Η Πηγή βρίσκεται 9 χλμ. από το Ρέθυμνο στο δρόμο προς τ’ Αρκάδι, σε υψόμετρο 60 μ. και έχει 401 κατοίκους. Μαζί με τον Πηγιανό Κάμπο 279 κατοίκους και Αγ. Δημήτριο 177 κατοίκους αποτελούν δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Ρεθύμνου, με 857 συνολικά κατοίκους (απογραφή 2011).
Αναφέρεται για πρώτη φορά αρχές του 11ου αιώνα. από τον Άγ. Ιωάννη Ξένο, σε διαθήκη το χωριό Πηγή στην περιοχή Άριος. Το 1583 είχε 275 κατοίκους, ενώ το 1928 με την άφιξη των Μικρασιατών είχε 446 κατοίκους και ήταν έδρα κοινότητας. Το 1881 ήταν έδρα ομώνυμου Δήμου, έχοντας 372 κατοίκους (365 Χριστιανούς και επτά Τούρκους). Το 2001 με 336 κατοίκους ανήκει στο Δήμο Αρκαδίου.
Είναι χτισμένη στο κέντρο εύφορης πεδιάδας και σύμφωνα με μία εκδοχή προήλθε από την ένωση των οικισμών Νίσπιτα (από ναυτικούς κατοίκους) και Άι Γιάννη που βρισκόταν στην παραλία, αλλά αναγκάστηκαν να μετοικήσουν εσωτερικά στον Άι Γιώργη (θέση της Πηγής), εξαιτίας των πειρατών. Η ονομασία της Πηγής φέρεται να προέρχεται από μια πλούσια πηγή με υπέροχο νερό, που βρισκόταν κοντά στις όχθες του ποταμού, στη θέση «Βουλισμένη» που όμως στείρεψε από σεισμό. Στην περιοχή της Πηγής βρέθηκαν σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα: αγγεία, αμφορείς Μινωικής περιόδου (2600-1100), ρωμαϊκά νομίσματα, αλλά και βυζαντινές επιγραφές του 4ου μ.Χ. αιώνα. Υπάρχουν ακόμη επώνυμα από βυζαντινές οικογένειες: Βαρούχας, Καφφάτος, Καλλέργης, Λίτινας, Σκορδίλης που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και στο χωριό.
«Βακουφικό» χωριό Βαλιδέ Σουλτάτας με φιρμάνι του 1685
Με φιρμάνι του 1685 η Πηγή ήταν «Βακουφικό» χωριό, αφιερωμένο στη μέριμνα της Βαλιδέ Σουλτάνας και προστατεύονταν με ειδικούς νόμους από αυθαιρεσίες, ενώ οι φόροι πάγαιναν σε ιδρύματα.
Το χωριό ήταν αρκετά πλούσιο, μάλιστα η Σουλτάνα είχε δική της ιδιοκτησίας με 1.000 και πλέον ελαιόδεντρα.
Συμμετοχή σ’ όλους τους αγώνες
Οι κάτοικοι έλαβαν μέρος σ’ όλους τους αγώνες για τη λευτεριά της πατρίδας, με σημαντικότερη προσφορά στην επανάσταση του 1866, όπου στο Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου έχασαν τη ζωή τους 14 Πηγιανοί άντρες (ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν πέντε αδέλφια Βογιατζάκη) και φυσικά αρκετά γυναικόπαιδα.
Από το 1866-1944 έπεσαν υπέρ πατρίδας 37 άντρες, όπου αναφέρονται στο ηρώο του χωριού.
Εκκλησίες-Ιερείς
Η Πηγή υπαγόταν από τη Βυζαντινή εποχή στην Επισκοπή Αρίου, μετά το 1641 στην Επισκοπή Αυλοποτάμου και από το 1838 σε Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Εκκλησίες του χωριού είναι:
Αγ. Νικόλαος (1898) Στη θέση Παλιάς Εκκλησίας, στο κέντρο του χωριού, ο τρίκλιτος ενοριακός ναός (Ευαγγελισμός-Αγ. Χαράλαμπος).
Αγ. Παρασκευή (1801)
Μεταμόρφωση Χριστού.
Κοίμηση Θεοτόκου Χαμαρακιανή. Η ανέγερσή της από τους Χαμαράκηδες.
Αγ. Γεώργιος ο «Ψαροπιάστης» (11ος αιώνας) Ονομάστηκε έτσι σύμφωνα με την παράδοση, γιατί κατά την ανέγερσή του υπήρξε έλλειψη τροφίμων στους εργάτες. Με τη βοήθεια του αγίου οι ψαράδες έπιασαν άφθονα ψάρια και χόρτασαν οι εργάτες.
Αγ. Γεώργιος Κουτρούληδων.
Αγ. Νικόλαος στο Νίσπιτα (13ου αιώνα) Στον οικισμό Νίσπιτα ζούσαν 72 κάτοικοι το 1583, όμως ερημώθηκε από τους πειρατές.
Αγ. Ιωάννης (Γέννηση 24 Ιουνίου).
Αγ. Ιωάννης (29 Αυγούστου
Εφημέριοι Πηγής: Κωνσταντίνος Χαμαράκης, Ιωάννης, Παλιεράκης, Δημήτρης Σπυριδάκης, Τίτος Παπαδάκης, Παντελής Παπαδάκης, Σταμάτης Λάριος.
Παπα-Γιάννης Παλιεράκης βρέθηκε στ’ Αρκάδι το 1866 και ήταν ανάμεσα στους αιχμαλώτους που φυλακίστηκαν μετά για 10 μήνες στη Φορτέτζα.
Όταν ελευθερώθηκε, επέστρεψε στην Πηγή και όπως διηγήθηκε ο Παντελής Πρεβελάκης είπε: «Μ’ όσα έζησα στ’ Αρκαδι, δεν μπορώ πια να ζω στα κοσμικά, και θα γίνω παπάς στο χωριό μου, την Πηγή».
Σχολείο-Δάσκαλοι
Το σχολείο της Πηγής ιδρύθηκε γύρω στο 1840 και χτίστηκε περίπου το 1855, όμως καταστράφηκε στην επανάσταση του 1866, για να ξαναχτιστεί το 1871.
Το 1959 χτίστηκε νέο, ενώ από το 1913 λειτούργησε ως 2θέση μέχρι τη συγχώνευσή του στο 12θέσιο Άδελε, που έχει 287 μαθητές (2012-2013), Γ. Ρογδινός (1914-1920), Ζ. Κουτσαλεδάκη (1920-1923), Ν. Βογιατζάκης (1923-33), Β. Βερνάδος (1934-1940), Φ. Καρδάνη (1940-1946), Π. Βασιλακάκης (1946-1961), Ε. Μουρτζανού (1961-1962), Κ. Μυγιάκης (1962-1971), Ε. Σπαντιδάκη (συγγραφέας-λογοτέχνης), Κ. Ταταράκης, Σ. Κλάδος, Β. Μυγιάκης, Χ. Μανουσογιαννάκη, Μ. Αποστολάκη.
Εκτός από τους παραπάνω διευθυντές δίδαξαν ακόμη οι: Ν. Κουτρουμπάκης, Π. Εκκεκάκης, Μ. Ζαμπετάκης, Αικ. Καούδη, Μ. Λέκκα, Α. Αλεξανδράκη, Ι. Βασιλακάκης, Ε. Μεταξάκη, Κ. Καλλέργης (που σκοτώθηκε σε ηλικία 26 ετών στο Μπιζάνι), Αγγ. Χρονάκης, Β. Συριανόγλου κ.α. Τους περισσότερους μαθητές τους είχε το 1938-1939 που έφταναν τους 90.
Δάσκαλοι από την Πηγή είναι οι: Κ. Μυγιάκης (ο πρόεδρος Διδασκαλικού Συλλόγου και Συνταξιούχων), Σ. Βογιατζής, Μ. Γαλανάκης (ο συγγραφέας), Β. Μυγιάκης, Ν. Βογιατζάκης, Ν. Κουτρουμπάκης, Β. Σπυριδάκης, Ε. Μεταξάκη, Φ. Καρδάνη, Ζ. Κουτσαλεδάκη κ.α.
Ποδοσφαιρική ομάδα Α.Ο. Πηγής
Το 1974 δημιουργήθηκε η ποδοσφαιρική ομάδα θύελλα Πηγής, χωρίς όμως να πάρει μέρος σε πρωταθλήματα της ΕΠΣΡ.
Το 1995 οι Β. Μυριοκεφαλιτάκης, Σ. Μαϊνωλάς, Β. Μυγιάκης, Σ. Μεταξάκης κ.α. ίδρυσαν τον Α.Ο. Πηγής, με Αριθμό Μητρώου 529 και με πρώτο πρόεδρο τον Β. Μυριοκεφαλιτάκη.
Η ομάδα έχει πάρει μέρος σ’ όλες τις κατηγορίες τοπικού και το 2010 αναδείχτηκε πρωταθλήτρια Β’ τοπικού ΕΠΣΡ.
Διαπρεπείς Πηγιανοί
Νικόλαος Ασκούτσης (1890-1955): Νομάρχης Ρεθύμνης, βουλευτής (1923-36), υπουργός και Γ. Διοικητής Κρήτης, με δεσμούς από την Πηγή (είχε κατοικία).
Μανόλης Βαρούχας (1886-1960): Δάσκαλος – αγωνιστής.
Θύματα στο Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου
Γεώργιος Γαληνός (1860-1934): Διαπρεπής ζωγράφος που γεννήθηκε στην Πηγή.
Ελένη Γιαννακάκη: Ζει στην Αγγλία και διδάσκει Νεοελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Γεώργιος Εκκεκάκης (1934): Καθηγητής Φυσικής Αγωγής, συγγραφέας με πλούσιο ερευνητικό έργο. Κατάγεται από την Πηγή (από τη μητέρα του, Μεταξάκη).
Αμαλία Ζαννιδάκη-Μανουσάκη (1877-1947): Διευθύντρια ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου στο Ρέθυμνο, γεννήθηκε στην Πηγή και σπούδασε στο Αρσάκειο.
Γεώργιος Καφφάτος (1858-1926): Δικηγόρος, πρόεδρος Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου.
Παναγιώτης Μανωλιτσάκης (1943-1935): Δήμαρχος Πηγής το 1878-1911 και αγωνιστής.
Σπύρος Ν. Μυγιάκης (1848-1931): Πολέμησε νέος στο Αρκάδι, το 1898 έγινε πρόεδρος τοπικής φρουράς Πηγής. Το 1918 έγινε γραμματέας «Επιτροπής Αγωνιστών», από τα διαπρεπέστερα πρόσωπα της περιοχής.
Νικόλαος Παλιεράκης (1855-1925): Γυμνασιάρχης, γενικός επιθεωρητής εκπαίδευσης το 1902, με συγγραφικό έργο.
Αριστείδης Παπαδάκης (1907-1973): Γιατρός, αφήνοντας στη διαθήκη του στην κοινότητα πράγματα μεγάλης αξίας (μετοχές, πίνακες, τη βιβλιοθήκη του κ.α.).
Γιάννης Παπαδάκης (1960): Ηθοποιός, γνωστός σε κωμικά κρητικά έργα.
Γεώργιος Παπαδάκης (1909-1980): Δικηγόρος-αντιστασιακός.
Παντελής Πρεβελάκης (1909-1986): Ακαδημαϊκός λογοτέχνης με πλούσιο συγγραφικό έργο: «Χρονικό μιας πολιτείας», «Ο Ήλιος του θανάτου» μυθιστόρημα το οποίο εκτυλίσσεται στην Πηγή, για το λόγο αυτό θεωρείται ως Πηγιανός, αν και κατάγεται από τον Άρδακτο Αγ. Βασιλείου.
Χάρης Στρατιδάκης: Σχολικός σύμβουλος, διδάκτορας παιδαγωγικής, ερευνητής με πλούσια συγγραφική δράση. Γιος του Πηγιανού γυμνασιάρχη Κώστα.
Γεώργιος Φωτάκης (1875-1957): Αμαριώτης γιατρός, αλλά κάτοικος Πηγής. Εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους.
Τιμόθεος Χαλκιαδάκης (1868-1930): Ηγούμενος Μ. Αρσανίου το 1908.
Ελευθέριος Χαλκιαδάκης (1906-1987): Γιατρός-αντιστασιακός.
Νικόλαος Χατζηγιάννης (1916): Λογοτέχνης-συγγραφέας, τεχνοκρίτης με απερίγραπτη δραστηριότητα, πρόεδρος σε πολλούς πολιτιστικούς συλλόγους της Χαλκίδας (λόγω διαμονής του).
Ευάγγελος Χατζηγιάννης (1880-1970): Ισόβιος αγωνιστής σε πολλές επαναστάσεις.
Αντώνιος Ψαρουδάκης: Φαρμακοποιός – ευεργέτης του χωριού τον 19ο αιώνα.
Διονύσιος Ψαρουδάκης (1880-1972): Ηγούμενος της Ι.Μ. Αρκαδίου το 1926, οπλαρχηγός το 1914.
Οικογένειες-Επώνυμα Πηγιανών
Βαρούχας, Βογιατζάκης, Βογιατζής, Γαλανάκης, Καρύδης, Κατσαδωράκης, Κατσανάκης, Καφφάτος, Κοτζαμπασάκης, Κουλούρης, Κουμιωτάκης, Κουτρούλης, Κουτρουμπάκης, Κουτσαλεδάκης, Μαθιουδάκης, Μαϊνωλάς, Μανωλιτσάκης, Μεταξάκης, Μυγιάκης, Παλιεράκης, Παπαδάκης, Σπανδάγος, Στρατιδάκης, Συνατσάκης, Τζεδάκης, Τριποδιανάκης, Τσιγδινός, Φασουλάς, Φωτάκης, Χαλκιαδάκης, Χαμαράκης, Χατζηγιαννάκης, Χατζηφουρναράκης, Ψαρουδάκης, Ψαρρός.
Πηγές:
«Ρεθεμνιώτικος Πανδέκτης», 1993 Λευτέρης Κρυοβρυσανάκης.
«Το χωριό Πηγή Ρεθύμνου», 2007 Γ. Εκκεκάκη.
Πολύτιμες πληροφορίες από τους δασκάλους Κ. Μυγιάκη, Ευγενία Σπαντιδάκη και Γ. Βογιατζάκη.
* Επειδή υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον και για άλλα χωριά, όσοι διαθέτουν στοιχεία στο τηλέφωνο 6934 178701.
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΡΥΟΒΡΥΣΑΝΑΚΗΣ
Πηγή : ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
Διασώζεται από τη φθορά του χρόνου το αρχοντικό Ασκούτση στην Πηγή
Από Εύα Λαδιά
Αρκετές φορές, δοθείσης ευκαιρίας αναφερθήκαμε στον Νικόλαο Ασκούτση και στη μεγάλη του δράση. Γιατί όλοι γνωρίζουν την οδό, βλέπουν τις προτομές στο Δημοτικό Κήπο και στην Πηγή, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουν για τη μεγάλη αυτή μορφή της πολιτικής και της αγωνιστικής ζωής του Ρεθύμνου.
Όπως έχουμε ξαναγράψει ο Νικόλαος Ασκούτσης γεννήθηκε το 1888 ή, σύμφωνα με άλλες πηγές, το 1890 ή το 1892. Καταγόταν από το Μελιδόνι και ήταν συγγενής της οικογένειας Μοάτσου. Ο πατέρας του Χαρίλαος ήταν από τα εξέχοντα πρόσωπα της Ρεθεμνιώτικης κοινωνίας. Η μητέρα του Όλγα ήταν το γένος Δ. Χιονάκη.
Ήταν μικρό παιδί όταν έπεσε από δέντρο και το χτύπημα του στοίχισε το δεξί του χέρι. Η έλλειψη της κατάλληλης ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης εκείνης της εποχής ευθύνεται γι’ αυτό. Με τα μέσα της εποχής αργότερα προσπάθησε να καλύψει αυτή την αναπηρία και να ξεπεράσει με θάρρος αυτή τη δοκιμασία για ένα νέο άνθρωπο.
Μέντοράς του ο εθνάρχης
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν εκείνος που τον έφερε πολύ κοντά του και τον ενέπνεε ιδεολογικά. Ήταν φυσικό να τον ακολουθήσει από το κίνημα της Θερίσου μάλιστα.
Σπούδασε νομικά και αρχικά δικηγόρησε στο Ρέθυμνο, όπου και διακρίθηκε ως ποινικολόγος. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν τον άφησε όμως να συνεχίσει τη δικηγορία. Θέλησε να τον έχει κοντά του ως κρατικό λειτουργό. Έτσι το 1917 τον διόρισε νομάρχη Λαμίας και στη συνέχεια Νομάρχη Ρεθύμνου. Υπηρέτησε επίσης ως Νομάρχης Αττικής.
Άρχισε να πολιτεύεται στο Ρέθυμνο με το κόμμα των Φιλελευθέρων.
Εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής στις εκλογές του 1923. Ήταν υποψήφιος πάλι στο Ρέθυμνο στις εκλογές του 1926, με την Ένωση Φιλελευθέρων αλλά δεν εξελέγη, καθώς συγκέντρωσε 1.893 ψήφους. Ωστόσο, επανεκλέχθηκε στις εκλογές του 1928, του 1932 και του 1933 ξανά με το κόμμα των Φιλελευθέρων.
Υπηρέτησε ως υπουργός-γενικός διοικητής Κρήτης από τις 22 Δεκεμβρίου 1930 ως τις 26 Μαΐου 1932, στην κυβέρνηση Βενιζέλου.
Ο Νικόλαος Ασκούτσης αν και φαινόταν χαμηλών τόνων άνθρωπος έκρυβε μια γενναία ψυχή.
Κατά τη Μάχη της Κρήτης συνελήφθη από τους Ναζί στη Μονή Αρκαδίου, όπου είχε καταφύγει, και μεταφέρθηκε αρχικά στο Ρέθυμνο.
Αναφέρει σχετικά στο βιβλίο του ο κ. Βογιατζής:
«Θυμάμαι, ήμουν οκτώ-εννιά χρόνων, που κατέβαιναν από το Αρκάδι οι Γερμανοί και τον είχαν στη μέση τη διμοιρίας τους. Βάδιζε ευθυτενής, αγέρωχος, άφοβος, κρατώντας στο χέρι του το βαλιτσάκι του. Τον φυλάκισαν στις φυλακές Χανίων. Η θεία μου η Δήμητρα, με την Ιωάννα στην κοιλιά τζη, τον περιποιούνταν με άλλες κρατούμενες κι αυτός τους φίλευε με διάφορα τρόφιμα που του πήγαιναν φίλοι ντου. Στη θεία μου που ήταν έγκυος, έδινε κάτι παραπάνω για να φάει και το μωρό, όπως έλεγε».
Στην «Κυβέρνηση του Βουνού»
Αργότερα τον μετέφεραν στην Αθήνα. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνέχισε να μένει στην πρωτεύουσα και ήταν μέλος της ΠΕΕΑ (Γραμματέας Συγκοινωνίας) της «Κυβέρνησης του Βουνού» του Αλέξανδρου Βώλου, που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του ΕΑΜ στη Βίνιανη της Ευρυτανίας στις 10 Μαρτίου του 1944 και αυτοδιαλύθηκε λίγο πριν την απελευθέρωση, στις 9 Οκτωβρίου 1944. Το 1944 ο Νικόλαος Ασκούτσης, έφυγε στο Κάιρο ως εκπρόσωπος της ΠΕΕΑ.
Ως μέλος του ΚΚΕ ήταν μέλος της εξόριστης κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου ως υπουργός Συγκοινωνίας, από τις 2 Σεπτεμβρίου ως τις 18 Οκτωβρίου 1944 και ήταν υπουργός Δημοσίων Έργων, από τις 23 Οκτωβρίου ως τις 2 Δεκεμβρίου 1944.
Στις εκλογές του 1951 εκλέχτηκε βουλευτής Αθηνών εκπροσωπώντας το χώρο της Αριστεράς.
Μεγάλη προσφορά στο Ρέθυμνο
Μερίμνησε ώστε να κατασκευαστούν δρόμοι στο Ρέθυμνο (όπως ο δρόμος Ρεθύμνου-Αμαρίου) και κτίρια όπως των Φυλακών (σημερινό Αρχαιολογικό Μουσείο), το Τελωνείο και ο Οίκος Παιδείας του Γυμνασίου Αρρένων στην πόλη, σημερινό 1ο Γενικό Λύκειο.
Πέθανε στην Αθήνα το Νοέμβριο του 1955, έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, αλλά η κηδεία του έγινε στο Ρέθυμνο, όπου η σορός του μεταφέρθηκε αεροπορικώς.
Για τη φυσική του κατάσταση και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε αναφέρει σχετικά στο βιβλίο του ο Σταύρος Βογιατζής ότι προς το τέλος της ζωής του ο Ασκούτσης, όταν βρισκόταν στην Πηγή δεν ακολουθούσε τις γνωστές του απλές αλλά καθημερινές συνήθειες να απολαμβάνει τον καφέ με το τσιγάρο του.
Μια μέρα μάλιστα που απόρησε φίλος του παρατηρώντας τον να πίνει μια γουλιά καφέ, να τραβά μια ρουφηξιά τσιγάρο και να τα παρατά, ο Ρεθύμνιος πολιτικός του είπε με σημασία:
«Έτσι πρέπει να γίνεται από δω και πέρα Γιάγκο μου. Φτάσαμε στην εποχή του μη…».
Μια ενδιαφέρουσα μαρτυρία
Για τις συνθήκες του θανάτου του Ασκούτση, ο επιστήθιος φίλος και γιατρός του Γιώργης Αγγελιδάκης, μας είπε επιπλέον:
«Ο Νικόλαος Ασκούτσης είχε μεταβεί στο Παρίσι, αλλά φαίνεται πως τον επηρέασε η μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας από το σπίτι που είχε επισκεφθεί φιλικά μέχρι το ξενοδοχείο του κι έτσι υπέστη έμφραγμα που ήταν μοιραίο γι’ αυτόν.
Στην κηδεία του εδώ στην πόλη μας, ήρθαν να τον αποχαιρετήσουν συναγωνιστές του όπως ο γέρο Λαμπράκης, ο Καρτάλης (που φιλοξενήσαμε στο σπίτι μας πίσω από το Δημαρχείο) και ο Αλέξανδρος Σβώλος που εκφώνησε τον επικήδειο».
Η αγαπημένη του Πηγή
Όπως αναφέρει ο Σταύρος Βογιατζής στο βιβλίο του, ο Νικόλαος Ασκούτσης περνούσε τις διακοπές του στην Πηγή. Είχε ένα ωραίο αρχοντικό σπίτι με ένα περιβόλι έξω από αυτό, γεμάτο με καρποφόρα δέντρα. Το σπίτι αυτό άφησε εποχή στην Πηγή. Από αυτό πέρασαν πολλοί πολιτικοί, βουλευτές και υπουργοί. Έμενε όμως έκθετο στη φθορά του χρόνου. Μέχρι που τα ανίψια του ο Γιάννης και η Μαρία Λουίζα Μοάτσου, πήραν τη μεγάλη απόφαση. Επιστήμονες και οι δυο, πολιτικός μηχανικός και αρχιτέκτονας αντίστοιχα δεν θα μπορούσαν να αφήσουν στο έλεος του χρόνου ένα τέτοιο μνημείο. Μεγάλο το τόλμημα και εξαιρετικά δαπανηρό. Εκείνοι όμως προχώρησαν αξιοποιώντας και κάποιες ευκαιρίες πριμοδότησης από ευρωπαϊκά προγράμματα.
Βρεθήκαμε στο υπό διαδικασία αναπαλαίωσης αρχοντικό και χαρήκαμε την παρουσία του ζεύγους Μοάτσου που πραγματικά σε κερδίζουν με τον τρόπο τους και τις ευαισθησίες τους. Όπως διαπιστώσαμε το ίδιο αισθάνονται και οι Πηγιανοί αν κρίνουμε από τις εκδηλώσεις αγάπης μόλις τους δουν.
Αναλογιζόμενοι την ευθύνη της εποπτείας τόσων συνεργείων στο χώρο αφήσαμε τον κ. Μοάτσο στο καθήκον του αυτό και «επιστρατεύσαμε» για την ενημέρωση των αναγνωστών μας την κ. Μαρία Λουίζα Μοάτσου να μας μιλήσει για το τόσο σημαντικό αυτό τόλμημα που αποτελεί μέγιστη δωρεά για την περιοχή και όχι μόνο.
Κι είχαμε την ευκαιρία χάρις στο χάρισμα λόγου που διακρίνει την κα Μαρία Λουίζα, σημαντικό κληροδότημα από τον πατέρα της, τον αξέχαστο ηθοποιό Νίκο Τζόγια, να έχουμε μια συνέντευξη που πραγματικά απολαύσαμε.
1) Τι σήμαινε για την οικογένειά σας ο Νικόλαος Ασκούτσης πέρα από τη συγγενική σχέση που έχετε;
Πολλές φορές ένα ιστορικό πρόσωπο δεν είναι για τους μεταγενέστερους παρά ένας μπρούτζινος ανδριάντας και ένα λήμμα στην εγκυκλοπαίδεια. Έχοντας την ευκαιρία να ζήσουμε μέσα στο σπίτι της αδερφής του Μαρίας Μοάτσου στην Πηγή που τόσο αγάπησε ο Ασκούτσης αρχίσαμε να ψάχνουμε την ιστορία του με όλες τις δυνατές λεπτομέρειες που φωτίζουν την προσωπικότητα και τη ζωή του.
2) Τι σημαντικό γι’ αυτόν σας έχει μεταφέρει η προφορική παράδοση;
Είχαμε την τύχη να ακούσουμε για τον Νικόλαο Ασκούτση και την εποχή του προσωπικές μαρτυρίες σε πρώτο πρόσωπο, όπως από τα χείλη της σήμερα 102 ετών διαυγέστατης Χρυσούλας Τσουδερού-Λαμπροπούλου. Οι πιο ηλικιωμένοι από τους κατοίκους της Πηγής μας έχουν συχνά διηγηθεί τις προσωπικές τους αναμνήσεις από την παρουσία του στο χωριό, μιλώντας περισσότερο για την θαρραλέα δράση του στα χρόνια της Κατοχής. Κάποιοι τον θυμόντουσαν να διασχίζει έφιππος -αν και μονόχειρας- τα σοκάκια της Πηγής.
3) Περήφανος άνθρωπος. Δεν θα ήθελε φαίνεται συμπάθεια για την αναπηρία του. Ας είναι. Θεωρείτε ότι ο τόπος του τον τίμησε όσο του άξιζε;
Ασφαλώς τόσο το Ρέθυμνο όσο και η Πηγή τον τίμησαν όταν πέθανε. Οι ανδριάντες του στον Κήπο και στην πλατεία του χωριού το μαρτυρούν. Σε απόσταση όμως μισού αιώνα από τον θάνατό του είναι αμφίβολο αν οι νεώτεροι γνωρίζουν το έργο και τη δράση των ανθρώπων που αποτυπώνουν τα αγάλματα. Ευτυχώς, σε πείσμα της λήθης υπάρχουν άνθρωποι που επιμένουν να συγκεντρώνουν στοιχεία για τις προσωπικότητες του πρόσφατου παρελθόντος που χάραξαν το παρόν της δικής μας γενιάς κι αυτών που θα ακολουθήσουν.
4) Τι θαυμάζετε περισσότερο από όσα γνωρίζετε γι’ αυτόν;
Το θάρρος και την ακεραιότητά του. Αν σκεφτεί κανείς ότι ο Νικόλαος Ασκούτσης τάχθηκε στο πλευρό του Ελευθέριου Βενιζέλου σε ηλικία μόλις 17 ετών στην επανάσταση του Θερίσου και με το ίδιο παλλόμενο πάθος συνέχισε τους δίκαιους αγώνες του για μισό ακόμα αιώνα, χωρίς να αποκομίσει τίποτα εκτός από μια ήσυχη δύση στην αγαπημένη του Πηγή, αντιλαμβάνεται τη σπάνια προσωπικότητά του.
5) Πώς έγινε ιδιαίτερα θαυμαστός ο κήπος του; Γιατί πολλοί είχαν να λένε για τον «Κήπο του Μοάτσου» όπως ο Σοφοκλής Βενιζέλος. Τι διαθέτει αλήθεια, που τον κάνει τόσο ξεχωριστό;
Ο κήπος διαμορφώθηκε ζώντας μαζί με τους ανθρώπους. Δεν φτιάχτηκε μόνο από την καλαισθησία ή φυσιολατρία των ενοίκων του σπιτιού. Κάθε γωνιά του είναι ένα κομμάτι της καθημερινής ζωής τους, αλλά και όλου του χωριού. Μέχρι τη δεκαετία του 60 όλη η γειτονιά ερχόταν με τις στάμνες για να προμηθευτεί πόσιμο νερό από το πηγάδι, ενώ ο αμερικάνικης προέλευσης ανεμόμυλος που στήθηκε προπολεμικά δίπλα στη λιθόκτιστη στέρνα αποτελεί ακόμα τοπόσημο για το χωριό. Μια υπεραιωνόβια γλυσίνια τυλίγει πέργκολες και κολόνες σκιάζοντας τα παραδοσιακά βοτσαλωτά και τα πέτρινα δρομάκια, το πατητήρι και το υπαίθριο φουρνάκι.
6) Από το σπίτι που αναπαλαιώνετε ποια σημεία σας προκάλεσαν έντονα συναισθήματα; Τι αποκαλύπτουν με τον καιρό οι εργασίες αναστήλωσης και αναπαλαίωσης;
Όλο το σπίτι κουβαλούσε πάντα αναμνήσεις και ιστορίες που έχουν αποτυπωθεί σε κάθε γωνιά του. Κάποια από αυτά τα αποτυπώματα έχουν χαθεί, όπως οι τοιχογραφίες που είχε κάνει ο Νίκος Φωτάκης, σημαντικότατος ζωγράφος του 20ου αιώνα. Την περίοδο του μεσοπολέμου φιλοξενήθηκε για μεγάλο διάστημα στο σπίτι της οικογένειας Μοάτσου για να ζωγραφίσει και τότε κάλυψε όλο το χώρο όπου έμενε με ζωγραφιστές γλυσίνιες που δυστυχώς δεν άντεξαν τη φθορά του χρόνου και της υγρασίας. Αντίθετα οι εργασίες ενίσχυσης του κτίσματος έφεραν στο φως εντυπωσιακά ευρήματα, όπως μια υπόγεια κρυψώνα κάτω από το δάπεδο του χολ εισόδου, όπου θα μπορούσε να μείνει απομονωμένος ένας άνθρωπος καθώς διαθέτει κρυφό κανάλι εξαερισμού. Επίσης στον τοίχο της κουζίνας πίσω από το σοβά αποκαλύφθηκαν δυο μικρές κρύπτες για όπλα, όπως πιστοποιούν οι μπρούτζινοι προπολεμικοί κάλυκες που βρέθηκαν εκεί με σφραγίδα «Nagant ΕΠΚ».
7) Πώς πήρατε μια τόσο σημαντική απόφαση; Οι δαπάνες είναι τεράστιες.
Οι κόρες μας ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, λατρεύουν όμως την Κρήτη και ιδιαίτερα την Πηγή. Αυτό το σπίτι που η ιστορία του χάνεται στο παρελθόν και έφτασε μέχρι εμάς μέσα από πολέμους, σεισμούς και τη φθορά του χρόνου, έπρεπε να σωθεί και να επιζήσει για τις επόμενες γενιές που πιστεύουμε ότι θα έχουν την ίδια αγάπη για τον ευλογημένο αυτό τόπο. Οι δαπάνες για να γίνει μια σωστή ανακατασκευή είναι πράγματι δυσβάσταχτες. Ξεκινώντας από την διασφάλιση της στατικής αξιοπιστίας του κτίσματος και της συμπεριφοράς του -θερμομόνωση, ηχομόνωση, εξοικονόμηση ενέργειας- μέχρι όλες τις σύγχρονες τεχνολογικές εφαρμογές και την αποκατάσταση των παλιών επίπλων, μπορεί κανείς να φανταστεί το μέγεθος της παρέμβασης.
8) Πότε νομίζετε ότι θα είναι έτοιμο; Πώς σκέφτεστε να το αξιοποιήσετε;
Εδώ και ενάμιση χρόνο ζήσαμε καθημερινά αυτό το έργο που στις αρχές του 2020 θα είναι έτοιμο. Εκτός από τα -δυστυχώς- μικρά διαστήματα που θα μένουν εδώ τα παιδιά μας με τις οικογένειες και τους φίλους τους, το σπίτι θα φιλοξενούνται ξένοι και Έλληνες επισκέπτες που θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν από κοντά την πραγματικά ενδιαφέρουσα ιστορία της Πηγής και της «βίλας του Ασκούτση».
9) Διασώθηκαν κάποια ιδιαίτερα στοιχεία στην αρχιτεκτονική του σπιτιού;
Αν και στο ανακαινισμένο κτίσμα έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες παρεμβάσεις βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και θα διαθέτει υπερσύγχρονες τεχνολογικές εγκαταστάσεις, έχουν διατηρηθεί όλα τα παραδοσιακά αρχιτεκτονικά του στοιχεία: ο ξύλινος οντάς πάνω από το σαλόνι, τα πέτρινα πελέκια της σκάλας, η μεγάλη κτιστή εστία της κουζίνας, τα βοτσαλωτά του κήπου. Συγχρόνως αποφεύχθηκαν τα αρχιτεκτονικά ολισθήματα που μπορεί να μετατρέψουν ένα ζωντανό κτίσμα σε σκηνικό. Για παράδειγμα ενώ κάτω από τον παλιό σοβά αποκαλύφθηκε μια άριστη λιθοδομή, αυτή ξανασκεπάστηκε, καθώς τα διώροφα αρχοντικά ήταν επιχρισμένα για θερμομόνωση δείγμα οικονομικής άνεσης.
10) Για τον άνθρωπο Ασκούτση τι θα γνωρίζετε περισσότερο; Γιατί βίωσε τόση μοναξιά; Ήταν άραγε επιλογή του;
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε στενή φιλική σχέση με τον Νικόλαο Ασκούτση και την οικογένεια Μοάτσου, όπως πιστοποιούν φωτογραφίες και ιδιόχειρα σημειώματα που συμπεριλαμβάνονται στα κειμήλια του σπιτιού. Η μοναδική λεπτομέρεια που ξέρουμε για την προσωπική ζωή του είναι ότι σε πείσμα της σωματικής αναπηρίας του, ήταν εξαιρετικά ριψοκίνδυνος. Καβαλούσε τα πιο ατίθασα άλογα και κάλπαζε ξέφρενα στον Πηγιανό κάμπο αποτρέποντας τον οίκτο των συγχωριανών του.
11) Σας βοήθησαν κάποιοι στην προσπάθειά σας αυτή;
Για την ανακατασκευή του σπιτιού ενταχθήκαμε στις επιδοτήσεις για νεοσύστατες τουριστικές επιχειρήσεις, σημαντική βοήθεια σε ένα τόσο δαπανηρό έργο. Μας βοήθησαν όμως και κάποιοι άνθρωποι, χωρίς να το ξέρουν. Οι Ρεθεμνιώτες και Πηγιανοί που με πείσμα και πάθος κατέγραψαν τις αναμνήσεις και τις διηγήσεις που τεκμηριώνουν μια ολόκληρη εποχή, στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας. Ο Εκκεκάκης, ο Σταύρος Βογιατζής, ο Ελευθέριος Ψαρρός και τόσοι άλλοι δάσκαλοι, δημοσιογράφοι ή απλά άνθρωποι με σεβασμό στην ιστορία του τόπου τους μας έδωσαν τις βάσεις για να χτίσουμε όχι μόνο την υλική αλλά και την άυλη υπόσταση της ιστορικής «βίλας Ασκούτση» στην Πηγή.
Με ευγνώμονη διάθεση να εξαντλήσουμε τον υπόλοιπο χρόνο μέχρι να μπούμε στο αυτοκίνητο με ευχαριστίες για όσα είδαμε και ακούσαμε, αποχαιρετήσαμε το ζεύγος Μοάτσου. Με τη βεβαιότητα ότι και πάλι θα έχουμε την ευκαιρία μιας ακόμα συνέντευξης γιατί άνθρωποι σαν κι αυτούς πάντα κάτι έχουν να πουν και πάντα αυτό είναι κάτι που αξίζει να το ακούσεις και να ωφεληθείς.
ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
Του Κώστα Μυγιάκη
Σ. Εκπαιδευτικού
1. Κατά τη θεμελίωση του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου κατά το έτος 1897 συνέβη το εξής:
Τα θεμέλια του Ναού ανοίγονταν τόσο βαθιά που χρησιμοποιούσαν μαγκάνι (όπως οταν ανοίγουμε ένα πηγάδι). Ως εργάτης στο βάθος το θεμελίου ήταν ο Μανώλης Καρυδάκης, που προστάτευε το κεφάλι του από τα χώματα που έπεφταν από ψηλά με ένα κεφαλομάντηλο Κρητικό (Σαρίκι).
Σκάβοντας βαθιά, έβγαλε ένα μικρό χαράκι (πέτρα) την έβαλε στο μεγάλο κοφίνι που έβαζε και τα μπάζα και το τράβηξαν επάνω και επειδή ήταν βαρύ το άφησαν στο χείλος του ανοιγόμενου θεμελίου.
Και ο Καρυδάκης έσκυψε πάλι για να βαθύνει το θεμέλιο. Κι ενώ έσκαβε το χαράκι (πέτρα) που είχαν αφήσει στο χείλος του θεμελίου, πέφτει προς τα κάτω κι έπεφτε κατ’ επάνω στον Καρυδάκη.
Τον βρήκε δε στο κεφάλι και απλά επάνω από το μέτωπο και του πήρε το κεφαλομάντηλο (σαρίκι) και το έριξε κάτω, χωρίς να του προξενήσει την παραμικρή πληγή. Ιδού το θαύμα! (Αυτό μου διηγήθηκε ο αείμνηστος λόγιος της Πηγής Αντώνιος Βουρβαχάκης).
2. Το γκρέμισμα του Ελευθερίου Σχοινά, ενώ καλούπιαζε τον Σταυρό στο νοτιοδυτικό καμπαναριό του Ναού από ύψος περίπου 17,50 μέτρα το έτος 1939, βρέθηκε κάτω στον άκρως ανώμαλο δρόμο.
Τρομοκρατημένοι όλοι οι εργαζόμενοι στην αποπεράτωση της σκεπής του Αγίου (τα δύο του αδέλφια ο Χαράλαμπος και ο Βαγγέλης) και οι λοιποί, τρέχουν με τη σκέψη πως θα τον βρουν σκοτωμένο. ‘Ομως (Ω του θαύματος) τον βρήκαν να έχει τις αισθήσεις του. Να μιλάει και να κινεί τα χέρια του και τα πόδια του και να λέει πως πονάει στα πλευρά.
Τον σηκώνουν και τον Φέρνουν δίπλα ακριβώς στο σπίτι του Μύρωνα Κουτσαλεδάκη και τον ξαπλώνουν σ’ ένα κρητικό καναπέ.
Όλα αυτά συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μου. Με στέλνουν και φωνάζω τη Μητέρα μου Ευγγελία Μυγιάκη – πρακτικό γιατρό του χωριού και όλων των χωριών της περιοχής- για να δει τον τραυματία.
Έρχεται, βλέπει το Λευτέρη Σχοινά, κοιτάζει τα χέρια του και τα πόδια του, λέει στους παριστάμενους να τον γυρίσουν στα πλάγια και ανάσκελα.
Βλέπει – όπως είπε σε όλους μας- ότι δεν έχει σπάσιμο σε κανένα σημείο και φώναζε στην σπιτονοικοκυρά Ειρήνη Κουτσαλεδάκη «να σπάει κρεμμύδια και να της τα φέρνει συνέχεια».
Σ’ αυτό βοήθησαν και άλλες γυναίκες που έτρεχαν κι ερχόταν, γιατί μαθεύτηκε σ’ ολο το χωριό το πέσιμο από το καμπαναριό του Λευτέρη.
Με τις κομπρέσες αυτές με τα κρεμμύδια που συνεχώς η μητέρα μου τις άλλαζε ο τραυματίας Λευτέρης Σχοινάς, μετα από ένα 2ωρο σηκώνεται χωρίς να έχει το παραμικρό και ξανανεβαίνει στο
καμπαναριό τελειώνοντας το καλούπιασμα του Σταυρού.
3. ΤΟ ΛΑΗΝΙ ΠΟΥ ΓΕΜΑΤΟ ΝΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΣΙΜΕΝΤΕΝΙΟ ΔΟΚΟ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΕΦΤΕΙ ΚΑΙ ΔΕΝ ΣΠΑΕΙ.
Το έτος 1949 ύστερα από εράνους και πολλές προσφορές των κατοίκων της Πηγής, έγινε κατορθωτό να ετοιμάστε το χειροποίητο απείρου τέχνης τέμπλο. Είναι όμως τόσο βαρύ και τόσο μεγάλου ύψους που για στηριχθεί χρειάζεται δύο κάθετους κι ένα παράλληλο τσιμεντένιους δοκούς.
Την κατασκευή την έχει αναλάβει ο Ιωάννης Οφρανουδάκης αδελφός της μητέρας μου. Επειδή δε από τραύμα που έχει από το Μικρασιατικό πόλεμο. Είχε μια τρεμούλα, επονομαζόταν ο Τρεμουλογιάννης. Ηταν όμως άριστος τεχνίτης σε ότι είχε σχέση με το Μπετόν.
Έμεινε στο σπίτι μας, έτρωγε στο σπίτι μας, και κοιμόταν μαζί μας.
Η μητέρα μου κάτι ετοίμαζε κάθε ημέρα στο δεκατιανό και του πήγαινα.
Μια μέρα μου δίνει ό,τι είχε ετοιμάσει και το λαήνι γεμάτο νερό, να το πάω στον θείο μου. Του τα δίνω και όπως ήταν επάνω στο καλούπι του παραλλήλου δοκού τα τοποθετεί μπροστά του. Εγώ από κάτω παρακολουθούσα την κάθε του κίνηση όπως εργαζόνταν.
Το πώς έγινε δεν μπορώ να το εξηγήσω και όπως στεκόμουν στην μέση του Ιερού, υπολογίζω εκεί που είναι η Αγία Τράπεζα, βλέπω «το λαήνι» πέφτοντας να προσγειώνεται κατά από το δοκό χωρίς ούτε να σπάσει ούτε να χύσει σταγόνα νερού, με το τράνταγμα όπως έπεσε.
Εγώ το πήρα και το έδωσα πάλι του θείου μου, λέγοντας του «βάλλε το στην άκρη του δοκού που να μη σε μπερδεύει». Έφυγα μετά για το σπίτι, όμως με την συγκίνηση και τη σκέψη πως έζησα και σήμερα ένα θαύμα!
4. Ηταν παραμονή που θ’ άρχιζε η ιστορική μάχη της Κρήτης 19η Μάϊου 1941.
Ηταν περίπου μεσημέρι που εάν γερμανικό βομβαρδιστικό stukas με τον χαρακτηριστικό του συριγμό περνά πάνω από τον Αγιο Νικόλα και το χωριό ερχόμενο από τα δυτικά. Σε λίγα λεπτά ακούμε αλλά και βλέπουμε ένα πάλι αεροπλάνο με το χαρακτηριστικό του συριγμό να περνά πάλι πάνω από τον Άγιο Νικόλαο και το χωριό, να έρχεται από δυτικά και να φεύγει προς τα ανατολικά.
Όμως δεν περνάνε πάρα ελάχιστα λεπτά και πάλι ακούγεται το βουητό και ο οξύς συριγμός πάλι ενός αεροπλάνου stukas, να περνά και πάλι επάνω από τον Άγιο Νικόλαο και το χωριό και να κατευθύνεται ανατολικά και πάλι. Και σε λίγα δευτερόλεπτα ακούμε τρεις τρομερές εκρήξεις, στα ανατολικά του χωριού απο τρεις αντίστοιχες βόμβες που είχαν πέσει 500 μέτρα έξω από το χωριό και μέσα στο αμπέλι των Χαμαράκηδων.
Από απορία δε παιδική , τρέξαμε όλα τα παιδιά της Πηγής και πήγαμε στο σημείο του αμπελιού, που οι βόμβες είχαν ανοίξει τρεις μεγάλους λάκκους μεγάλου βάθους και σε μεγάλη απόσταση γύρω από το σημείο που είχαν πέσει οι βόμβες, οι κουρμούλες του αμπελιού είχαν ξεριζωθεί και ηταν αρκετά καψαλισμένες και στραπατσαρισμένες.
Οι βόμβες αυτές προορίζονταν για να ριχτούν πάνω στον Άγιο Νικόλαο σύμφωνα με το σχέδιο ΕΡΜΗΣ, που αφορούσε το αεροδρόμιο Πηγής και την όλη περιοχή από το αεροδρόμιο μέχρι και τον οικισμό του Αγίου Δημητρίου.
Οι Γερμανοί είχα σχεδιάσει στο πολεμικό σχέδιο ΕΡΜΗΣ να βομβαρδιστεί η εκκλησία του Αγίου Νικολάου Πηγής υποψιαζόμενοι ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις που είαν αναλάβει την προστασία του αεροδρομίου ΠΗΓΗΣ , είχαν δυνάμεις που είχαν αναλάβει την προστασία του αεροδρομίου Πηγής
είχαν συσσωρεύσει πλήθος και ποικιλία πυρομαχικών μέσα στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, για προστασία, με σκοπό να παραπλανήσουν τους επιτιθέμενους Γερμανούς.
Αυτό σύμφωνα με την μαρτυρία το ίδιου του πιλότου του STUKAS ο οποίος έρχεται στην Πηγή το 2970 ως φωτογράφος.
Έρχεται μπροστά από το σπίτι μας και τραβάει τη βορειοανατολική πλευρά του Αγίου. Το ίδιο κάνει και στην άλλη πλευρά την νοτιοδυτική.
Κατά συγκυρία περνούσε ο Εμμανουήλ Χατζάκης, γερμανομαθείς να στήνουν κουβέντα. Ρωτάει τον Χατζάκη ο πιλότος, πώς μπορεί να μπει στην εκκλησία. Ο Χατζάκης καθώς και όλοι στο χωριό γνώριζαν ότι το κλειδί του Αγίου το είχε η μητέρα μού. Και φωνάζει «Βαγγελίτσα έλα με το κλειδί του Αγίου».
Η μητέρα μου συνοδευόμενη από τον Χατζάκη και το Γερμανό πιλότο να μπαίνουν στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Ο Γερμανός κατευθύνεται προς το τέμπλο. Πηγαίνει αριστερά και στέκεται μπροστά στην εικόνα του Αγίου Νικολάου και με σεβασμό, σκύβει λίγο και κάνει το σταυρό του με ολόκληρη την παλάμη – όπως τους καθολικούς. Ήξερε ότι η αριστερά της Παναγίας είναι η εικόνα του Αγίου που είναι αφιερωμένη η εκκλησία.
Γυρίζει δε προς τη μητέρα μου και τον Χατζάκη και σε άπταιστα Ελληνικά τους λέγει.
«Αυτό τον Άγιο να τον λατρεύετε με μεγάλη πίστη γιατί είναι προστάτης του χωριού των κατοίκων του».
Η μητέρα μου μια και είδε ότι ξέρει Ελληνικά του καλεί με τον Χατζάκη να έρθουν στο σπίτι μας να πιούν μια ρακή. Αυτός γέλασε όταν άκουσε για ρακή, γέλασε και δέχτηκε τη πρόταση της μητέρας μου. Και στο σπίτι μας πάνω στη ρακή διηγήθηκε ότι:
«Έκανα τρεις προσπάθειες να τραβήξω το μοχλό για να επελευθερωθούν οι βόμβες και αν πέσουν πάνω στον Άγιο, αλλά μπλόκαρε ο μοχλός και στη τρίτη προσπάθεια μόνο απελευθερώθηκε αλλά βρισκόμουν έξω από το χωριό».
5. Η ΜΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΙΑΝΩΝ
Πρέπει να ήταν παραμονή της εκτελέσεως των Αδελιανών στη θέση Σαρακίνα του ΄Αδελε και μια ομάδα εξαγριωμένων αλεξιπτωτιστών με επικεφαλής ένα κατώτερο αξιωματικό, ειδοποιεί περιερχόμενη κατά γειτονιές το χωριό, όλοι οι άνδρες να πάνε στη πλατεία τη σημερινή ΠΑΝΤΕΛΗ ΠΡΕΒΕΛΑΚΗ.
Τελικά συγκεντρώθηκαν πάνω από 80 άνδρες. Στη συνέχεια ο επικεφαλής αξιωματικός ξεχωρίζει 67 άνδρες τους πλέον ευσταλείς και δίνουν στον καθένα μια τσάπα κι ένα φτυάρι (παλάμη) και τους οδηγούς στον Αγρουλιδέ, στην περιοχή που υπάρχει σήμερα η ραφιναρία του κ. Συνατσάκη.
Ητο ένα τεράστιο λιόφυτο που στο νότιο άκρο του υπάρχει μία Βάγκα, οπού έφερνε τα νερά της βροχής από την περιοχή των δυτικά της Λούτρας ελαιώνων και τα διοχέτευε στον παρακείμενο χείμαρρο.
Στο κτήμα αυτό είχαν κάνει οι συμμαχικές δυνάμεις μια ειδική περίφραξη για τον περιορισμό των 82 αιχμαλώτων αλεξιπτωτιστών της μάχης του αεροδρομίου της Πηγής.
Μολις εφθασαν εκεί οι 67 μελλοθάνατοι πλέον Πηγιανοί τους διατάζει ο επικεφαλής κατώτερος αξιωματικός και ν’ αρχίσουν να σκάβουν βαθαίνοντας την βάγκα (κανάλι) που προηγουμένως αναφέρθηκα.
Ύστερα από μια ώρα και αγώνα να σκάβουν αλλα και αγωνίας γι’ αυτό που τους περίμενε (η εκτέλεση), καταφθάνει ένας ανώτερος Γερμανός αξιωματικός. Φωνάζει τον επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος ιδιαίτερα και συζητούν πέρα του ημιώρου.
Κατόπιν αυτός ο κατώτερος αξιωματικός με φωνές και νοήματα τους φωνάζει να βγουν από τη βάγκα και να μαζευτούν εκεί που βρισκόταν αυτός. Κατεβαίνει και ο ίδιος μέσα στη Βαγκα, παίρνει ένα φτυάρι και μια τσάπα, τη βάζει στον ώμο του και με νοήματα του υποδεικνύει το ίδιο να κάνουν και αυτοί. Και μόλις βγηκε και ο τελευταίος από τη βάγκα με φωνές άγριες, τόσο αυτός όσο και οι παρ’ ολίγο εκτελεστές των, τους κυνηγούν μέχρι το δρόμο που οδηγεί στο χωριό τους την Πηγή και τους αφήνουν ελεύθερους.
Η σωτηρία των 67 Πηγιανών από την εκτέλεση οφείλεται κατ’ εμέ στους 30 Γερμανούς τραυματίες που ακόμα νοσηλεύονταν στο προκεχωριμένο χειρουργείο που στεγαζόταν στο μεγάλο σπίτι του Ιωάννη Ψαρουδάκη, με Γερμανούς γιατρούς τώρα, και με τις τέσσερις εθελόντριες Πηγιανές νοσοκόμες (Ευαγγελία Μυγιάκη – Ευγενία Χαλκιαδάκη- Αρτεμις Γιαννακάκη και Ιωάννα Τριποδιανάκη) οι οποίες τώρα με κλάματα και οδυρμούς προσέφεραν τις υπηρεσίες τους γιατι εκείνη την ημέρα είχαν στο
νου τους τον δικό της ή κάθε μια που ήταν μεταξύ των 67 προς εκτέλεση.
Η στάση τους αυτή, θλιμμένη, έγινε αντιληπτή τόσο από τους τραυματίες Γερμανούς, όσο και από τους Γερμανούς γιατρούς, επειδή τους ρωτήσαν και έμαθαν την αιτία. Και από εδώ νομίζω ξεκινάει η σωτηρία των υπο εκτέλεση 67 Πηγιανών.
Όμως δεν πρέπει να αγνοήσουμε και τη θαυματουργική δύναμη του προστάτη της Πηγής Αγίου Νικολάου. Ζω με τη βεβαιότητα ότι ο Αγιος έβαλε στο μυαλό των σκληρών Γερμανών τη σκέψη:
«Γιατί να σκοτώσουμε αθώους Πηγιανούς, οι οποίοι ουδόλως (φανερά βέβαια) δεν μας έβλαψαν, αλλ’ αντίθετα τέσσερις γυναίκες, άφησαν τις οικογένειές τους, τώρα και δέκα μερόνυχτα περιποιούνται με αγάπη τους συναδέλφους μας τραυματίες, ενώ ο άνδρας της μιας, πατέρας της άλλης και τα αδέλφια των δύο άλλων κινδυνεύουν να εκτελεστούν! ΟΧΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ. Επιβάλλεται να προλάβουμε την εκτέλεση.»
]ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΠΕΒΕΛΑΚΗ ΣΤΗ ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΠΗΓΗ
Με συνοδούς τον Νομάρχη Ρεθύμνου κ. Καμπάνη, την χήρα του Άγγελου
Σικελιανού, τον γιατρό και την κ. Γ. Αγγελιδάκη και τον διευθυντή του «Ξενία»
επισκέφτηκε το απόγεμα της περασμένης Δευτέρας ο Παντελής Πρεβελάκης το
χωριό του.
Στην είσοδο του χωριού περιμένανε να τον υποδεχτούν οι κάτοικοι, μ’
επικεφαλής τον Πρόεδρο και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου. Πηγιανοί που
είναι εγκατεστημένοι στο Ρέθεμνος . μεταξύ των οποίων ο φιλόλογος και η κ. Κ.
Στραδιδάκη, ο γιατρός και η κ. Ελ. Χαλκιαδάκη, ο δικηγόρος και η κ. Γ. Παπαδάκη, ο
κ. και η κ. Ψυχογιουδάκη και ο αντ/ρχης κ. Ανδρουλιδάκης. Επίσης ο Προηγούμενος
Αρκαδίου καπετάν Διονύσιος Ψαρουδάκης και ο συνεργάτης μας Αρκάδιος Πηγαίος,
ο οποίος είχε φροντίσει τα της υποδοχής.
Μόλις έφτασεν επί τόπου ο κ. Πρεβελάκης με την ακολουθία του έγινε
αντικείμενο θερμών κα συγκινητικών εκδηλώσεων εκ μέρους των κατοίκων.
Μια μαθήτρια του Γυμνασίου του πρόσφερε λουλούδια Πηγιανά, λέγοντας του
τούτα τα λόγια: «Σεβαστέ μας Δάσκαλε, η Πηγή ολόκληρη σάς υποδέχεται σήμερα
και σάς εκφράζει τα ευγενέστερά της αισθήματα. Δεχθείτε για καλωσόρισμα το
αγνότερο προϊόν της γης μας, που αντανακλά τα αιστήματα όλων μας προς εσάς.
Καλώς ορίσατε».
Κι αμέσως μετά μια άλλη μαθήτρια του Γυμνασίου τού πρόσφερε ένα κάδρο, με
την εκκλησία τ’ Αρκαδιού, εκ μέρους της Κοινότητας και αντίγραφο του Πραχτικού
του Κοινοτικού Συμβουλίου που τον ανακηρύσσει επίτιμο δημότη Πηγής, λέγοντάς
του τούτα τα λόγια:
«Σεβαστέ μας Δάσκαλε, δεχτείτε το μικρό αυτό αναμνηστικό δώρο, εκ μέρους της
Κοινότητας της Πηγής -που σας ανακηρύσσει επίτιμο Δημότη της- σ’ ανάμνηση του
ερχομού σας στον τόπο, που έθρεψε το σώμα και το πνεύμα σας στα παιδικά σας
χρόνια. Καλώς ορίσατε».
Κι έπειτα ένας μαθητής του Γυμνασίου τού πρόσφερε ένα ζευγάρι περιστέρια,
λέγοντάς του τούτα τα λόγια:
«Σεβαστέ μας Δάσκαλε, η Νεολαία του χωριού σας, σας προσφέρει ένα ζευγάρι
περιστέρια, σύμβολο αγάπης, ειρήνης κι αγνότητας. Καλώς ορίσατε».
-Ευχαριστώ πολύ όλους σας. Μα να τα λευτερώσουμε τώρα έτσι;
Απάντησε συγκινημένος ο κ. Πρεβελάκης κι άφησε λεύτερα να φύγουν τα δύο
πουλιά. Ν’ άνοιγαν έτσι τα χέρια τους όλοι και ν’ αποδεσμεύανε την αγάπη, την
ειρήνη και την αγνότητα…
Χαιρέτησε πολύ συγκινημένος τον καπετά Διονύσιο, τους συγγενείς και τους
παλιούς νέους γνώριμους. Ο Σπύρος Μαϊνωλάς, ο Κανάκης Χαμαράκης και ο
Γρηγόρης Βογιατζής τού φέρανε στο νου παλιές καλές αναμνήσεις. Άλλωστε κι οι
τρεις αποτελούν πρόσωπα του «Ήλιου του Θανάτου» του, με τα ονόματα
αντιστοίχως Λευτέρης, Κανάκης και Γρηγόρης.
Στο καφενείο τ’ ανεψιού του Μανόλη Μαϊνωλά, στην πλατεία του χωριού, κάτω
από τον παχιό ίσκιο μιας αιωνόβιας μουρνιάς, συγκεντρώθηκε όλη η Πηγή. Και
κείνος κοίταζε ανθρώπους και πράγματα και πλημμυρούσανε το μυαλό του οι
αναμνήσεις.
Κάθισε για λίγο να χαρεί το τοπίο το γνώριμο και να πιει τ’ αναψυχτικό του. Κι ο
συνεργάτης μας, Αρκάδιος Πηγαίος τον καλωσόρισε με τούτα τα λόγια:
«Σας υποδεχόμαστε σήμερα, αγαπητέ τόσον όσο και σεβαστέ μας κ. Παντελή
Πρεβελάκη, στο χωριό σας. Στον τόπο, που σας έθρεψε το πνεύμα, με τις
ομορφότερες αναμνήσεις της αγνής κι αμόλευτης παιδικής ηλικίας. Της χρυσής
ηλικίας η οποία αποτελεί την υποδομή της όλης υπόστασης του ανθρώπου, και
δίνοντας τροφή στη μνήμη και βοηθώντας τη φαντασία σας, σας οδήγησε στη
δημιουργία του λαμπρού σας πνευματικού έργου.
Σας υποδεχόμαστε στον τόπο, που περιβάλλατε απαλά, ζεστά, αγαπητερά και
καλοσυνάτα, με το απαλό, ζεστό και λαμπρό φως του «Ήλιου του Θανάτου» σας, και
τον ανεβάσατε πολύ ψηλά, ώστε φωτίζοντας ο «Ήλιος» σας στην οικουμένη, να
προκαλέσει την προσοχή της σ’ αυτόν τον τόπο.
Και γι’ αυτό ο τόπος αυτός σας εκφράζει την ευγνωμοσύνη του μαζί και την
άπειρη αγάπη του. Και οι άνθρωποί του -αντάξιοι απόγονοι των Θερισανών εκείνων,
που θρέψανε τον “Κρητικό” σας και των ηρώων τ’ Αρκαδικού δράματος, που
πλέξανε τους στίχους του “Ηφαστείου” σας- αποτελούν “το Ιερό Σφάγιο”, που
προσφέρεται θυσίες στο βωμό της λευτεριάς, της δημοκρατίας και των άλλων
ιδανικών.
Και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο -επειδή, δηλαδή, βρίσκουν τους εαυτούς των μέσα
στις σελίδες του έργου σας- μπορούν και το τοποθετούν στο βάθρο της τιμής και της
εχτίμησης και της μεγάλης αξιολόγησης. Κι η θερμή υποδοχή που σας επιφύλαξαν κι
η μεγάλη συγκίνηση, που τους προκαλεί η παρουσία σας μεταξύ τους κι η μεγάλη
αγάπη με την οποία σας περιβάλλουν, ακριβώς από τη βαθιά κατανόηση της
πολύτιμης προσφοράς σας προέρχονται.
Κι όπως ορθάνοιχτες οι πόρτες της ψυχής μας, το ίδιο κι η πόρτα του πατρικού
σας σπιτιού περιμένει να σας δεχτεί.
Να δεχτεί τον ασύγκριτο Ρεθεμνιώτη Λογοτέχνη και πραγματικά άξιο του
Ρεθέμνου, που μας ήρθε σήμερα προσκυνητής της γενέτειρας γης του και που τον
καλωσορίζομεν από τα βάθη της καρδιάς μας.
Σηκώνω το ποτήρι μου στην πνευματική σας ακμαιότητα και για το καλώς
ορίσατε».
Απαντώντας ο κ. Πρεβελάκης στην προσφώνηση του συνεργάτη μας, Αρκάδιου
Πηγαίου, είπε περίπου τα εξής:
«Αγαπητοί μου συνδημότες Πηγιανοί
Ο Αρκάδιος Πηγαίος με υποδέχτηκε με τα καταλληλότερα λόγια εξ’ ονόματος του
χωριού, όπου έζησα τα παιδικά μου χρόνια.
Θα με θυμάσθε πολύ μικρό όταν ερχόμουνα κάθε καλοκαίρι με την οικογένειά
μου να περάσω το καλοκαίρι μου. Γύριζα τότε στους δρόμους του χωριού. Γύριζα
στους ελαιώνες και τ’ αμπέλια κι όπως ένα σφουγγάρι ρουφάει το νερό, έτσι κι εγώ
ρουφούσα τη ζωή του χωριάτη. Έτσι έμαθα και στάθηκα κατόπιν ικανός να
περιγράψω τα έργα και τις μέρες του ξωμάχου. Όταν ήλθε η ώρα από το Θεό να
περιγράψω την παιδική μου ζωή, όλα αυτά ανεπήδησαν εις την μνήμη μου, το ένα
πίσω από το άλλο, με τη μεγαλύτερη άνεση και με τη μεγαλύτερη ενέργεια. Και σιγά
- σιγά διαμορφώθηκε ένα βιβλίο που το ονόμασα ο «Ήλιος του Θανάτου».
Δεν ήξερα ποιος ήταν ο προορισμός αυτού του βιβλίου και ποια η μοίρα του.
Αλλά ο κόσμος το υποδέχτηκε με αγάπη γιατί αναγνώρισε την αλήθεια και τον
πυρετό της ζωής και το βιβλίο σιγά – σιγά άρχισε να κυκλοφορεί σε όλον τον κόσμο.
Και τα πρόσωπα αυτά που σήμερα τα έχομε εδώ για καθημερινά, τους ανθρώπους
που συναντούμε ακόμη στο χωριό, η φήμη και ο θρύλος τους κατέστησε μυθικούς
ήρωες που σχολιάζονται, πρόσωπα της φαντασίας που περιέχουν ένα βαθύτερο
συμβολισμό. Ο σκοπός μου ήταν να δείξω τα ειρηνικά έργα των χωρικών, την
υποταγή εις τους Νόμους της φύσης και τέλος τη θυσία τους για κοινούς σκοπούς
της πατρίδας τους απελευθερωτικούς πολέμους του ’12 και του ’21. Το βιβλίο είχε
την καλή τύχη να μεταφρασθεί σε πολλές χώρες και το ξέρετε από πείρα ότι
έρχονται άνθρωποι ξένοι εδώ αναζητώντας να γνωρίσουν τα πρόσωπα που
παρουσίασα εις το βιβλίο.
Έτσι, χωρίς να το επιζητήσω, εξεπλήρωσα ένα χρέος μου εις το χωριό που με
φιλοξενούσε κατά τα παιδικά μου χρόνια.
Σήμερα ζω με ιδιαίτερη συγκίνηση εκείνα τα χρόνια, ξαναβρίσκοντας πολλά από
τα πρόσωπα του βιβλίου μου. Τον αγαπητό μου Κανάκη, τον αγαπητό μου Γρηγόρη,
τον Σπύρο, τον γιο της θειάς Ρουσάκη και άλλα πρόσωπα.
Βέβαια είναι δύσκολο να εξηγήσω με απλά λόγια τη διαδικασία της δημιουργίας
ενός βιβλίου, αρκεί μόνο να σας πω ότι ειδικά αυτό το βιβλίο είναι προϊόν μιας
βαθιάς ειλικρίνειας, μιας απροσποίητης επεξεργασίας κι αυτό ίσως του δίνει την
αλήθεια και την παραστατικότητα που το έκαμαν ν’ αγαπηθεί από τόσο κόσμο».
Με την απάντηση του κ. Πρεβελάκη, ο Καπετάν Διονύσιος, παρακάλεσε τον κ.
Αντώνη Βουρβαχάκη να διαβάσει τούτα τα λόγια στον κ. Πρεβελάκη, γιατί η
συγκίνησή του δεν του επέτρεπε να τα πει ο ίδιος.
«Σεβαστέ και αγαπητέ μου κύριε Πρεβελάκη. Πρώτον θα σας ζητήσω συγγνώμη
εάν η πτωχή και αμαθής γραφίδα μου σφάλει και δεν αποδώσει πρεπόντως προς
υμάς την οφειλομένη τιμή και σεβασμό ως γέννημα και θρέμμα της κώμης Πηγής,
ενός υψηκόρμου δένδρου, που απέδωκεν αγλαούς καρπούς εκατονταπλασίωνας.
Τα κηρύγματα του διέσχισαν κάμπους και βουνά. Θάλασσες και ωκεανούς και
έφθασαν εις τα πέρατα της υδρογείου σφαίρας.
Ως ταπεινός απόγονος του Ήρωος Εθνομάρτυρος Γαβριήλ, ως τέκνον της
Αθανάτου αυτής Μονής του Αρκαδίου, εις την οποία εκ νεαράς ηλικίας προσήλθον,
υπηρέτησα και υπηρετώ μετά ζήλου και προθυμίας με τας ασθενείς δυνάμεις μου,
εμψυχούμενος και φωτιζόμενος από την άσβεστον λάμψη την οποία η πιστόλα του
Ήρωος Μάρτυρος Πυρπολητού Κωνσταντίνου Γιαμπουδάκη του Αδελιανού, άναψε.
Έπραξα με τας ασθενείς δυνάμεις μου το καθήκον μου ως Έλλην και ως
υπερήφανος ιερεύς, ως αφοσιωμένον τέκνον της Ιστορικής Μονής του Αρκαδιού.
Υπερηφανεύομαι δι’ υμάς σεβαστέ μου κ. Πρεβελάκη, ως τέκνον της Ρεθύμνης και
της κώμης Πηγής καθ’ ότι η Ιστορική Μονή του Αρκαδίου είναι στενά συνδεδεμένη
και με παλαιάς και με νέας ρίζας από την επανάσταση του 1866, της οποίας
γραμματεύς ήτο ο αείμνηστος Γεώργιος Πρεβελάκης, ο Ήρωας και Μάρτυς τέκνον
της Κώμης Πηγής.
Η θεία πρόνοια κα ο Άγιος Κωνσταντίνος με έταξαν εις την υπηρεσίαν της
Ιστορικής Μονής του Αρκαδίου, την οποία με τας ασθενείς δυνάμεις υπηρέτησα, με
προθυμία, επιμέλεια και αυταπάρνηση.
Το “Ηφαίστειο” δράμα του Αρκαδίου κ. Πρεβελάκη, κόπος και μόχθος σας
διακηρύττει ανά τα πέρατα της οικουμένης το έργο σας και επιθυμώ, θέλω και
εύχομαι όπως Πανεπιστήμια, Γυμνάσια, Σχολαί Ανώτεραι κρατικαί και ιδιωτικαί,
Δημοτικά σχολεία αρρένων και θηλέων, διδάσκουν τους φοιτώντας εις αυτά
μαθητάς και μαθητρίας, το μεγάλο έργο σας, όπως καρποφορήσει, μεταδώσει και
μεταλαμπαδεύσει αυτό, του οποίου αρχαί είναι Πίστις, Πατρίς, Ελευθερία και του
οποίου πρωτοπόροι υπήρξαν οι σοφοί διδάσκαλοι του αθανάτου Μαρτυρικού
Γένους μας.
Εύχομαι: εις τον Θεόν όπως χαρίζει εις υμάς υγείαν, μακροζωΐαν κα παν αγαθόν.
Χαιρετίζω πάντας τους παρισταμένους κυρίους και κυρίας, Πολιτικάς και
στρατιωτικάς Αρχάς και αναφωνώ Ζήτω η Ελλάς! Ζήτω η Κρήτη»!
Ο κ. Πρεβελάκης απάντησε περίπου με τα εξής:
«Τα πράγματα έχουν μια εσωτερική αλληλουχία. Όταν ετελείωσα την συγγραφή
του «Ήλιου του Θανάτου», αναπήδησαν στη μνήμη μου οι αναμνήσεις που
συνδέονται με το ιερό Αρκάδι, που το θυμούμαι με συγκίνηση εξ’ αφορμής των
ωραίων λόγων που μου απηύθυνε ο Σεβάσμιος Γέροντας Διονύσιος Ψαρουδάκης.
Συνήθιζα από μικρό παιδί να πηγαίνω συχνά στο Αρκάδι για να προσκυνήσω. Εκεί
με φιλοξενούσε ο ίδιος τούτος γέροντας, που ξαναβρίσκω και που με υποδέχτηκε
εδώ στην Πηγή, το κοινό μας χωριό.
Έτσι λοιπόν, όταν τελείωσα τη συγγραφή του “Ήλιου του Θανάτου” αυτομάτως
και χωρίς να το επιδιώξω, αισθάνθηκα την ανάγκη να γράψω κα για το Αρκάδι: Και
τότε το ίδιο καλοκαίρι έγραψα το “Ηφαίστειο”, που είχα την τύχη να το δω
ζωντανεμένο αυτές τις μέρες στο Ρέθεμνο, με την ευκαιρία του εορτασμού των 100
χρόνων της Μεγάλη Κρητικής Επανάστασης του 1866.
Η παρουσία του Διονυσίου Ψαρουδάκη, τόσο στην παράσταση όσο και στη
σημερινή υποδοχή, με ξανασυνδέει με τα παιδικά μου χρόνια, διότι ο Διονύσιος
απετέλεσε πάντα για μένα σύμβολο του κλήρου που εργάζεται Εθνικά και
Χριστιανικά για το καλό του νησιού.
Ο Διονύσιος ενσαρκώνει τους αγωνιστές ιερωμένους που έδωσαν την ελευθερία
εις το Έθνος και έτσι υπ’ αυτήν την έννοια τον χαιρετίζω με ιδιαίτερη αγάπη και τον
παρακαλώ ν’ απευθύνει και τους χαιρετισμούς μου, στους λοιπούς πατέρας του
Μοναστηριού».
Κατόπιν όλων αυτών, επισκέφθηκε το πατρικό του σπίτι, όπου τον
περιποιήθηκαν οι συγγενείς του και το σπίτι της ανεψιάς του Ρούσας -που έχει το
όνομα της «θειάς Ρουσάκη» του «Ήλιου του Θανάτου», στην οποία τρέφει ιδιαίτερη
αγάπη, ίσως γι’ αυτό- και που του έγινε πάλι άλλη περιποίηση. Γεμάτος συγκίνηση
και κατενθουσιασμένος αναχώρησε για το Ρέθεμνος τις βραδινές ώρες.
Εκφράζοντας την αγάπη του στο χωριό του, ο κ. Πρεβελάκης έρριψε την ιδέα της
δημιουργίας ενός μόνιμου έργου στην Πηγή, που να θυμίζει το ιστορικό γεγονός της
επίσκεψής του στο χωριό. Ο κ. Νομάρχης έκαμεν αποδεχτή την ιδέα του κ.
Πρεβελάκη και μένει μόνο ο καθορισμός του έργου, το οποίο πιθανόν θα είναι η
επέκταση κα διαμόρφωση της πλατείας του χωριού. Που αν πραγματικά γίνει,
δίκαια θα πρέπει να ονομαστεί «Πλατεία Παντελή Πρεβελάκη».
ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΒΗΜΑ» ΡΕΘΥΜΝΟΥ
19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ, 1066
1.
Υποδοχή του Παντελή Πρεβελάκη στην Πηγή.
Τον καλωσορίζει ο διοργανωτής της υποδοχής Μαρίνος Γαλανάκης (Αρκάδιος
Πηγαίος).
Από αριστερά: παπά Παντελής Παπαδερός, ο ομιλητής Μαρίνος Γαλανάκης, ο
πρόεδρος Κοινότητας Πηγής Νίκος Εμμ. Χατζηγιάννης, ο απόστρ. Συνταγματάρχης
Γιάννης Ανδρουλιδάκης, ο Στέλιος Δασκαλάκης ο προηγούμενος Ι.Μ. Αρκαδίου
Διονύσιος Ψαρουδάκης, ο Παντελή Πρεβελάκης, ο νομάρχης Ρεθύμνου Νίκος
Καμπάνης.
Όρθιοι από δεξιά: Αντώνιος Βουρβαχάκης, Κωνσταντίνος Βαρούχας, Σταύρος
Βογιατζής, Γεώργιος Βογιατζάκης.
2.
Ο προηγούμενος Ι.Μ. Αρκαδίου πολέμαρχος Εθνικών Αγώνων, Πηγιανός Διονύσιος
Ψαρουδάκης
3.
Ο έφηβος Παντελής Πρεβελάκης (αριστερά) με τον Στέλιο Αγγελιδάκη
4.
Στη ρεσεψιόν του ξενοδοχείου «ΞΕΝΙΑ». 1966.
Ο Παντελής Πρεβελάκης συνομιλεί με φίλους του. Διακρίνονται από αριστερά:
Δημήτρης Μαραγκουδάκης, Νίκος Ανδρουλιδάκης, Παντελής Πρεβελάκης, Μαρίνος
Γαλανάκης.
5.
Η Πηγή υποδέχεται τον Παντελή Πρεβελάκη. Καλοκαίρι, 1966.
Διακρίνονται: Ρούσα Στρατιδάκη – Μαϊνωλά, Μάρκος Πολιουδάκης, Νίκος
Χατζηγιάννης Μαρίνος Γαλανάκης, Παντελής Πρεβελάκης, Νίκος Καμπάνης
(νομάρχης Ρεθύμνου), Γ. Αγγελιδάκης.
6.
Καλοκαίρι 1966. Ο Πρεβελάκης με την οικογένειά του Σπύρου Μαϊνωλά, γιου της
θείας Ρουσσάκη.
Από αριστερά: Μανόλης Μαϊνωλάς, Γ. Πρεβελάκης, Σπύρος Μαϊνωλάς, Παντελής
Πρεβελάκης, Γ. Αγγελιδάκης, Μανόλης Στρατηδάκης, Ρούσα Στρατηδάκη – Μαϊνωλά,
Κωνσταντίνος Ψαρουδάκης.
7.
Ο Παντελής Πρεβελάκης στην Πηγή με τον ξάδερφό του Σπύρο Μαϊνωλά, τον
γαμπρό του Σπύρου, Μανόλη Στρατηδάκη, την Άννα Σικελιανού και τον Γιώργη
Αγγελιδάκη
8.
Στην αυλή του καφενείου του Μαϊνωλά. Από την υποδοχή του Παντελή Πρεβελάκη,
1966.
Καθήμενοι από αριστερά: Γιάννης Ανδρουλιδάκης, Διονύσιος Ψαρουδάκης,
Παντελής Πρεβελάκης, Νίκος Καμπάνης.
Όρθιοι από αριστερά: Μαρίνος Γαλανάκης, Μιλτιάδης Μαϊνωλάκης, Κατίνα
Μαϊνωλά, Αντώνιος Βουρβαχάκης, Γιάννης Μαϊνωλάς, Σταύρος Βογιατζής, Γιώργης
Μαϊνωλάς, Ειρήνη Μαϊνωλά.
10.
ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ» μετά το τέλος της παράστασης.
Από αριστερά: Κατίνα Παξινού (πρωταγωνίστρια), Βαγγέλης Δασκαλάκης (Δήμαρχος
Ρεθύμνου), Αλέξης Μινωτής (σκηνοθέτης).
11.
Στην αίθουσα του Ωδείου Ρεθύμνου, 1966.
Ο Παντελής Πρεβελάκης, συγκινημένος, δέχεται λουλούδια από τον ανιψιό του
Γιώργη Μαϊνωλά.
12.
Από τα εγκαίνια του καλλιτεχνικού σταθμού Ρεθύμνου, 30-10-1977.
Ο Παντελής Πρεβελάκης, ο Γιώργος Μαύρος και ο Δημήτρης Μοάτσος πλαισιωμένοι
από φίλους.
13.
Από τα εγκαίνια του καλλιτεχνικού σταθμού Ρεθύμνου, 30-10-1977.
Από αριστερά: Μαρίνος Γαλανάκης, Μαρίνα Πλάκα, Παντελής Πρεβελάκης, Ελένη
Αγγελιδάκη, Χριστόφορος Σταυρουλάκης, σύζυγος Λευτέρη Πρεβελάκη, Μαρίνος
Μαμαλάκης.
14.
Ο Παντελής Πρεβελάκης συνομιλεί με τον ανιψιό του Γεώργιο Σπ. Μαϊνωλά.
Παρακολουθεί τη συζήτηση ο Γιώργης Μανωλιτζάς.
15.
Ο τάφος του Παντελή Πρεβελάκη στον Άη Γιάννη, Ευλιγιά.
