Στην ιστορία της σύγχρονης ελληνικής οπτικής επικοινωνίας και των εφαρμοσμένων τεχνών, ελάχιστοι δημιουργοί έχουν καταφέρει να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στην εντοπιότητα και την παγκοσμιοποιημένη pop κουλτούρα με την οργανική φυσικότητα του Στέλιου Καλογεράκη. Γεννημένος το 1977 με έδρα το Ρέθυμνο, ο Καλογεράκης δεν αποτελεί απλώς έναν γραφίστα, έναν εικονογράφο ή έναν συγγραφέα· είναι ένας πολιτιστικός ανατόμος.

Σε μια εποχή όπου η επαρχία συχνά εγκλωβίζεται ανάμεσα στη στείρα αναπαραγωγή της παράδοσης και την άκριτη μίμηση των αθηναϊκών ή διεθνών προτύπων, το έργο του λειτουργεί ως ένας τρίτος δρόμος: ένας «κρητικός μεταμοντερνισμός».

Το έργο του Καλογεράκη είναι εγγενώς διπλό. Από τη μία πλευρά, είναι ο καλλιτέχνης που έχει ταυτιστεί όσο κανείς άλλος με τη δημόσια εικόνα της πόλης του, σχεδιάζοντας επί δεκαετίες την οπτική ταυτότητα του Ρεθεμνιώτικου Καρναβαλιού. Από την άλλη, είναι ένας underground σκιτσογράφος, ένας ανήσυχος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας και ένας εικαστικός που χρησιμοποιεί τα εργαλεία της Pop Art για να αποδομήσει τον καταναλωτικό παραλογισμό της εποχής μας.

Αν ο Andy Warhol χρησιμοποιούσε τις κονσέρβες σούπας Campbell’s για να μιλήσει για την αμερικανική αφθονία, ο Καλογεράκης χρησιμοποιεί τη φιγούρα του Κρητικού με τη βράκα, τα UFO, τις ρετρό διαφημίσεις και τα high-tech gadget για να μιλήσει για την υπαρξιακή σύγχυση του σύγχρονου Έλληνα.

ΜΕΡΟΣ Α΄: ΟΙ ΡΙΖΕΣ, ΟΙ ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Το Ρέθυμνο ως Γεωγραφικό και Πνευματικό Υπόβαθρο

Για να κατανοήσει κανείς την οπτική γλώσσα του Στέλιου Καλογεράκη, πρέπει να περπατήσει στα σοκάκια του Ρεθύμνου. Η πόλη αυτή, με το έντονο ενετικό και οθωμανικό της παρελθόν, τη Φορτέτζα, τα αναγεννησιακά υπέρθυρα και την έντονη φοιτητική ζωή λόγω του Πανεπιστημίου Κρήτης, λειτουργεί ως ένα ζωντανό παλίμψηστο. Ο Καλογεράκης μεγάλωσε μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όπου η ιστορία δεν είναι ένα νεκρό μουσειακό έκθεμα, αλλά καθημερινό βίωμα.

Η γεωγραφική του εντοπιότητα, ωστόσο, δεν τον περιόρισε. Αντίθετα, λειτούργησε ως το σταθερό σημείο αναφοράς (το “ground zero”) από το οποίο εξαπέλυε τις αισθητικές του επιδρομές στον υπόλοιπο κόσμο. Η Κρήτη του Καλογεράκη δεν είναι η εξιδανικευμένη, λεβέντικη Κρήτη των τουριστικών καρτ-ποστάλ, ούτε η άγρια, παραβατική Κρήτη των δελτίων ειδήσεων. Είναι μια Κρήτη σουρεαλιστική, πολύχρωμη, νευρωτική και βαθύτατα ανθρώπινη.

Από το Underground Comic στην Pop Art

Οι πρώτες επιρροές του Καλογεράκη εντοπίζονται στη χρυσή εποχή των ευρωπαϊκών και αμερικανικών κόμικς. Η καθαρή γραμμή (Ligne Claire) της γαλλοβελγικής σχολής (Hergé, Tintin), η ψυχεδέλεια των underground αμερικανικών comix των 70s (Robert Crumb) και η ειρωνική ματιά των Ιταλών δημιουργών (όπως ο Milo Manara ή ο Andrea Pazienza) άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στον τρόπο που αντιλαμβάνεται το σχέδιο.

Παράλληλα, η Pop Art αποτέλεσε το ιδεολογικό του καταφύγιο. Ο τρόπος με τον οποίο καλλιτέχνες όπως ο Roy Lichtenstein απομονώναν καρέ από φτηνά ρομαντικά κόμικς και τα μετέτρεπαν σε υψηλή τέχνη, έδειξε στον Καλογεράκη τη δύναμη της επαναπλαισίωσης (recontextualization). Αυτή η τεχνική έγινε το βασικό του όπλο: παίρνει οικεία, καθημερινά αντικείμενα ή φράσεις της κρητικής ντοπιολαλιάς και τα τοποθετεί σε ένα πλαίσιο κοσμικό, φουτουριστικό ή διαφημιστικό, δημιουργώντας ένα άμεσο βραχυκύκλωμα στον εγκέφαλο του θεατή.

Η Πρώιμη Καλλιτεχνική Ωριμότητα: Ατλάντα 1996

Ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά εξαιρετικά σημαντικά ορόσημα της πρώιμης πορείας του ήταν η συμμετοχή του, σε νεαρή ηλικία, στην καλλιτεχνική ομάδα για την εικονογράφηση του επίσημου εντύπου που συνόδευσε την Ελληνική Ολυμπιακή Αποστολή στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ατλάντα το 1996.

Η εμπειρία αυτή ήταν καθοριστική. Τον έφερε σε επαφή με τις απαιτήσεις των διεθνών projects μεγάλης κλίμακας και του έμαθε πώς να πειθαρχεί τη δημιουργική του τρέλα κάτω από αυστηρά specs (προδιαγραφές) και deadlines. Εκεί κατάλαβε ότι η γραφιστική δεν είναι απλώς «όμορφα σχέδια», αλλά μια στρατηγική διαδικασία επίλυσης προβλημάτων μέσω της εικόνας.

ΜΕΡΟΣ Β΄: «ΣΗΦΗΣ & COMPANY» – Η ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟΥ

Η Γέννηση ενός Αντι-Ήρωα

Αν υπάρχει ένα έργο που έκανε το όνομα του Στέλιου Καλογεράκη γνωστό σε κάθε σπίτι της Κρήτης και στους κύκλους των Ελλήνων comic aficionados, αυτό είναι αναμφίβολα ο «Σήφης & Company». Ο Σήφης γεννήθηκε αρχικά ως μια χιουμοριστική σελίδα στο θρυλικό περιοδικό «Στιγμές» (το μεγαλύτερο free press περιοδικό της Κρήτης εκείνης της εποχής), για να εξελιχθεί γρήγορα σε ένα αυτόνομο πολιτιστικό φαινόμενο.

Ο Σήφης δεν είναι ο τυπικός Κρητικός ήρωας. Φοράει μεν τα παραδοσιακά στιβάνια και το κεφαλομάντιλο, αλλά η καθημερινότητά του εισβάλλεται από εξωγήινους, pop είδωλα, κυβερνητικές συνωμοσίες και την υπαρξιακή πλήξη της επαρχιακής ζωής. Είναι ένας χαρακτήρας που πατάει με το ένα πόδι στο καφενείο του χωριού και με το άλλο σε μια ταινία επιστημονικής φαντασίας των 80s.

Χαρακτήρες και Σχεδιαστική Γλώσσα

Το σύμπαν του «Σήφης & Company» είναι γεμάτο από δευτερεύοντες χαρακτήρες που συμπυκνώνουν τις νευρώσεις της ελληνικής επαρχίας:

• Ο κλασικός καφενόβιος πολιτικάντης που ξέρει πώς να κυβερνήσει τον πλανήτη, αλλά δεν μπορεί να φτιάξει τη ζωή του.
• Η παραδοσιακή Κρητικιά μάνα που αντιμετωπίζει τις διαστημικές εισβολές με την ίδια ψυχραιμία που θα αντιμετώπιζε μια κακή σοδειά ελιάς.
• Οι εξωγήινοι που, αντί για τεχνολογική ανωτερότητα, εμφανίζουν τα ίδια ακριβώς ελαττώματα με τους γηγενείς.

Σχεδιαστικά, ο Καλογεράκης χρησιμοποιεί μια εξαιρετικά καθαρή γραμμή με έντονα, flat (επίπεδα) χρώματα. Η απλότητα του σχεδίου είναι όμως απατηλή. Κάθε καρέ είναι γεμάτο από “easter eggs” (κρυμμένα μηνύματα): μια μάρκα τσιγάρων στο τραπέζι, μια αφίσα στον τοίχο, ένας τίτλος εφημερίδας. Όλα λειτουργούν ως σχόλιο πάνω στο κοινωνικο-πολιτικό γίγνεσθαι της Ελλάδας.

Το Χιούμορ ως Καθρέφτης: Détournement και Σάτιρα

Το μεγάλο επίτευγμα του Καλογεράκη με τον Σήφη είναι η χρήση της τεχνικής του détournement (της εκτροπής). Παίρνει τα ιερά και τα όσια της κρητικής λεβεντιάς και τα αποδομεί, όχι με διάθεση ισοπέδωσης ή ασέβειας, αλλά με μια βαθιά, θεραπευτική αγάπη. Το χιούμορ του είναι καυστικό, αλλά ποτέ μισάνθρωπο.

Όταν ο Σήφης έρχεται αντιμέτωπος με έναν ιπτάμενο δίσκο, δεν τρομάζει. Τον αντιμετωπίζει με την κλασική κρητική φιλοξενία (και μια δόση καχυποψίας), προσφέροντάς του ρακή. Αυτή η σύγκρουση του παγκόσμιου με το υπερ-τοπικό δημιουργεί μια σάτιρα που χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά της νεοελληνικής ταυτότητας: αυτής που θέλει να ανήκει στη Δύση και την τεχνολογική πρόοδο, αλλά παραμένει βαθύτατα δεμένη με τις προνεοτερικές της δομές.

ΜΕΡΟΣ Γ΄: ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥ

Ρεθεμνιώτικο Καρναβάλι: Είκοσι Χρόνια Οπτικής Μυθολογίας

Η Πρόκληση ενός Ιστορικού Θεσμού

Το Ρεθεμνιώτικο Καρναβάλι δεν είναι απλώς μια γιορτή· είναι ο μεγαλύτερος πολιτιστικός και οικονομικός πνεύμονας της πόλης κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ένας θεσμός με ρίζες που χάνονται στις αρχές του 20ού αιώνα. Όταν ο Στέλιος Καλογεράκης ανέλαβε το 2003 τον επίσημο σχεδιασμό της οπτικής του ταυτότητας, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια τεράστια ευθύνη: έπρεπε να δώσει μια σύγχρονη, ελκυστική εικόνα σε έναν θεσμό που κινδύνευε να χαρακτηριστεί «γραφικός» ή «τοπικιστικός».

Η Εξέλιξη των Αφισών: Από το Σκίτσο στο Concept Design

Οι αφίσες που δημιούργησε ο Καλογεράκης από το 2003 έως σήμερα αποτελούν από μόνες τους μια ιστορική καταγραφή της εξέλιξης του graphic design στην Ελλάδα. Στα πρώτα χρόνια, η προσέγγισή του ήταν πιο εικονογραφική, με έντονη τη χρήση του χειροποίητου σκίτσου και των πληθωρικών χρωμάτων που παρέπεμπαν στην καρναβαλική έκσταση.

Με τα χρόνια, όμως, οι αφίσες του έγιναν πιο εννοιολογικές (conceptual). Κάθε χρόνο, η αφίσα δεν ήταν απλώς μια ανακοίνωση ημερομηνιών, αλλά ένα αυτόνομο visual statement (οπτική δήλωση). Χρησιμοποιώντας μινιμαλιστικές φόρμες, έξυπνα λογοπαίγνια και στοιχεία από την παγκόσμια ιστορία της τέχνης, κατάφερε να μετατρέψει την αφίσα του καρναβαλιού σε συλλεκτικό αντικείμενο. Οι αφίσες του Ρεθύμνου ξεχώρισαν σε πανελλαδικό επίπεδο γιατί δεν έμοιαζαν με καμία άλλη· είχαν ταυτότητα, είχαν χιούμορ και, κυρίως, είχαν εγκέφαλο.

Η Μασκότ και η Εταιρική Ταυτότητα του Θεσμού

Πέρα από τις αφίσες, ο Καλογεράκης προχώρησε σε μια ριζική αναδιάρθρωση της εταιρικής εικόνας του Καρναβαλιού. Σχεδίασε την επίσημη μασκότ, έναν χαρακτήρα που κατάφερε να συμπυκνώσει το πνεύμα του Ρεθεμνιώτη καρναβαλιστή: ανατρεπτικός, φιλόξενος, αιώνια έφηβος και ελαφρώς αυτοσαρκαστικός.

Η μασκότ αυτή εφαρμόστηκε σε εκατοντάδες applications (εφαρμογές), από merchandising και t-shirts μέχρι ψηφιακές εφαρμογές και γιγαντοαφίσες, αποδεικνύοντας τη σημασία ενός ολοκληρωμένου brand manual για έναν δημόσιο θεσμό.

ΜΕΡΟΣ Δ΄: BRANDING ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ – Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ “LESS IS MORE”

Η Στρατηγική της Απλότητας

Στο εμπορικό του έργο ως graphic designer, ο Καλογεράκης ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική, αλλά εξίσου αποτελεσματική προσέγγιση. Εδώ, το πληθωρικό στυλ των κόμικς υποχωρεί για να δώσει τη θέση του στις αρχές του Μοντέρνου Design: καθαρές γραμμές, γεωμετρική αυστηρότητα, περιορισμένη αλλά μελετημένη χρωματική παλέτα και απόλυτος σεβασμός στη λειτουργικότητα.

Η φιλοσοφία του συμπυκνώνεται στο ότι ένα λογότυπο δεν πρέπει να «διακοσμεί», αλλά να «επικοινωνεί». Πρέπει να είναι αναγνωρίσιμο σε μέγεθος μερικών χιλιοστών στην οθόνη ενός κινητού, αλλά και σε μια τεράστια διαφημιστική πινακίδα στον δρόμο.

Σημαντικά Projects και Case Studies

Η γκάμα των πελατών του αποδεικνύει την προσαρμοστικότητά του:

• World Press Cycling Championship: Ένα project διεθνούς εμβέλειας, όπου έπρεπε να συνδυάσει τη δυναμική του ποδηλάτου με την έννοια της δημοσιογραφίας και της ενημέρωσης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα λογότυπο με υψηλή κινητική ενέργεια και απόλυτη σχεδιαστική ισορροπία.
• Evenos String Quartet: Εδώ, η πρόκληση ήταν να αποδοθεί η κλασική μουσική χωρίς τα συνήθη κλισέ (κλειδιά του σολ, βιολιά). Ο Καλογεράκης σχεδίασε μια οπτική ταυτότητα που βασίζεται στη γεωμετρία του ήχου και την κομψότητα της δωρικής απλότητας.
• Τοπικές Επιχειρήσεις (Patsoumas Educare, Medley, INK, Pool Services): Σε αυτά τα projects, ο Καλογεράκης λειτούργησε ως σύμβουλος branding, βοηθώντας τοπικές επιχειρήσεις να αποκτήσουν μια εικόνα που τους επιτρέπει να σταθούν με αξιώσεις στη διεθνή αγορά.

ΜΕΡΟΣ Ε΄: Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ – ΑΠΟ ΤΟ «9» ΣΤΟΥΣ «ΠΟΠ ΝΑΟΥΣ»

Η Χρυσή Εποχή του Περιοδικού «9» της Ελευθεροτυπίας

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το περιοδικό «9» της εφημερίδας Ελευθεροτυπία ήταν ο απόλυτος φάρος για όποιον ενδιαφερόταν για την ένατη τέχνη και τη λογοτεχνία του φανταστικού στην Ελλάδα. Ο Καλογεράκης δεν άργησε να γίνει κομμάτι αυτής της ζωντανής κοινότητας, όπου εμφανίστηκε όχι μόνο ως σχεδιαστής, αλλά και ως συγγραφέας.

Το 2004, οι Εκδόσεις Ελευθεροτυπία κυκλοφόρησαν μια μνημειώδη ανθολογία με τίτλο «9 ΕΦ: Εννέα Έλληνες Συγγραφείς Επιστημονικής Φαντασίας». Η συμπερίληψη του Καλογεράκη σε αυτή την ομάδα (δίπλα σε ονόματα όπως ο Μιχάλης Μανωλιός και ο Κώστας Χαρίτος) επισφράγισε τη λογοτεχνική του αξία. Τα διηγήματά του στην ανθολογία δεν ήταν τυπικές space operas· ήταν κοινωνική επιστημονική φαντασία (social sci-fi), βαθύτατα επηρεασμένη από τον Philip K. Dick και τον J.G. Ballard.

«Ποπ Ναοί» (2019): Ένα Μανιφέστο για την Ψηφιακή Εποχή

Δεκαπέντε χρόνια μετά την ανθολογία «9 ΕΦ», ο Καλογεράκης συγκέντρωσε τη θεωρητική του σκέψη στο ψηφιακό βιβλίο «Ποπ Ναοί – Surfing στον ωκεανό της pop κουλτούρας» (2019). Αυτό το e-book δεν είναι απλώς μια συλλογή άρθρων· είναι ένα δοκίμιο πάνω στον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε εικόνες και ιδέες στον 21ο αιώνα.

Ο Καλογεράκης χρησιμοποιεί τον όρο «Ποπ Ναοί» για να περιγράψει τα νέα σημεία λατρείας του σύγχρονου ανθρώπου: τα social media, τα brands, τα viral βίντεο, τις οθόνες των smartphone μας. Με μια γραφή γρήγορη, νευρική, γεμάτη χιούμορ και ακριβείς κοινωνιολογικές παρατηρήσεις, το βιβλίο λειτουργεί ως ο τέλειος οδηγός επιβίωσης για όποιον προσπαθεί να κάνει “surfing” στον χαοτικό ωκεανό της πληροφορίας χωρίς να πνιγεί.

ΜΕΡΟΣ ΣΤ΄: ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, ΔΡΩΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Η Διαδραστική Εμπειρία του «Pop Porn» (2021)

Το 2021, ο Καλογεράκης παρουσίασε την ατομική του έκθεση με τίτλο «Pop Porn». Ο τίτλος, σκόπιμα προκλητικός, δεν αναφερόταν στο πορνογραφικό περιεχόμενο με την παραδοσιακή έννοια, αλλά στην «πορνογραφία της εικόνας»: στον τρόπο με τον οποίο τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και η διαφήμιση ξεγυμνώνουν, υπερεκθέτουν και εμπορευματοποιούν κάθε πτυχή της ανθρώπινης επιθυμίας και ύπαρξης.

Η έκθεση ήταν βαθύτατα διαδραστική. Ο θεατής δεν ήταν ένας παθητικός παρατηρητής που κοιτούσε κάδρα στον τοίχο· γινόταν μέρος του έργου. Με τη χρήση μεικτών τεχνικών (zines, κολλάζ, ψηφιακές εκτυπώσεις και ready-made αντικείμενα), ο Καλογεράκης δημιούργησε ένα περιβάλλον που προκαλούσε μια αίσθηση καταναλωτικού ιλίγγου. Ήταν μια σπουδή πάνω στο détournement, όπου παλιές διαφημίσεις της δεκαετίας του ’50 και του ’60 συναντούσαν δυστοπικά μηνύματα του μέλλοντος.

«Φωτογραφικές Αντηχήσεις» (2026): Ο Καλογεράκης ως Επιμελητής

Μια από τις πιο πρόσφατες και ώριμες καταθέσεις του στον πολιτισμό του Ρεθύμνου ήταν η ανάληψη της επιμέλειας της επετειακής έκθεσης «Φωτογραφικές Αντηχήσεις» (2026), για τον εορτασμό των 60 χρόνων από την ίδρυση της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνου (Ι.Λ.Ε.Ρ.).

Η επιλογή του Καλογεράκη για αυτή τη θέση ξάφνιασε πολλούς, καθώς η Ι.Λ.Ε.Ρ. είναι ένας θεσμός παραδοσιακά συντηρητικός, αφιερωμένος στη διαφύλαξη της μνήμης. Όμως, ο Καλογεράκης απέδειξε ότι η μνήμη, για να μείνει ζωντανή, πρέπει να αναπνεύσει.

Αντί για μια βαρετή παρουσίαση παλιών φωτογραφιών, δημιούργησε μια έκθεση βασισμένη σε πειραματικές προσεγγίσεις και μεικτές εικαστικές τεχνικές. Οι παλιές φωτογραφίες της πόλης και των ανθρώπων της επανεξετάστηκαν μέσα από το πρίσμα του σύγχρονου design, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα που συγκίνησε και προβλημάτισε.

Καλλιτεχνικές Συλλογικότητες: Lunart και Cocun

Η πορεία του Καλογεράκη δεν ήταν ποτέ μοναχική. Πάντα πίστευε στη δύναμη της ομάδας:

• Ομάδα Lunart (2000): Ως ιδρυτικό μέλος, συμμετείχε σε μερικά από τα πρώτα multimedia installations στην Κρήτη, πειραματιζόμενος με τη σύζευξη εικόνας και ήχου σε μια εποχή που η τεχνολογία ήταν ακόμα περιορισμένη.
• Ομάδα Cocun (2007-2009): Μέσα από αυτή την καλλιτεχνική κολεκτίβα, ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του πρωτοποριακού φεστιβάλ “FotoTherapy”, φέρνοντας εναλλακτικές μορφές τέχνης και performances στους δρόμους και τα εγκαταλελειμμένα κτήρια του Ρεθύμνου.

Η Ακουστική Διάσταση των Εικόνων: Οι «Νυχτοβάτες»

Ένα κομμάτι του Στέλιου Καλογεράκη που συχνά διαφεύγει της προσοχής των πολλών είναι η σχέση του με τη μουσική. Ο ίδιος δεν διαχωρίζει τις τέχνες· θεωρεί ότι ο ήχος και η εικόνα είναι απλώς διαφορετικές μεταφράσεις της ίδιας εσωτερικής ανάγκης.

Η συμμετοχή του στην πειραματική ομάδα «Νυχτοβάτες» αποτελεί την ακουστική προέκταση του σχεδιαστικού του έργου. Οι «Νυχτοβάτες» κινούνται στον χώρο του underground, του πειραματικού ήχου και της μελωδικής αφήγησης. Στην μπάντα, ο Καλογεράκης φέρνει την ίδια pop-dystopian αισθητική που συναντάμε και στα κόμικς του.

Οι ζωντανές εμφανίσεις της ομάδας είναι συχνά οπτικοακουστικές εμπειρίες, όπου τα visuals που σχεδιάζει ο ίδιος συγχρονίζονται με τον ήχο, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη (immersive) καλλιτεχνική εμπειρία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΜΑΣ

«Ο Στέλιος Καλογεράκης είναι μια σπάνια περίπτωση δημιουργού στο ελληνικό πολιτιστικό τοπίο. Κατάφερε να πάρει το Ρέθυμνο και την Κρήτη και να τα τοποθετήσει μέσα σε ένα παγκόσμιο αισθητικό πλαίσιο, αποδεικνύοντας ότι η επαρχία δεν είναι οπισθοδρόμηση, αλλά ένα προνομιακό παρατηρητήριο του κόσμου.»

Είτε σχεδιάζει την αφίσα που θα ξεσηκώσει χιλιάδες ανθρώπους στο καρναβάλι, είτε γράφει μια σκοτεινή ιστορία για το τέλος του κόσμου στο περιοδικό «9», είτε επιμελείται μια λαογραφική έκθεση, ο Καλογεράκης παραμένει ο ίδιος: ένας «διανοούμενος της εικόνας».

Το πολιτιστικό του αποτύπωμα είναι ήδη βαθύ, όχι επειδή δημιούργησε μια σχολή, αλλά επειδή έμαθε σε μια ολόκληρη γενιά να κοιτάζει τις εικόνες γύρω της με υποψία, με χιούμορ και, πάνω απ’ όλα, με ελεύθερη σκέψ

Το άρθρο γράφτηκε από την ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ με την τεχνική υποστήριξη του Αl

The post Στέλιος Καλογεράκης: Οραματιστής, Σατιριστής και η Pop Αρχιτεκτονική του Κρητικού Μεταμοντερνισμού appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

 Από Εύα Λαδιά

Κόσμημα για την ΑΝΕΚ η συλλογή Γαλλιάκη

Και το «φαινόμενο» Νίκος Βαρδινογιάννης

Δεμένη πάντα η μοίρα του Ρεθύμνου με τη θάλασσα κάνει  τον εορτασμό της παγκόσμιας ημέρας ναυτιλίας ιδιαίτερης σημασίας για τον ιστορικό νομό. Κι είναι τα πρόσωπα ώστε να προσδίδει λαμπρότητα στη μέρα κάθε αναφορά ευγνωμοσύνης και αναγνώρισης όπως ο κ. Μανόλης Γαλλιάκης.

Έτυχε πολλές φορές να βρεθούμε στο αρχοντικό του στις Μαργαρίτες, όπου και μόνο ο χώρος αξίζει πολυσέλιδο αφιέρωμα χάρις στην οικοδέσποινα κ. Δέσποινα Γαλλιάκη. Η πολυτάλαντη αυτή γυναίκα με μια φαντασία που δεν παύει να δημιουργεί έχει μεταβάλει το σπίτι της σε ένα περίφημο λαογραφικό μουσείο με γωνιές που μαγεύουν κάθε επισκέπτη.

Αυτός ο ανυπόκριτος θαυμασμός που μονοπωλεί κάθε άλλο ενδιαφέρον επιτρέπει στο σύζυγο τον κ. Μανόλη Γαλλιάκη να κρατά μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας τη μεγάλη του προσφορά στην ελληνική ναυτιλία. Κι όμως είναι γεγονός ότι υπήρξε από τους πρώτους διπλωματούχους ναυπηγούς στην Ελλάδα κι ένας δικός μας άνθρωπος.

Οργάνωσε ένα από τα πιο σύγχρονα γραφεία στη χώρα μας, λίγο μετά το ναυάγιο του «Ηράκλειο», που ακόμα το νησί μετράει πληγές από αυτό. Και αρκετές φορές διαβάζουμε στον αθηναϊκό και κρητικό τύπο για  τη σπουδαία του έκθεση αντικειμένων και ξεχασμένων εργαλείων ναυπηγού, που έχει συλλέξει στα χρόνια της επιτυχημένης καριέρας του.

Αντικείμενα που δεν θα μπορούσε να φανταστεί ο σημερινός διαχειριστής του πλούτου γνώσεων της σύγχρονης τεχνολογίας. Σήμερα που όλα τα ρυθμίζει ο υπολογιστής.

Ο Εμμανουήλ Γαλλιάκης από τους φωτισμένους ανθρώπους που τίμησαν τον τόπο τους διεθνώς, γεννήθηκε στις Μαργαρίτες αλλά μεγάλωσε στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου. Εκεί στα Μπιτσακτζίδικα – Στιβανάδικα έζησε τα καλύτερα χρόνια της παιδικής ηλικίας. Στο παλιό λιμάνι του Ρεθύμνου ξεκίνησε τις πρώτες κουβέντες με την ανοικτή θάλασσα και τα ταπεινά της εποχής πλεούμενα. Από τους τίμιους βιοπαλαιστές του λιμανιού έμαθε να σέβεται τον ανθρώπινο μόχθο και την ανάγκη να τους εξασφαλίσει καλύτερη ποιότητα ζωής. Και πάνω από όλα ασφάλεια πλεύσης. Μετά το Γυμνάσιο σπούδασε στο Universita Degli Studi di Trieste. Αποφοίτησε με καλή σειρά το 1963. Επέστρεψε στην χώρα του και αμέσως συνεργάστηκε με άλλους επιστήμονες για την οργάνωση ενός από τα πρώτα ναυπηγικά γραφεία με ειδίκευση κυρίως στις μετασκευές και νέες κατασκευές επιβατηγών – οχηματαγωγών πλοίων.

Ο απόηχος της τραγωδίας του ναυαγίου του Ο/Γ-Ε/Γ «Ηράκλειο» τον είχε επηρεάσει αφάνταστα. Γράφει ο ίδιος σε ένα δελτάριο που διένειμε στην έκθεση που οργάνωσε πρόσφατα στην Αθήνα.

«Μετά το ναυάγιο του Ε/Γ – Ο/Γ «Ηράκλειον», θεσπίστηκε το απαγορευτικό απόπλου των πλοίων». Δηλαδή έπρεπε να χαθούν 224 άνθρωποι για να το σκεφθούν!».

Με αίσθημα τεράστιας ευθύνης ξεκίνησε την άσκηση της επιστήμης του που ο ίδιος έκανε λειτούργημα. Η πρώτη δουλειά – μελέτη του γραφείου του ήταν η μετασκευή του Ε/Γ – Ο/Γ «Ελεάννα» του Ευθυμιάδη. Στις παραπάνω μελέτες βασίστηκε η μετασκευή του Ε/Γ – Ο/Γ «Κύδων».

Από το 1970 ξεκίνησε μια συνεργασία με την ΑΝΕΚ. Εκεί αναγνωρίζοντας τις ικανότητές του τον όρισαν Τεχνικό Σύμβουλο. Στις γνώσεις του η ναυτιλιακή μας εταιρία εμπιστεύθηκε το 1972 τις μετασκευές των Ε/Γ-Ο/Γ «Κάντια» και «Ρέθυμνο» με τα οποία η ΑΝΕΚ ξεκίνησε τα δρομολόγια Ηράκλειο – Πειραιά. Στο γραφείο του έγιναν και οι μελέτες μετασκευές για τα πλοία «Λατώ», «Λισσό» κ.λπ.

Ο Γαλλιάκης δεν είναι μόνο ένας επιστήμονας που άφησε εποχή στην καριέρα του αλλά κι ένας σπάνιος άνθρωπος. Ένας εξαίρετος οικογενειάρχης και πατέρας.

Έγραψε γι’ αυτόν η Μαρία Τζομπανάκη: «Τα χέρια του ανθρώπου, όταν συνεργάζονται αρμονικά με το μυαλό και την ψυχή, κάνουν θαύματα που κανένα προηγμένο «μηχάνημα» δεν θα μπορέσει ποτέ να αντικαταστήσει.

Ο Μανόλης Γαλιάκης είναι ένας τέτοιος Άνθρωπος και επιστήμονας.

Γνωρίζοντας μάλιστα και τον τρόπο της ζωής του, υποκλίνεσαι μπροστά του.

Η ζωή του είναι Αγάπη για τους ανθρώπους και σεβασμός για τον ανθρώπινο πολιτισμό!!!».

Ο ίδιος έχει αναφέρει για τη δράση του αυτή: «Ίδρυσα το γραφείο μου το 1967 αφού επέστρεψα από την Ιταλία, όπου σπούδασα. Με την ΑΝΕΚ ξεκίνησα την δραστηριότητά μου και άρχισα να συνεργάζομαι από το 1972, στον τομέα της μελέτης. Ξεκίνησα με την μετασκευή του «Κάντια» και του «Ρέθυμνο». Είχαμε μια πολύχρονη και αρμονική συνεργασία. Παρόλο που άλλαζαν τα συμβούλια, εγώ διατηρούσα την σχέση μου με την εταιρεία. Όλα αυτά τα βοηθήματα που βλέπετε, είναι αυτά που χρησιμοποιούσε ο Ναυπηγός – Μελετητής. Από τον λογαριθμικό κανόνα για τους υπολογισμούς, μέχρι τις αριθμομηχανές τεσσάρων πράξεων, που έκαναν ένα διαβολεμένο θόρυβο. Όλα τότε γίνονταν με το χέρι. Όσο πέρναγαν τα χρόνια, το γραφείο προμηθεύονταν τα νέα επιστημονικά εργαλεία και όργανα που παρουσιάζονταν στην αγορά.

Έτσι συνεχίστηκε η δουλειά του γραφείου για δεκαετίες μέχρι την ηλεκτρονική – ψηφιακή εισβολή που έκανε τη δουλειά του απείρως πιο εύκολη. Θεώρησα σκόπιμο να κάνω αυτή την έκθεση και να παρουσιάσω τον τόπο δουλειάς του παλιού Μηχανικού – Ναυπηγού και τα μέσα που χρησιμοποιούσε τότε».

Ο κ. Γαλλιάκης έχει τιμηθεί πολλές φορές για τη δράση του και τις ιδέες του. Ποτέ δεν είναι αρκετό όμως να τονίζουμε τη μεγάλη του συμβολή στην ναυτιλία της χώρας μας.

Ένας  αγέρωχος θαλασσόλυκος

Μέρα σαν κι αυτή δεν μπορούμε να ξεχάσουμε κι έναν αγέρωχο θαλασσόλυκο ιδρυτή του Ομίλου, τον Νίκο Βαρδινογιάννη, από τους σημαντικότερους στην Ελληνική Οικονομία.

Γεννημένος στην Επισκοπή το 1931, και με λαμπρή και αγωνιστική πορεία στο Πολεμικό Ναυτικό (Κίνημα Ναυτικού κ.ά.) έγινε το πρόσωπο της ημέρας όταν στα μέσα της δεκαετίας του ’60 αποκόμισε τεράστια κέρδη, σπάζοντας το εμπάργκο καυσίμων που είχε επιβληθεί από τον ΟΗΕ στο ρατσιστικό καθεστώς της Ροδεσίας (νυν Ζιμπάμπουε). Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια με δικά του τάνκερ, εφοδίαζε την κυβέρνηση των λευκών του Ίαν Σμιθ με αργό πετρέλαιο, κάτω από τη μύτη των Βρετανών, που είχαν αναλάβει την επιτήρηση του ναυτικού αποκλεισμού. Στη συνέχεια δημιούργησε στην Κρήτη και την Αίγυπτο εγκαταστάσεις ανεφοδιασμού πλοίων και το 1970 ίδρυσε την Motor Oil. Μετά τον θάνατο του, 2 Ιουλίου 1973, στη διοίκηση του ομίλου τον διαδέχτηκε ο Βαρδής Βαρδινογιάννης.

Ένας ναυπηγός  που διαπρέπει στα εικαστικά

Τα ναυπηγεία αντικείμενο σπουδών διεκδικούσαν τον Μανόλη Κουνδουράκη αλλά τον κέρδισαν τελικά οι σπουδές στην Ανωτάτη  Σχολή Καλών Τεχνών. Γεννημένος το 1948 στο Ρέθυμνο, σπούδασε στη Σχολή Ναυπηγών Πειραιά και στο εργαστήριο της ΑΣΚΤ (Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών) μετά από παρότρυνση του καθηγητή της Σχολής Ανδρέα Γεωργιάδη. Συνέχισε τις σπουδές του το 1978 στο Λονδίνο (COLEGS ART). Άνθρωπος χαμηλών τόνων πρόσφερε και προσφέρει στον πολιτισμό επιμένοντας να υπηρετεί την πόλη του αν και οι διακρίσεις του, θα του εξασφάλιζαν διεθνή καριέρα.

Η πορεία του συναρπαστική

1983-89 Είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος στο Ίδρυμα της Κρητικής Εστίας και υπεύθυνος κρίσεως των εικαστικών εκθέσεων στο ίδρυμα.

1985 Συνεργάζεται με το υπουργείο Παιδείας για την εικονογράφηση βιβλίων στην Δημόσια Εκπαίδευση.

1990 Παίρνει το πρώτο βραβείο διαγωνισμού για την μελέτη μνημείου «Ελευθερίας και Πνεύματος» στο Ρέθυμνο, υπό την διοργάνωση της Δ.Ε.Η.

1991 Βραβεύεται σε πανελλήνιο διαγωνισμό για τον σχεδιασμό του εμβλήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης.

1993 Διδάσκει ως καθηγητής – επιμορφωτής στο τμήμα Ζωγραφικής των προγραμμάτων Ν.Ε.Λ.Ε. στο Ηράκλειο Κρήτης.

Έργα του βρίσκονται σε μόνιμες συλλογές όπως στο «Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης», στη Δημοτική Πινακοθήκη της πόλης Castenazo της Ιταλίας, στην Δημοτική Πινακοθήκη της περιοχής Castillion στο Μπορντό της Γαλλίας, στο Εργατικό Κέντρο Λευκωσίας Κύπρου, καθώς και σε λοιπές Ιδιωτικές Συλλογές.

• Ατομικές εκθέσεις

1971 Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνου, 1974 Παγκρήτια Έκθεση Αθηνών, 1977 Φιλολογική Στέγη Πειραιά, 1979 Ξενοδοχείο «Μακεδονία Παλλάς» υπό την αιγίδα του Συλλόγου Κρητών Θεσσαλονίκης, 1981 Ελληνικό Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού Σύνταγμα Αθήνας, 1983 και 1985 Γκαλερή «Εικαστικός Χώρος» Κολωνάκι Αθήνας, 1987 Εμπορικό Επιμελητήριο Πάτρας, 1988 Εκδηλώσεις αδελφοποίησης Δήμου Ρεθύμνου με Δήμο Castenazo Ιταλίας, 1994 Καλλιτεχνική Λέσχη «ΘΕΛΓΟΣ» Πειραιά, 1999 Αίθουσα Τέχνης «Θεόφιλος» Πλάκα Αθήνας, 2002 και 2008 Κέντρο Τεχνών Ρεθύμνου υπό την αιγίδα του Κέντρου Σύγχρονης Εικαστικής Δημιουργίας, 2008 «Φόρμες και Χρώματα» στον πολυχώρο «Απόλλων», 2020 Αναδρομική έκθεση στο Κέντρο Τεχνών Ρεθύμνου.

• Ομαδικές εκθέσεις.

1976 και 1978 Κρήτες Ζωγράφοι, Πνευματικό Κέντρο Αθηνών, 1979 Νέοι Καλλιτέχνες Πνευματικό Κέντρο Αθηνών, 1981 Παγκρήτια Έκθεση Κρητών Καλλιτεχνών Πνευματικό Κέντρο Αγίας Παρασκευής Αττικής, 1986 αίθουσα βιβλιοπωλείου «Αυτογνωσία» Ρέθυμνο, 1990 Έκθεση Κρητών Καλλιτεχνών αίθουσα Αγίου Φραγκίσκου Ρεθύμνου, 1996 «Σύγχρονες Τάσεις Κυπρίων και Ελλήνων Καλλιτεχνών» Πύλη Αμμοχώστου Λευκωσίας, 1998 «Με τη λύρα και το δοξάρι. Μνήμες και Σύγχρονη Δημιουργία» Ρέθυμνο, 2000 «17 Εικαστικοί για τον Μ. Αναγνωστάκη» χώρος τέχνης «Αριάδνη» Ηράκλειο Κρήτης, 2003 «Οίκαδε Κρήτες Καλλιτέχνες» στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ρεθύμνου, 2004 Έκθεση Καλλιτεχνών στα πλαίσια διημερίδας Ολυμπισμού – Πολιτισμού στην αίθουσα «Αγίου Φραγκίσκου» στο Ρέθυμνο.

Από τα έργα ζωής όμως είναι το Κέντρο Βυζαντινών Τεχνών που δεσπόζει στην οδό Αντιστάσεως.

Αποτελεί ένα μοναδικό δημιούργημα, είναι ένα κτήριο μοναδικής ομορφιάς, ουσιαστικά ένα μνημείο περιόδου 1670, που αναδείχθηκε με την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Ο Μανόλης είχε πάντα υψηλούς στόχους. Για παράδειγμα αυτό το Κέντρο που απέκτησε με μύριες θυσίες και τη συνεργασία των Αδελφών Ζαφειράκη. Επενδύθηκαν σοβαρά κεφάλαια, το κτήριο καταξιώθηκε αμέσως ως ένα σπουδαίο πολιτιστικό κέντρο με την πολιτεία να επαινεί και να ευλογεί αιωνίως απούσα χωρίς καν ένα δείγμα έμπρακτης αναγνώρισης. Τα συνηθισμένα δηλαδή.

Ο σπουδαίος καλλιτέχνης όμως δεν παύει ποτέ τη δημιουργική πορεία του. Μπορεί να μην ασχολήθηκε με πλοία όπως ορίζει η επιστήμη του. Οι ιδέες του όμως και τα όνειρά του ήταν γοργοτάξιδα σκαριά που ανοίχτηκαν μεσοπέλαγα και δεν τον πρόδωσαν ποτέ.

The post Ρεθεμνιώτες ναυπηγοί που κέρδισε η Τέχνη appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.

 Από Εύα Λαδια

O Βασίλης Χαριτάκης

• Υπήρξε οδηγός τριών πρωθυπουργών

Φωτογράφοι υπήρξαν πολλοί στην πόλη μας. Πριν όμως και από τον Χάρη Κουγιτάκη που ο φακός μεγαλουργούσε στα χέρια του και θεωρείται ο μέγας ιεροφάντης της καλλιτεχνικής φωτογραφίας υπήρξε ο Βασίλης Χαριτάκης. Κάθε φορά που βλέπω αναρτήσεις  φωτογραφιών με θέμα το Ρέθυμνο διασκεδάζοντας με τη μανία κάποιων να διεκδικούν και την πνευματική ιδιοκτησία, θυμάμαι έντονα τον υπέροχο αυτό άνθρωπο που ευτύχησα να γνωρίσω.

Ο Βασίλης Χαριτάκης εκτός από φωτογράφος και κινηματογραφιστής ήταν και ένας σπουδαίος εφευρέτης με πολλές επιτυχίες. Άσχετα αν ποτέ δεν εισέπραξε το προϊόν της έμπνευσης και του μόχθου του, γιατί πρόλαβαν να το καρπωθούν οι παντός καιρού καιροσκόποι που ποτέ δεν έλειψαν.

Εκτός των άλλων υπήρξε και οδηγός τριών πρωθυπουργών.

Ας θυμηθούμε με λεπτομέρειες τη μεγάλη αυτή μορφή του Ρεθύμνου, που ανέδειξε τις ομορφιές του μέσα από το χαρισματικό του φακό.

Γέννημα θρέμμα Περβολιανός

Ο Βασίλης Χαριτάκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1901. Τα Περιβόλια ήταν ο τόπος του και τον ύμνησε με μοναδικό τρόπο μέσα από φωτογραφίες κυρίως που έκλειναν τις παιδικές του μνήμες. Ιδιαίτερα το γεράνι και τα περίφημα κρινάκια.

Κληρωτός της κλάσης του ’21 κατατάχτηκε στο Έμπεδο Ρεθύμνου το 1920 και αποσπάστηκε στον κλάδο αυτοκινήτων, επειδή ένα χρόνο νωρίτερα είχε εργαστεί σε ένα λεωφορείο.

Από το Ρέθυμνο πήγε στον Όρχο Αυτοκινήτων Αθηνών και μετά ένα μήνα στον Όρχο Σμύρνης.

Εκεί υπηρετούσε ο αδελφός του και μαζί του είχε την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τη μαγευτική πόλη με την υψηλή κουλτούρα και την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα. Περνούσε πολύ όμορφα. Ήταν νέος, όμορφος, ήξερε να ζει με ευπρέπεια και να απολαμβάνει με απόλυτο συναίσθημα ευθύνης κάθε χαρά της ζωής.

Κάθε ωραίο έχει όμως και ημερομηνία λήξης. Κάποια στιγμή λοιπόν και ο Βασίλης πήρε απόσπαση στην 26^η μεταγωγική Διμοιρίας Ελαφρών Φορτηγών Αυτοκινήτων που είχε έδρα τη Νικομήδεια.

Μαρτύριο μέσα στο κρύο

Στις 18 Οκτωβρίου του 1920 έφυγε με το τρένο για την Πάνορμο. Το τρένο όμως τερμάτιζε στο Σώμα κι έτσι αναγκάστηκε να διανυκτερεύσει εκεί. Συμβαίνει κάποιες φορές μια νύχτα να σημαδεύει τη ζωή σου. Κι εκείνη η νύχτα ήταν μαρτυρική για τον Βασίλη. Το κρύο ήταν αφόρητο. Αν και αρκετά σκληραγωγημένος και ψύχραιμος στις κακουχίες, από τότε που ήταν μικρό παιδί, αφού βίωσε στην οικογένειά του τις αυστηρότερες μεθόδους διαπαιδαγώγησης, εκείνο το βράδυ ένοιωθε πως δεν θα αντέξει. Έτρεξε σαν τρελός στο φυλάκιο του σταθμού. Μια μεγάλη φωτιά, που είχαν ανάψει οι φαντάροι, σκορπούσε τη γλυκιά θαλπωρή της. Ο Χαριτάκης πλησίασε τόσο που κάποιοι έσπευσαν να τον απομακρύνουν, λίγο, από φόβο ότι θα καεί. Από τη λαχτάρα του και το κρύο που τον βασάνιζε, κόντευε να πέσει μέσα στις φλόγες.

Εκείνο το βράδυ απέκτησε τα πρώτα προβλήματα υγείας που δεν έπαψαν δυστυχώς να τον απασχολούν στην υπόλοιπη ζωή του.

Μια ωραία γνωριμία

Στη Νικομήδεια τον περίμενε και μια σημαντική γνωριμία.

Η διμοιρία του ήταν εγκατεστημένη σε ένα πολύ παλιό διώροφο κτίριο στη μέση ενός μεγάλου ταρσανά. Το κτίριο ήταν χωρισμένο σε τρεις μεγάλους θαλάμους, τρεις επάνω και τρεις κάτω.

Μαζί με τον Βασίλη είχαν φτάσει και τρεις νεοσύλλεκτοι που είχαν αποσπαστεί μαζί αλλά δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Το βράδυ γύρω από τη μεγάλη φωτιά έγινε η γνωριμία.

Κάποια στιγμή φάνηκε κι ένας λεβεντόκορμος φαντάρος με στραβό το δίκοχο, στάθηκε στην πόρτα και με πολύ κέφι άρχισε να αυτοσυστήνεται.

– Ορέστης Μακρής του γειτονικού συνεργείου που φτιάχνει απ’ όλα ακόμα και σαμάρια για όλα τα μπόγια και ήρθα να καλωσορίσω τους νεοφερμένους και να μάθω νέα από την Αθήνα μου.

Γελάσανε και τον καλέσανε στην συντροφιά τους. Από τότε γίνανε φίλοι και πολλές φορές έλεγαν τα όνειρά τους. Και ποιο ήταν το μεγάλο όνειρο του Ορέστη;

– Να γίνει ηθοποιός του μελοδράματος!!!

Έτσι γνώρισε ο Βασίλης τον Μακρή αυτή τη μεγάλη μορφή του παλιού καλού κινηματογράφου.

Κι αυτές οι εικόνες έρχονταν πολλές φορές στο νου του Βασίλη, όταν καμάρωνε αρκετά χρόνια μετά στην οθόνη και στη θεατρική σκηνή τον καλό του φίλο που είχε καταφέρει να εκπληρώσει το όνειρό του και να γίνει ο μέγας Ορέστης Μακρής από τους μέγιστους καλλιτέχνες.

Ένας πανέξυπνος νέος

Ο κοφτερός νους του Χαριτάκη τον έσωζε πολλές φορές από δύσκολες καταστάσεις.

Ο χειμώνας ήταν βαρύς κι όσο προλάβαιναν οι θαλαμοφύλακες κρατούσαν τη φωτιά ζωηρή. Συχνά όμως η φωτιά έσβηνε τη νύχτα και η ατμόσφαιρα πάγωνε αφόρητα. Μια νύχτα από αυτές το κρύο δεν άφηνε τον Βασίλη να κοιμηθεί. Κι εκεί που στριφογύριζε του ήρθε η ιδέα.

Σηκώθηκε με προσοχή και πήγε στη γωνιά που ήταν τα σαμάρια. Πήρε ένα μεγάλο κι ένα μικρό. Κάθισε στο κρεβάτι του, τύλιξε τα πόδια του με την κουβέρτα κι έβαλε πάνω το μικρό σαμάρι. Έπειτα ξάπλωσε κι έριξε πάνω του το μεγάλο. Δεν άργησε να ζεσταθεί και να τον πάρει ένας γλυκός ύπνος. Είχε όμως το νου του να ξυπνήσει νωρίς για να μην τον δουν οι άλλοι με τα σαμάρια κι αρχίσει η καζούρα. Κάποιος άλλος όμως που επίσης δεν μπορούσε να κοιμηθεί από το κρύο, είδε τη «πατέντα» του συναδέλφου του και βρήκε την ιδέα καλή. Περίμενε να κοιμηθεί ο Βασίλης και μετά σηκώθηκε πήρε κι αυτός δυο σαμάρια και βολεύτηκε.

«Δεν μπορώ να σου πω πόσο ευχαριστήθηκα έλεγε αργότερα ο Χαριτάκης, όταν θυμόταν το γεγονός. Από μια απλή ιδέα πέρασαν καλά τόσοι άνθρωποι απαλλαγμένοι από το μαρτύριο του κρύου. Η ιδέα να βοηθήσω τους συνανθρώπους μου με έκανε να ασχοληθώ τόσο με την έρευνα και να πετύχω κάποιες ευρεσιτεχνίες…».

Αυτό επιδίωκε πάντα ο Βασίλης Χαριτάκης. Να προσφέρει με τις ιδέες του μεγάλη ωφέλεια στο κοινωνικό σύνολο.

Αναμνήσεις σε βιβλίο

Αυτές και άλλες αναμνήσεις ο Βασίλης Χαριτάκης συμπεριέλαβε στο βιβλίο του «Άγνωστες σελίδες από τη Μικρασιατική Εκστρατεία και την Επανάσταση του 1923».

Από τον Βασίλη Χαριτάκη δεν έλειψαν οι ευκαιρίες να βρεθεί κοντά με προσωπικότητες.

Όταν βρισκόταν στην Προύσα πήρε μια μέρα διαταγή να συνοδεύσει ένα επιτελικό αυτοκίνητο φορτώνοντας στο δικό του αποσκευές. Όταν έφτασαν στον προορισμό τους κατάλαβε από την απόδοση τιμών και την εμφάνιση του υψηλού επισκέπτη, ότι συνόδευε το βασιλέα Κωνσταντίνο που είχαν επαναφέρει από την εξορία.

Οδηγός τριών πρωθυπουργών

Ο Βασίλης Χαριτάκης ήταν τελικά οδηγός τριών πρωθυπουργών. Διετέλεσε κατά σειρά οδηγός του Στυλιανού Γονατά, του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Γεωργίου Καφαντάρη.

Για τη θητεία του κοντά στο Βενιζέλο που λάτρευε, αναφέρει στο βιβλίο του.

«Ένα βράδυ μετά την επιστροφή μας ο Βενιζέλος μου είπε:

«Βασίλη καθώς ξέρεις το αυτοκίνητο αυτό ανήκει στον εκάστοτε πρωθυπουργό και πρωθυπουργός τώρα είναι ο κ. Καφαντάρης. Αύριο το πρωί λοιπόν θα πας στον κ. Καφαντάρη και θα του πεις ότι τον ευχαριστώ θερμά, αλλ’ επ’ ουδενί λόγο δέχομαι να παραμείνει το αυτοκίνητο σε μένα.

Μετά κοιτάζοντάς με στα μάτια μου είπε:

«Εάν επανέλθω θα σε πάρω και πάλι να είσαι βέβαιος».

Συγκλονισμένος με σεβασμό του φίλησα το χέρι και με δακρυσμένα μάτια έφυγα…».

Πάθος για την έρευνα

Εδώ στο Ρέθυμνο εκδηλώθηκε από νωρίς το πάθος του για την έρευνα. Το «πως» και το «γιατί» κρατούσαν σε εγρήγορση τον προβληματισμό του.

Σκεπτόμενος πάντα επινόησε και κατασκεύασε το υδροποδήλατο, που αναγνωρίστηκε γρήγορα και απλώθηκε η φήμη του σε ολόκληρη την Ελλάδα. Στη συνέχεια κατασκεύασε την υδρομοτοσυκλέτα που βρίσκεται σήμερα στο Ναυτικό Μουσείο Κρήτης. Ακολούθησε το Ιπτάμενο σκάφος που έμεινε δυστυχώς στα σχέδια. Δει δη χρημάτων και στην περίπτωση αυτή. Συνέχισε με την κατασκευή του ασφαλιστικού χειρομοχλού Γραμμοφώνων. Για όλες του τις εφευρέσεις πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Ένας ανώτερος άνθρωπος

Ο Βασίλης Χαριτάκης δέχτηκε αρκετά χτυπήματα από την ανθρώπινη ματαιοδοξία που θέλει να επωφελείται από τον ξένο μόχθο. Αλλά ποτέ δεν υπέκυψε σε παρορμήσεις της στιγμής και δεχόταν το κάθε τι με ψυχραιμία χωρίς να πάψει να διεκδικεί το δίκιο του.

Κάποτε προσπάθησε κάποιος να οικειοποιηθεί την ευρεσιτεχνία του, το υδροποδήλατο. Η δικαιοσύνη αποκατέστησε το Χαριτάκη και μάλιστα επιδίκασε κι ένα ιλιγγιώδες ποσό για την εποχή ως αποζημίωση. Μόνο που ποτέ δεν πήρε αυτά τα χρήματα ο Ρεθεμνιώτης εφευρέτης, αφού ο αντίδικος δεν είχε στον ήλιο μοίρα.

Αυτή η ταλαιπωρία αντί να τον αποθαρρύνει γιγάντωσε τη θέλησή του για κάτι πιο σημαντικό. Στην Αγγλία είχαν ήδη κατασκευάσει υδροποδήλατο. Έτσι προχώρησε στην υδρομοτοσυκλέτα για την οποία πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στις 14 Μαΐου 1930.

Η τελειότητα που επιδίωκε πάντα ο Χαριτάκης στις εφευρέσεις του φαινόταν και από το γεγονός ότι οι πλωτήρες της υδρομοτοσυκλέτας ήταν χωρισμένοι σε οκτώ στεγανά διαμερίσματα. Έτσι σε περίπτωση βλάβης η μοτοσυκλέτα δεν μπορούσε να βυθιστεί.

Οι εφημερίδες της εποχής έγραψαν ενθουσιώδη σχόλια όταν η εφεύρεση του Βασίλη έκανε τη θριαμβευτική της εμφάνιση στο Έντεν του Παλαιού Φαλήρου.

Αυτή η υδρομοτοσυκλέτα χάρισε πολύ δόξα στον δημιουργό αλλά και αφάνταστη πίκρα.

Δημιουργήθηκε η προοπτική να πουλήσει το προνόμιο αυτής της εφεύρεσης στην Αίγυπτο.

Η πρώτη επαφή με το κοινό όταν η υδρομοτοσυκλέτα παρουσιάστηκε στο Αμπουκίρ πραγματικά ήταν εντυπωσιακή.

Ο Βασίλης Χαριτάκης όμως φύση ηθικός και έντιμος άνθρωπος, επιμένοντας να μην έχει σχέση με καιροσκόπους ήθελε να προχωρά με δικές του δυνάμεις, χωρίς να επιδιώκει στήριξη με ανταλλάγματα. Η ευρεσιτεχνία του φαινόταν να έχει μέλλον στην Αίγυπτο. Δυστυχώς όμως ο απροσδόκητος θάνατος ομογενούς που θα του ήταν ιδιαίτερα χρήσιμος έδιωξε τη μεγάλη ευκαιρία.

Η μόνη του ικανοποίηση ήταν ότι με την υδρομοτοσυκλέτα του έκαναν αργότερα περίπατο ο Φαρούκ και η Φαρίντα.

Κάποια στιγμή απογοητευμένος στράφηκε στον φακό που τον λύτρωσε τελικά. Γύρισε όλη την Ελλάδα απαθανατίζοντας ομορφιές με τη Μαρίκα του, πάντα μαζί, την υπέροχη γυναίκα του.

Σπάνιος άνθρωπος η Μαρίκα. Η ιδανική σύντροφος για έναν τόσο χαρισματικό άνθρωπο.

Αξέχαστες οι βραδιές στα Περιβόλια, όπου επώνυμοι και ανώνυμοι συμπολίτες απολάμβαναν αβραμιαία φιλοξενία και πνευματική τροφή απολαμβάνοντας δημιουργίες του Βασίλη στην οθόνη.

Μια από τις βεγγέρες αυτές περιγράφει σε δημοσίευμά του ο αείμνηστος Λεωνίδας Καούνης με τρόπο μοναδικό. Διαβάζουμε και ξαναζούμε εκείνες τις ωραίες στιγμές.

Σπάνιες κινηματογραφικές λήψεις

Ο Βασίλης Χαριτάκη, έκλεισε με το φωτογραφικό φακό του την ιστορία και τον πολιτισμό μας. Η κινηματογραφική του μηχανή απαθανάτισε μοναδικές στιγμές από τον λαϊκό μας πλούτο, όπως τη συγκομιδή δίκταμου στον Κάτω Πόρο. Ποιος ξέρει τι να έχει γίνει αυτός ο μοναδικός θησαυρός; Στον Βασίλη Χαριτάκη οφείλουμε τη διατήρηση της μνήμης μιας ονειρεμένης εποχής, κι όπως εύστοχα αναφέρει ο πρώην δήμαρχος Δημήτρης Αρχοντάκης προλογίζοντας το φωτογραφικό λεύκωμα (έκδοση 1994), ο περίφημος αυτός άνθρωπος «ακούραστα κράτησε μορφές και σχήματα και χρώματα του παλιού Ρεθύμνου και μέσα απ’ αυτά κάτι από το πνεύμα και την ψυχή αυτής της πόλης…».

Ένας πραγματικός άρχοντας

Ψηλός, επιβλητικός παρά τη μεγάλη του ηλικία όταν τον γνώρισα διακρινόταν για την ευγένεια και αρχοντιά του. Κι εκείνο επίσης το γαλάζιο διαπεραστικό του βλέμμα που είχε καταφέρει και διεισδύσει στα μύχια της ομορφιάς και να προβάλλει τις χάρες της σε κάθε μορφής δημιούργημα. Με την πάροδο του χρόνου και με αφορμή διάφορα γεγονότα άνοιγε πότε πότε το βιβλίο της ζωής του γεμάτα από συνταρακτικές σε δράση και πλοκή σελίδες. Κι έτσι γνωρίζαμε καλύτερα τον μεγάλο αυτό ερευνητή και καλλιτέχνη.

Είχα επίσης την ευτυχία να συζητώ για ώρα με τον Βασίλη Χαριτάκη. Και να μαθαίνω τόσα πολλά.

«Θα μπορούσα να έχω πολλά χρήματα, μου είπε κάποτε. Δεν πειράζει. Δεν μετανιώνω. Δεν παραπονιέμαι. Κέρδισα αλλού. Είμαι ευτυχής για τα δώρα του Θεού που απέκτησα. Μου φτάνει η οικογένειά μου. Δεν κράτησα κακία για όσους με πίκραναν. Δεν αξίζει τον κόπο να χαλάς την καρδιά σου με πράγματα που δεν έχουν ουσία.

Βρήκα στην τέχνη την καλύτερη διέξοδο. Κι ευχαριστώ τη ζωή γι’ αυτό…».

Πέρασαν τα χρόνια, κανένας δεν θυμάται πια τον Βασίλη Χαριτάκη. Ευτυχώς που υπάρχει ένα λεύκωμα φωτογραφιών, έκδοση του δήμου Ρεθύμνου, με θέμα τις ομορφιές, για να έχουμε κάτι από τον καλλιτέχνη.

Αρκετές φορές όμως αναρωτήθηκα τι έγινε το περίφημο εκείνο υλικό του που τόσες φορές απολαύσαμε. Εκεί κρυβόταν ένα άγνωστο Ρέθυμνο. Οι ταινίες του Βασίλη Χαριτάκη αποτελούν σπάνιο αρχείο της παραδοσιακής μας κληρονομιάς. Να υπάρχουν άραγε; Και που να βρίσκονται; Κάποιοι υποσχέθηκαν να βοηθήσουν στην ανάδειξη αυτού του υλικού. Μείναμε στις υποσχέσεις όπως γίνεται συνήθως.

Αν υπάρχουν, πάντως, αυτές οι ταινίες και μπορούν ακόμα να αναβαθμιστούν ποιοτικά, γιατί ο χρόνος σίγουρα θα τις έχει επηρεάσει, θα πρέπει να αξιοποιηθούν. Το οφείλουμε στον σπουδαίο αυτό άνθρωπο που τίμησε τον τόπο μας και τον πολιτισμό μας με το έργο του.

Το Ρέθυμνο θα πρέπει να έχει και μια γωνιά Βασίλη Χαριτάκη, όπου θα ξεδιπλώνεται όλο του το έργο, που κρύβει το πνεύμα και την ψυχή του τόπου, όπως τόσο εύστοχα είχε αναφέρει κάποτε ο αείμνηστος δήμαρχος Δημήτρης Αρχοντάκης.

The post Βασίλης Χαριτάκης: Βετεράνος κινηματογραφιστής και εφευρέτης appeared first on Πολιτιστικό Ρέθυμνο.