσογειακού
Πανεπιστημίου και θα χρησιμεύση ως πνευματική γέφυρα μεταξύ Ανατολής και
Δύσεως που μέσω της Κρήτης θα συνδέση τους Ευρωπαϊκούς μετά των Αφρικανικών
λαών και θα καταστήση την Κρήτην πνευματικόν κέντρον διεθνούς προβολής και
παγκοσμίου ακτινοβολίας.
Η ίδρυσις της Πανεπιστημιακής Σχολής εις το Ρέθυμνον, θα συμβάλη εις την
πνευματικήν και πολιτιστικήν αναγέννησιν του τόπου μας και θα συντελέση εις την
εν γένει ανάπτυξίν του εις όλους τους τομείς. Δεν έχει σημασίαν το είδος της Σχολής
η οποία θα ιδρυθή εις το Ρέθυμνον, σημασίαν έχει να ιδρυθή μία Πανεπιστημιακή
Σχολή, οποιαδήποτε και αν είναι και να μην μείνη μόνον εις τα χαρτιά ή να
διαιωνισθή η ίδρυσή της, αλλά να λάβη σάρκα και οστά και να μην μείνη μόνον ιδέα
και απόφασις. Την καλυτέραν εγγύησιν διά την πραγματοποίησίν της αποτελεί η
παρουσία του κ. Μητσοτάκη εις την Κυβέρνησιν, η θέλησις και η αποφασιστηκότης
του, αλλά και η αγάπη του και το ενδιαφέρον του προς την Κρήτην και ιδιαιτέρως
προς το Ρέθυμνον.

Το παρόν και το μέλλον της ελληνικής ακτοπλοΐας

Του ΓΙΑΝΝΗ ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗ*
Προέδρου της «ΡΕΘΥΜΝΙΑΚΗΣ»

Συμβούλου Δ.Σ. της Ένωσης Εφοπλιστών Ακτοπλοΐας

Η «Ελληνική Ακτοπλοΐα», έχει το ιδιαίτερο γνώρισμα ότι από τα σπάργανα της αποτελεί αποκλειστικό
δημιούργημα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Και πρέπει επ’ αυτού να συμπληρώσω, ότι η Ακτοπλοΐα μας,
δεν είναι μόνο αυτοδημιούργητη, αλλά πέτυχε να επιβιώσει και να αναπτυχθεί χωρίς την κρατική
συμπαράσταση. Σε αντίθεση με όλους τους άλλους τομείς των χερσαίων και αεροπορικών μεταφορών της
χώρας μας, οι οποίοι εδώ και πολλά χρόνια απολαμβάνουν γενναίες επιδοτήσεις και δανειοδοτήσεις, τις
οποίες καλύπτει συνήθως το Ελληνικό Δημόσιο από τον ιδρώτα των φορολογουμένων.
Η Ελληνική Ακτοπλοΐα, όχι μόνο δεν έχει την επιβαλλόμενη συμπαράσταση της Πολιτείας, αλλά
επιπλέον αντιμετωπίζει τον παρεμβατισμό της, με αποτέλεσμα μια σειρά προβλημάτων που καθιστούν
προβληματική την εκμετάλλευση του ακτοπλοϊκού πλοίου.
Απαραίτητο να τονισθεί -και να υπογραμμιστεί-, ότι ο υφιστάμενος αυτός εναγκαλισμός της πολιτείας,
έχει αρνητική επίδραση στην καταβαλλομένη από τους ακτοπλόους προσπάθεια ανάπτυξης της
Ελληνικής Ακτοπλοΐας.
Επιγραμματικά θα σημειώσω τα κυριότερα στοιχεία που συνθέτουν αυτόν τον ασφυκτικό εναγκαλισμό
και τα προβλήματα που δημιουργεί.
Αρχίζω από το αναχρονιστικό σύστημα του ναυλολογίου.
Το πρόβλημα αυτό συνδέεται άμεσα με τον τρόπο καθορισμού των τιμών των εισιτηρίων για τις
διάφορες θέσεις στα πλοία, ιδίως όμως για την οικονομική θέση. Είναι το σοβαρότερο πρόβλημα αυτή τη
στιγμή που απασχολεί τον κλάδο, γιατί ο κρατικός παρεμβατισμός στη διαμόρφωση των ναύλων
αντιστρατεύεται τις προσπάθειες αναβάθμισης των ακτοπλοϊκών μεταφορών.
Τη στιγμή που οι προσπάθειες της Πολιτείας κατατείνουν στην παγίωση του φιλελεύθερου
οικονομικού συστήματος στην οικονομική ζωή του τόπου και στην απεμπλοκή του από τον εναγκαλισμό
των χρεωκοπημένων κρατικών επιχειρήσεων, νομίζω ότι δεν δικαιολογείται η εμμονή στον καθορισμό
των ναύλων των Ε/Γ πλοίων.
Η εφαρμογή του κρατικού ναυλολογίου στις ιδιωτικές ναυτιλιακές επιχειρήσεις με την παρέμβαση της
Επιτροπής Τιμών και Εισοδημάτων, η οποία τα τελευταία χρόνια παίρνει αυθαίρετες αποφάσεις, χωρίς να
υπολογίζει το συνεχώς αυξανόμενο κόστος εκμετάλλευσης των πλοίων, λόγω της ανατίμησης των ειδών
εξοπλισμού, των ανταλλακτικών, της αύξησης των μισθών των ναυτικών και των γενικότερων εξόδων,
έχει φέρει σε δυσχερή θέση τους περισσότερους πλοιοκτήτες του κλάδου, οι οποίοι επωμίζονται
σημαντικά ελλείμματα εξαιτίας του Κρατικού αυτού παρεμβατισμού.
Αναφέρω την πλέον πρόσφατη απόφαση. Ύστερα από σκληρές και επίπονες διαπραγματεύσεις
ανάμεσα στην ΠΝΟ και την ΕΕΑ, αποφασίσθηκε πριν από 15 ημέρες η αύξηση των μισθών των
ναυτικών κατά 5% με αναδρομική ισχύ από 1/1/1999.
Για να καλυφθεί η παραπάνω σημαντική επιβάρυνση, η οποία είναι της τάξεως των 40 έως 50
εκατομμυρίων ετησίως για ένα μέσο επιβατηγό πλοίο, οι πλοιοκτήτριες εταιρείες έχουν ζητήσει μια
ανάλογη αύξηση του ναυλολογίου από το ΥΕΝ και την Επιτροπή Τιμών και Εισοδημάτων.
Ποια στοιχεία υπάρχουν για την ικανοποίηση αυτού του αιτήματος; Κανένα. Ουδεμία υπόσχεση. Και
πολύ περισσότερο, καμία διασφάλιση. Το αντίθετο. Πολλές ενδείξεις προϊδεάζουν ότι δεν θα εγκριθεί
καμία αύξηση ναυλολογίου. Και αν εγκριθεί, θα είναι από μία έως δύο μονάδες. Κι αυτή είναι αμφίβολο
αν θα εγκριθεί πριν τον Ιούλιο, οπότε δηλαδή οι ακτοπλόοι χάνουν το πρώτο μισό του χρόνου, την ώρα
που η πολιτεία τους υποχρεώνει να καταβάλλουν αναδρομικά αμοιβές στα πληρώματά τους, που
αναλογούν σε πολλές δεκάδες εκατομμύρια για το κάθε πλοίο.
Το δεύτερο σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ακτοπλόοι, το προκαλεί η σύνθεση των
πληρωμάτων των πλοίων τους.
Σε αντίθεση με τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες που διαθέτουν επιβατηγά πλοία, το δικό μας ΥΕΝ προ
των πιέσεων των συνδικαλιστικών οργανώσεων των ναυτικών, ρυθμίζει τη σύνθεση στα Ελληνικά Ε/Γ
πλοία, όχι μόνο στο προσωπικό ασφαλείας, αλλά και στο προσωπικό Γενικών Υπηρεσιών, με αποτέλεσμα
να μειώνεται αισθητά η ανταγωνιστικότητα τους σε σύγκριση με τα ξένα και να επιβαρύνεται σημαντικά
το λειτουργικό κόστος των πλοίων μας.

Αναφέρω εν προκειμένω, ότι το προσωπικό γενικών καθηκόντων ενός μέσου ακτοπλοϊκού πλοίου,
είναι από 60 έως 70 ναυτικοί, οι οποίοι σε ορισμένα δρομολόγια είναι περισσότεροι από τους επιβάτες
που ταξιδεύουν.
Με την τακτική αυτή (στα πλοία που είναι δρομολογημένα στις εσωτερικές γραμμές), δημιουργείται
τεράστιο οικονομικό πρόβλημα επί τις επιβαρύνσεις των ναυτιλιακών εταιρειών με αμοιβές προσωπικού
που δεν δικαιολογούνται. Περισσότερο από το 35% των εισπράξεων των Ν.Ε. απορροφά η μισθοδοσία
των πληρωμάτων.
Εάν θέλουμε, εν όψει και της άρσης του Cabotage, να διατηρήσει το ελληνικό ακτοπλοϊκό πλοίο την
ανταγωνιστικότητά του έναντι των Κοινοτικών Πλοίων, τότε ο προσδιορισμός της συνθέσεως του
πληρώματος πρέπει να αφορά μόνο τους Αξιωματικούς και το προσωπικό καταστρώματος και μηχανής.
Όχι, για όνομα του Θεού, τους καμαρώτους και τους επίκουρους.
Η σύνθεση του προσωπικού Γενικών Υπηρεσιών, (θαλαμηπόλοι, μάγειροι, οικονομικοί αξιωματικοί,
φροντιστές κ.λπ.) πρέπει να αφεθεί στην κρίση των πλοιοκτητών. Σε μία ξενοδοχειακή επιχείρηση π.χ.,
το Κράτος δεν προσδιορίζει τον αριθμό των καμαρότων, μαγείρων, τραπεζοκόμων και των βοηθών τους.
Ο ξενοδόχος μόνος του κανονίζει πόσους χρειάζεται από κάθε ειδικότητα, προκειμένου να εξυπηρετήσει
τους πελάτες του με βάση τα standards που ο ίδιος έχει θέσει για την επιχείρησή του.
Γιατί λοιπόν, αυτό που ισχύει στα ξενοδοχεία 5 αστέρων, που έχουν υψηλή πελατεία ξένων ή ντόπιων
πελατών, να μην ισχύει και για τους ακτοπλόους, των οποίων οι επιβάτες ανήκουν στη μέση και την
κατώτερη κοινωνική τάξη;
Το τρίτο –κατ’ αξιολόγηση- πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ακτοπλόοι, αφορά την υπερβολική
επιβάρυνση των εισιτηρίων υπέρ διαφόρων τρίτων.
Από μια πρόχειρη έρευνα που έκανε η Ε.Ε.Α., προέκυψε ότι η παραπάνω επιβάρυνση της αξίας των
εισιτηρίων, φθάνει το 1/3 της συνολικής τιμής που καταβάλλει ο επιβάτης. Τα διάφορα τέλη, υπέρ ΟΛΠ,
Λιμενικών Ταμείων, ΝΑΤ, λεμβούχων, λιμενεργατών, ΦΠΑ κ.λπ., αθροιζόμενα φθάνουν το 32%. Τα τέλη
αυτά αυξάνουν υπερβολικά το κόστος των εισιτηρίων και επιδρούν αρνητικά την επιβατική κίνηση των
πλοίων. Επιπλέον δημιουργούν στους επιβάτες την αντίληψη ότι τους εκμεταλλεύονται οι πλοιοκτήτες.
Να συμπληρώσω στα παραπάνω τις επιβαρύνσεις που υφίστανται τα πλοία από τον μακροσκελή
πίνακα των επιβατών διαφόρων κατηγοριών, στους οποίους παρέχεται με υπουργικές αποφάσεις το
προνόμιο δωρεάν μεταφοράς ή παροχής σημαντικών εκπτώσεων στα εισιτήριά τους. Και κοντά στις
παραπάνω μεταφορές ειδικού τιμολογίου, πρέπει να προστεθούν εκείνες προς τα φιλανθρωπικά, αθλητικά
και κοινωνικά σωματεία, που διεκδικούν και συνήθως απολαμβάνουν, δωρεάν μεταφορά των μελών τους,
ή εν πάση περιπτώσει εκπτωτικών τιμολογίων.
Επί τροχάδην θα αναφέρω ακόμη την κατάργηση της επιδότησης των άγονων γραμμών, συνέπεια της
οποίας οι ακτοπλόοι υποχρεώνονται στην επιπλέον δαπάνη για να εκτελούν δρομολόγια που δεν ανήκουν
στην επιλογή τους.
Ανακεφαλαιώνοντας τις παραπάνω γενικές παρατηρήσεις, οι οποίες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το
παρόν και το μέλλον της Επιβατηγού Ακτοπλοΐας της χώρας μας δεν διαγράφεται ιδιαίτερα ευνοϊκό, θα
είχα να συμπληρώσω ακόμη δύο παραμέτρους, οι οποίες πρέπει να μελετηθούν και να αξιολογηθούν από
όσους ασχολούνται με την ακτοπλοΐα και έχουν την ευθύνη της περαιτέρω πορείας της.
Η πρώτη παράμετρος, είναι η συντελούμενη με γοργούς ρυθμούς παγκοσμιοποίηση της οικονομίας. Η
περίοδος «μικρό – μικρό τ’ αλώνι σου, μα να είναι μοναχικό σου», φοβάμαι ότι τελείωσε οριστικά. Έχω
τη γνώμη ότι στενεύουν τα περιθώρια για να συνεχίζουν μεμονωμένα και ανταγωνιστικά να
δραστηριοποιούνται οι 30 τόσες ακτοπλοϊκές εταιρείες της χώρας μας. Διαβλέπω ότι στην προσεχή 4/ετία
ο αριθμός τους θα περιοριστεί στα δάκτυλα του ενός χεριού. Ίσως και σε λιγότερα.
Η δεύτερη παράμετρος, την οποία αισθάνονται ασφυκτικά βρόγχο στο λαιμό τους οι παραδοσιακοί
ακτοπλόοι, έχει σχέση με την καταλυτική επέλαση που έχει κάνει η επαναστατική τεχνολογική πρόοδος
στη ναυπήγηση νέων πλοίων και ιδιαίτερα στο θέμα της ταχύτητάς τους. Τα 14, τα 16, τα 18 και τα 20
μίλια των πλοίων που εκτελούν σήμερα ακτοπλοϊκά δρομολόγια στο Ελληνικό νησιώτικο σύμπλεγμα,
βρίσκονται ήδη υπό την άμεση απειλή των καινούριων πλοίων με ταχύτητες 30 και 38 μιλίων -για τα
οποία χορηγήθηκαν ήδη οι πρώτες άδειες σκοπιμότητας.
Επίλογος. Το θέμα Ελληνική επιβατηγός Ναυτιλία βρίσκεται σήμερα σε πολύ κρίσιμη φάση. Κι γι’
αυτό χρειάζονται γενναίες και γρήγορες αποφάσεις και από την πλευρά των ακτοπλόων και από την
πλευρά της Πολιτείας. Οι καινούριες συνθήκες που δημιουργούνται στο χώρο των Ακτοπλοϊκών
συγκοινωνιών στον Διεθνή και τον Κοινοτικό χώρο, δεν πρέπει να βρουν ανέτοιμη και απροετοίμαστη

την Ελληνική Ακτοπλοΐα. Την Ακτοπλοαΐα μιας χώρας -όπως είναι η δική μας-, της οποίας το 1/3 των
μεταφερόμενων επιβατών και αγαθών εκτελούνται δια θαλάσσης.

• Το παραπάνω κείμενο αποτελούσε την εισήγηση του κ. Γ. Χαλκιαδάκη στο 7ο Διεθνές Thalassa Forum που έγινε την
  Κυριακή 16/5/99 στο Ζάππειο Μέγαρο.

ΠΗΓΗ: ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
18 ΜΑΪΟΥ 1999

The post Γιάννης Χαλκιαδάκης: Ο «Ασυμβίβαστος Άρχοντας» του Ρεθεμνιώτικου Τύπου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Υπάρχουν κάποιες προσωπικότητες που δεν περνούν απλώς από τον χρόνο, αλλά τον σμιλεύουν. Άνθρωποι που παίρνουν τις μνήμες, τους καημούς, τις θυσίες και την ομορφιά ενός τόπου και τους δίνουν φωνή αθάνατη. Για το Ρέθυμνο, ο Μπάμπης Πραματευτάκης δεν υπήρξε απλώς ένας χαρισματικός μουσικοσυνθέτης και αρχιμουσικός· υπήρξε ένας ζωντανός πολιτιστικός φάρος, ένας «αιώνιος έφηβος» της δημιουργίας που μετέτρεψε την αγαπημένη του πόλη σε μια παγκόσμια μουσική αγκαλιά.

Από το Σπήλι στην Αγκαλιά της Ευρώπης: Η Γέννηση ενός Φαινομένου

Το ταξίδι του ξεκινά το 1933 στο ορεινό και περήφανο Σπήλι Ρεθύμνου. Εκεί, ανάμεσα στα τρεχούμενα νερά και τους ήχους της κρητικής υπαίθρου, ριζώνει μέσα του η πρώτη ανυπότακτη αγάπη για τη μουσική. Τα μαθητικά του χρόνια στο Ρέθυμνο τον βρίσκουν στις τάξεις της Φιλαρμονικής, να ανακαλύπτει τα μυστικά των πνευστών και των εγχόρδων, να χαϊδεύει το βιολί και το μαντολίνο.

Το ταλέντο του, ορμητικό σαν τα κρητικά βουνά, τον οδηγεί στο Ελληνικό Ωδείο στην Αθήνα. Εκεί, ο σπουδαίος μαέστρος Αντίοχος Ευαγγελάτος θα διακρίνει αμέσως τη σπίθα του νεαρού Ρεθεμνιώτη. «Μια μέρα το Ρέθυμνο θα καυχάται για αυτόν», θα πει με συγκίνηση, βλέποντας στον Μπάμπη μια «μουσική ιδιοφυία» που έρχεται να ταράξει τα νερά. [1]

Η δίψα του για γνώση τον ταξιδεύει το 1962 στο Μόναχο. Σε μια επική επίδειξη πνευματικής πολυμέρειας, ο Πραματευτάκης σπουδάζει ταυτόχρονα στην Ανώτερη Μουσική Ακαδημία και στο Πολυτεχνείο, αποφοιτώντας και ως Πολιτικός Μηχανικός. Εκεί, στα χρόνια της μαύρης δικτατορίας στην Ελλάδα, η φωνή του γίνεται καταφύγιο. Μέσα από τη συχνότητα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας (Bayerischer Rundfunk), στο πλευρό του Παύλου Μπακογιάννης, ντύνει μουσικά την ελπίδα των Ελλήνων μεταναστών, αρνούμενος κάθε συμβιβασμό με το καθεστώς.

Η Μεταπολίτευση, το «Όχι» στην Καρέκλα και η Μεγάλη Επιστροφή

Το 1974, με την αυγή της Δημοκρατίας, επιστρέφει στην Αθήνα και τοποθετείται σε διευθυντική θέση στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ. Όμως, ο Μπάμπης Πραματευτάκης ήταν φτιαγμένος από το υλικό των ελεύθερων ανθρώπων. Όταν το παρασκήνιο και οι κρατικές αγκυλώσεις προσέκρουσαν στο δημοκρατικό του ήθος και την αξιοπρέπειά του, δεν δίστασε: παραιτήθηκε αμέσως, αφήνοντας πίσω του αξιώματα, ακόμα και την πατρότητα της ιστορικής τηλεοπτικής εκπομπής «Να η ευκαιρία» που ο ίδιος είχε εμπνευστεί.

Το Ρέθυμνο τον καλούσε. Και ο Μπάμπης απάντησε με την καρδιά του.

Πριν ακόμα εγκατασταθεί μόνιμα το 1980, ανεβοκατέβαινε από την Αθήνα με δικά του προσωπικά έξοδα, με μοναδικό σκοπό να ανασυγκροτήσει τη Μικτή Χορωδία Ρεθύμνου. Μαζί με τις καθηγήτριες πιάνου Δανάη Μαραγκουδάκη και Ρίτα Καρνιωτάκη, μεταμορφώνει τη χορωδία σε ένα καλλιτεχνικό διαμάντι, φτάνοντας μέχρι την αποθέωση στη Σκάλα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιώς στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Όταν η Λύρα Συνάντησε τη Συμφωνική Ορχήστρα

Το μεγαλύτερο, ίσως, καλλιτεχνικό του θαύμα ήταν η ίδρυση της Πειραματικής Συμφωνικής Ορχήστρας Ρεθύμνου. Ο Πραματευτάκης έκανε το αδιανόητο: πήρε ερασιτέχνες, επαγγελματίες και νεαρούς σπουδαστές και τους ένωσε κάτω από την ίδια μπαγκέτα. Το 1993, στο πλαίσιο του Αναγεννησιακού Φεστιβάλ, η ορχήστρα καθηλώνει το κοινό, μετατρέποντας το ενετικό κάστρο της Φορτέτζας και το θέατρο «Ερωφίλη» στο απόλυτο πνευματικό ορμητήριο του νησιού.

Ο Μπάμπης Πραματευτάκης υπήρξε ένας τολμηρός πρωτοπόρος. Ήταν ο πρώτος που πάντρεψε τον αρχέγονο, άγριο ήχο της κρητικής λύρας, του λαούτου και του σαντουριού με τον αυστηρό ιστό μιας κλασικής ευρωπαϊκής ορχήστρας.

Μέσα από αυτή την πρωτοπορία γεννήθηκαν μνημειώδη έργα. Η «Ωδή στη Μάχη της Κρήτης» (1976), σε ποίηση του Δημήτρη Αετουδάκη, με τη δωρική αφήγηση του Μάνου Κατράκη και τη συγκλονιστική, απόκοσμη ερμηνεία του Ψαραντώνη, παραμένει ένα παγκόσμιο μνημείο ιστορικής μνήμης. Ακολούθησαν το «Κέντρους Εγκώμιον», το «Αντιστάσεως Έπος», η «Ωδή στο Αρκάδι», αλλά και οι βαθιές συμφωνικές του γέφυρες με την πολύπαθη Κύπρο, μελοποιώντας την ποίηση της Κλαίρης Αγγελίδου στο εμβληματικό έργο «Ο γιος μου ο Πενταδάκτυλος»

Τι Έγραψε ο Τύπος και οι Άνθρωποι των Γραμμάτων

Η προσφορά του δεν υπήρξε απλώς ένα τοπικό γεγονός· αναγνωρίστηκε ως πολιτιστικό κόσμημα στο ελληνικό πεντάγραμμο. Οι κριτικές και οι γνώμες των συγχρόνων του αποτυπώνουν το μέγεθος του ανδρός:

• Αντίοχος Ευαγγελάτος (Μουσουργός & Αρχιμουσικός): Είχε συγκλονιστεί από την πρώτη στιγμή, χαρακτηρίζοντας τον Πραματευτάκη ως «μουσική ιδιοφυία της εποχής μας» και «παιδί φαινόμενο».
• Οικογένεια Βαρδινογιάννη & Μεταπολεμική Γενιά: Άνθρωποι της γενιάς του θυμούνται με δάκρυα στα μάτια τη θητεία τους στη Φιλαρμονική υπό τη διεύθυνσή του, τονίζοντας το πώς το Ρέθυμνο «οφείλει τα πάντα στον αιώνιο έφηβο με το ζεστό χαμόγελο».
• Κριτική του Τοπικού Τύπου: Στα ιστορικά φύλλα των Ρεθεμνιώτικων Νέων αναφέρεται πως το έργο του (όπως το εμβληματικό ορατόριό του πάνω στο Τροπάριο της Κασσιανής) αποτελεί «Μνημειώδη μελέτη και σταθμό» για την εκκλησιαστική και λόγια παράδοση.
• Η Καλλιτεχνική Κοινότητα: Ιστορικοί ερευνητές και λογοτέχνες έχουν επισημάνει επανειλημμένα ότι ο Πραματευτάκης είχε τη μοναδική ικανότητα να «μεταφράζει» τον πόνο, τις κρίσεις και τις ιστορικές θηριωδίες του νησιού σε δημιουργίες πνοής που ξεπερνούν τα σύνορα της Κρήτης. [1]

Μια Ζωή Γεμάτη Ανιδιοτέλεια και Φως

Στη μετέπειτα κοινή του πορεία με τη δημοσιογράφο και ιστορική ερευνήτρια Εύα Λαδιά, το έργο του ψηφιοποιήθηκε, αναδείχθηκε και σφραγίστηκε μέσα από το βιβλίο «Μπάμπης Πραματευτάκης: Έγραψε με νότες την τοπική ιστορία». Η Εύα Λαδιά αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο αυτό που όλο το Ρέθυμνο ένιωθε: ότι ο Μπάμπης ήταν ένας άγιος της τέχνης.

Αν αναζητήσει κανείς το στίγμα του Μπάμπη Πραματευτάκη, δεν θα το βρει μόνο στις παρτιτούρες, στους δίσκους ή στις γεμάτες αίθουσες. Θα το βρει στην απέραντη, σχεδον βιβλική του ταπεινότητα. Υπήρξε ο απόλυτος εργάτης του εθελοντισμού. Ένας άνθρωπος που δίδαξε γενιές παιδιών, που άνοιξε τις πόρτες της μουσικής σε όλη την επαρχία, που πολιτεύτηκε μόνο με το ήθος και την προσφορά του.

Ο κοσμοπολίτης του Μονάχου, ο μέγας δημιουργός , επέλεξε να επεμδύσει την ικμαδα της έμπνευσής του ζωής εκεί που χτυπά πάντα η καρδιά του: στους δρόμους, στο ωδείο και στα κάστρα του Ρεθύμνου. Και σήμερα, κάθε φορά που ο άνεμος της Φορτέτζας ψιθυρίζει μια μελωδία, ξέρουμε καλά πως είναι οι νότες του Μπάμπη, που θα συνεχίσουν να αγκαλιάζουν αιώνια τον τόπο που τόσο αγάπησε.

«Το αφιέρωμα συντάχθηκε από την Εύα Λαδιά με τη συνδρομή εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).»

The post Μπάμπης Πραματευτάκης: Έγραψε με Νότες την Ψυχή και την Ιστορία του Ρεθύμνου appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

Υπάρχουν προσωπικότητες που αφήνουν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην τοπική κοινωνία, όχι μόνο μέσα από την επαγγελματική τους αριστεία, αλλά και μέσα από το σπάνιο μεράκι, το ήθος και τις προσωπικές τους διαδρομές. Μια τέτοια εμβληματική μορφή για το Ρέθυμνο είναι ο Παντελής Λαδιάς. Ένας άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με την εξέλιξη της ανδρικής περιποίησης στην πόλη, κουβαλώντας παράλληλα μια συγκλονιστική οικογενειακή ιστορία και ένα πάθος για τη φύση που τον ταξίδεψε μέχρι τα παγκόσμια βάθρα.

Μια γέννηση στη «σκιά» της θυσίας των Μισσιρίων

Ο Παντελής Λαδιάς γεννήθηκε στα Περιβόλια Ρεθύμνου το 1950. Μεγάλωσε σε μια εποχή που οι πληγές του πολέμου ήταν ακόμα νωπές, αλλά η δική του οικογένεια κουβαλούσε ένα αληθινό θαύμα της ανθρώπινης θέλησης.

Ο πατέρας του, Δημήτρης Λαδιάς, υπήρξε ένας από τους μόλις τέσσερις διασωθέντες της φρικτής εκτέλεσης αμάχων από τους Γερμανούς κατακτητές, η οποία έλαβε χώρα μεσούσης της Μάχης της Κρήτης, τον Μάιο του 1941, στην αιματοβαμμένη αμμουδιά των Μισσιρίων. Η θαυματουργή επιβίωση του πατέρα του μέσα από το εκτελεστικό απόσπασμα αποτέλεσε μια βαριά κληρονομιά ζωής, διδάσκοντας στον νεαρό Παντελή την αξία της επιμονής, του σεβασμού και της δημιουργίας.

Ο πρωτοπόρος που άλλαξε την ανδρική κομμωτική στο Ρέθυμνο

Μεγαλώνοντας, ο Παντελής Λαδιάς επέλεξε να διοχετεύσει τη δημιουργικότητά του στην τέχνη της κομμωτικής. Δεν περιορίστηκε στα στενά όρια του παραδοσιακού «μπαρμπέρη» της εποχής. Υπήρξε ένας αυθεντικός πρωτοπόρος της ανδρικής κομμωτικής τέχνης στο Ρέθυμνο, εισάγοντας νέες τεχνικές, σύγχρονες τάσεις και μια εντελώς νέα φιλοσοφία περιποίησης για τον άνδρα.

Το κομμωτήριό του εξελίχθηκε γρήγορα σε ένα διαχρονικό κοινωνικό ορόσημο της τοπικής αγοράς. Για δεκαετίες, δεν αποτελούσε απλώς έναν χώρο εργασίας, αλλά ένα ζεστό σημείο συνάντησης για γενιές Ρεθεμνιωτών, όπου η υψηλή τεχνική συναντούσε την ανθρώπινη επαφή και την εμπιστοσύνη. Ως δάσκαλος και εμπνευστής, άνοιξε τον δρόμο και γαλούχησε νεότερους επαγγελματίες, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα στον κλάδο.

Είναι σύζυγος της πολύ γνωστής δημοσιογράφου, συγγραφέως και ερευνήτριας του Ρεθύμνου, Εύας Λαδιά. Η ίδια έχει δηλώσει δημόσια πολλές φορές πως η ανοχή, η εμπιστοσύνη και η αμέριστη στήριξή του ήταν καθοριστικές για να μπορέσει να αναπτύξει το πλούσιο συγγραφικό, δημοσιογραφικό και πολιτιστικό της έργο στην Κρήτη.

Το 2013, ο Παντελής Λαδιάς συνταξιοδοτήθηκε, κλείνοντας μια λαμπρή πορεία δεκαετιών στην ενεργό δράση, κερδίζοντας τον καθολικό σεβασμό και την αναγνώριση ολόκληρης της ρεθεμνιώτικης κοινωνίας.

Εφαρμόζοντας την ίδια φιλοσοφία τελειότητας και επιστημονικής προσέγγισης, ο Παντελής Λαδιάς αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο πολυβραβευμένους εκτροφείς πτηνών, αποσπώντας κορυφαίες διεθνείς και παγκόσμιες διακρίσεις. Ως βασικός πυλώνας και ενεργό μέλος της Λέσχης Φίλων Καναρινιών και Εξωτικών Πουλιών Ρεθύμνου/Κρήτης (ΛΕ.ΦΙ.ΚΑ.Ρ.), συνέβαλε καθοριστικά στην ανάδειξη αυτής της τέχνης, αποδεικνύοντας ότι το αληθινό μεράκι δεν γνωρίζει σύνορα.

Μια ζωντανή κληρονομιά

Η πορεία του Παντελή Λαδιά, από τα Περιβόλια του 1950 μέχρι σήμερα, είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που μετέτρεψε την καθημερινή εργασία και τα χόμπι του σε υψηλή τέχνη. Με το ψαλίδι του κομμωτή ή με τη φροντίδα ενός ωδικού πτηνού, ο Παντελής Λαδιάς δίδαξε τι σημαίνει να δημιουργείς με ψυχή, αφήνοντας μια σπουδαία παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές του Ρεθύμνου.

«Το αφιέρωμα συντάχθηκε με τη συνδρομή εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).»

The post Παντελής Λαδιάς: Ο Ρεθεμνιώτης πρωτοπόρος της ανδρικής κομμωτικής τέχνης appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.